Każde leczenie medyczne może się odbyć tylko wtedy, gdy pacjent na to świadomej zgody udzielił. Zasada ta, zwana także informed consent , jest jednym z fundamentów prawa medycznego.
A jednak w praktyce często dochodzi do nieprawidłowości: pacjenci otrzymują niewystarczające wyjaśnienia, nie w pełni rozumieją ryzyko, albo okazuje się później, że tak naprawdę nigdy nie wyrazili zgody na przeprowadzone leczenie. W tym wpisie wyjaśniamy, na czym dokładnie polega świadoma zgoda, jakie są obowiązki lekarza oraz co mogą Państwo zrobić, jeśli doszło do działania bez ważnej zgody.
Na czym polega świadoma zgoda?
Świadoma zgoda oznacza, że pacjent wszystkie istotne informacje otrzymał na temat leczenia, a następnie dobrowolną zgodę wyrażono.
To oznacza:
-
Pacjent rozumie na czym polega leczenie;
-
Pacjent wie jakie ryzyka i alternatywy istnieją;
-
Pacjent może samodzielnego, przemyślanego wyboru dokonać.
Dopiero gdy wszystkie te warunki zostaną spełnione, lekarz może rozpocząć leczenie.
Podstawa prawna
Prawo do informacji i wyrażenia zgody jest uregulowane w Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).
Stanowi ona, że lekarz może leczyć dopiero po uzyskaniu zgody pacjenta, oraz że zgoda ta jest ważna tylko wtedy, gdy pacjent wystarczająco poinformowany dotyczy:
-
cel i charakter leczenia;
-
spodziewane konsekwencje i ryzyka;
-
możliwe alternatywy;
-
rokowanie (prognoza).
Ponadto pacjent ma zawsze prawo, by swoją zgodę ponownie cofnąć.
Co lekarz musi wyjaśnić?
Lekarz musi informować pacjenta w sposób zrozumiały i wyczerpujący.
To oznacza, że należy wyjaśnić nie tylko sam zabieg medyczny, ale także:
-
ryzyko powikłań;
-
możliwy ból lub czas rekonwalescencji;
-
konsekwencje nieleczenia;
-
oraz alternatywne możliwości leczenia.
Informacje powinny być dostosowane do osoby pacjenta: to, co dla lekarza specjalisty jest oczywiste, dla pacjenta często nie jest.
Czy mają Państwo wątpliwości, czy udzielono Państwu wystarczających informacji? Wówczas może to wskazywać, że ważnej zgody nie udzielono.
Kiedy zgoda nie jest prawnie ważna?
Leczenie bez właściwej lub pełnej zgody może zostać prawnie uznane za bezprawne postępowanie medyczne.
Zgoda jest na przykład nieważna prawnie, jeśli:
-
pacjent został niekompletnie lub błędnie poinformowany;
-
pacjent nie był w stanie aby zrozumieć konsekwencje (na przykład z powodu leków lub stresu);
-
lekarz wykonuje inny zabieg niż ten, na który wyrażono zgodę;
-
doszło do wywierania presji lub stosowania przymusu.
W takich sytuacjach może dojść do błędu medycznego i istnieje prawo do odszkodowania.
Zgoda w nagłych sytuacjach
W sytuacjach nagłych lub zagrażających życiu lekarz może działać bez wyraźnej zgody jeśli jest to konieczne, aby ratować życie lub zdrowie pacjenta.
Gdy sytuacja się ustabilizuje, lekarz powinien jednak jak najszybciej poinformować i poprosić o zgodę na dalsze leczenie.
Brak zgody jest wtedy uzasadniony tylko, gdy istniało bezpośrednie zagrożenie życia lub konieczność medyczna.
Zgoda w przypadku małoletnich
W przypadku małoletnich pacjentów obowiązują specjalne zasady:
-
Do 12 lat: zgoda rodziców lub opiekuna prawnego jest wymagana.
-
12 do 16 lat: zarówno małoletni jak i rodzice muszą wyrazić zgodę.
-
Od 16 lat: małoletni może samodzielnie decydować o leczeniu.
Lekarze muszą upewnić się, że małoletni rozumie informacje i jest w stanie podjąć własną decyzję.
Nie jest wymagana pisemna zgoda — ale potrzebny jest dowód
Prawo nie wymaga, aby zgodę utrwalać na piśmie, ale jest to rozsądne.
W sprawach dotyczących odpowiedzialności medycznej często chodzi o to, czy była świadoma zgoda, czy nie.
Dlatego lekarze zazwyczaj odnotowują w dokumentacji:
-
że leczenie zostało omówione,
-
jakie ryzyka zostały wyjaśnione,
-
i że pacjent wyraził zgodę.
Jeśli tego brakuje, kwestia dowodowa może wypaść na niekorzyść lekarza.
Co, jeśli nie poinformowano Pana/Panią należycie?
Jeśli lekarz działał bez dostatecznego poinformowania Pana/Pani, może być mowa o naruszenie obowiązku informacyjnego.
Konsekwencje mogą być poważne:
-
Być może nigdy nie zdecydował(a)by się Pan/Pani na to leczenie, gdyby znał(a) Pan/Pani wszystkie ryzyka;
-
Doznał(a) Pan/Pani szkody, której można było uniknąć;
-
Albo spotkał(a) się Pan/Pani z powikłaniami, na które nie był(a) Pan/Pani przygotowany(a).
W takich przypadkach może Pan/Pani lekarza lub szpital pociągnąć do odpowiedzialności za szkodę.
Przeczytaj także nasz blog Odpowiedzialność medyczna: kiedy lekarz lub szpital ponosi odpowiedzialność?.
Związek przyczynowy w przypadku braku zgody
W orzecznictwie w przypadku braku zgody często stawia się pytanie:
“Czy pacjent poddałby się leczeniu, gdyby został w pełni poinformowany?”
Jeśli jest prawdopodobne, że przy właściwej informacji Pan/Pani nie wyraził(a) zgody, wówczas istnieje związek przyczynowy między naruszeniem obowiązku informacyjnego a szkodą.
Wówczas może Pan/Pani dochodzić odszkodowania za utratę samostanowienia lub za cierpienie fizyczne i psychiczne, które powstało w wyniku leczenia.
Więcej na ten temat przeczytają Państwo na naszym blogu Związek przyczynowy w przypadku błędów medycznych.
Jak mogą Państwo chronić swoje prawa?
-
Poproś o wydanie swojej dokumentacji medycznej aby zobaczyć, co zostało zapisane na temat leczenia i zgody.
-
Zanotuj swoje wspomnienia z rozmów z lekarzem – co zostało omówione, jakie ryzyka wymieniono?
-
Zleć prawną ocenę dokumentacji medycznej przez wyspecjalizowanego adwokata.
-
Działaj szybko: termin przedawnienia w przypadku błędów medycznych wynosi zazwyczaj pięć lat od momentu, w którym dowiedzieli się Państwo, że coś poszło nie tak.
Przeczytaj więcej na ten temat na naszym blogu Przedawnienie w sprawach odpowiedzialności medycznej.
Dlaczego pomoc prawna jest ważna
Świadoma zgoda wydaje się prostym pojęciem, ale w praktyce jest jednym z najczęstszych punktów spornych w sprawach odpowiedzialności medycznej.
Bez odpowiedniej wiedzy prawnej i medycznej trudno jest udowodnić, że zostali Państwo niewystarczająco poinformowani lub że Państwa zgoda nie była prawnie ważna.
Przy Arslan Advocaten łączymy wieloletnie doświadczenie w prawie odpowiedzialności medycznej z eksperckim wsparciem medycznym.
Pomagamy Państwu ustalić fakty, zabezpieczyć dowody i dochodzić odszkodowania, do którego mają Państwo prawo.
Nasze usługi są bezpłatne dla poszkodowanych, ponieważ nasze koszty odzyskujemy od strony odpowiedzialnej.
Dlaczego warto wybrać Arslan Advocaten?
-
Specjalizujemy się w odpowiedzialności medycznej i prawie ochrony zdrowia
-
Ekspercka ocena kwestii dotyczących świadomej zgody
-
Współpraca z doświadczonymi doradcami medycznymi
-
Bezpłatna pomoc prawna dla ofiar
Zapewniamy, że Państwa prawo do samostanowienia jest respektowane – oraz że błędy medyczne nie pozostają bez konsekwencji.
