– ryzyka i prawa ZZP, czyli zelfstandige zonder personeel, to holenderska forma samozatrudnienia bez pracowników. Wielu polskich pracowników w Holandii pracuje jako ZZP, świadcząc usługi dla firm na podstawie umowy zlecenia (overeenkomst van opdracht) zamiast umowy o pracę. Problem polega na tym, że w wielu przypadkach nie jest to prawdziwe samozatrudnienie, ale pozorne samozatrudnienie (schijnzelfstandigheid), czyli sytuacja, w której pracujesz faktycznie jak pracownik, ale bez ochrony, jaką daje umowa o pracę. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest prawdziwe samozatrudnienie, kiedy mamy do czynienia z pozornym samozatrudnieniem i jakie ryzyka to niesie.
ZZP pozorne samozatrudnienie Holandia: Czym jest prawdziwe samozatrudnienie (ZZP)?
Prawdziwy ZZP to przedsiębiorca, który samodzielnie decyduje o sposobie wykonywania pracy, sam organizuje swój czas pracy, pracuje dla wielu zleceniodawców, ponosi ryzyko przedsiębiorcze, sam odpowiada za narzędzia i materiały, wystawia faktury za wykonane usługi i sam odprowadza podatki i składki. Jeśli spełniasz te kryteria, jesteś prawdziwym samozatrudnionym i nie masz prawa do ochrony pracowniczej, ale za to masz większą swobodę i potencjalnie wyższe zarobki.
Kiedy mamy do czynienia z pozornym samozatrudnieniem?
Pozorne samozatrudnienie występuje, gdy ktoś formalnie pracuje jako ZZP, ale faktycznie spełnia wszystkie cechy stosunku pracy. Holenderski urząd skarbowy (Belastingdienst) i sądy oceniają, czy mamy do czynienia z pozornym samozatrudnieniem na podstawie kilku kluczowych kryteriów. Pracujesz pod kierownictwem i nadzorem zleceniodawcy, który określa, co masz robić, kiedy i jak. Pracujesz w stałych godzinach ustalonych przez zleceniodawcę. Używasz narzędzi i materiałów zleceniodawcy. Pracujesz głównie lub wyłącznie dla jednego zleceniodawcy. Nie ponosisz realnego ryzyka przedsiębiorczego. Wykonujesz tę samą pracę co stali pracownicy firmy.
Jeśli większość tych kryteriów jest spełniona, holenderskie prawo uznaje, że masz umowę o pracę z mocy prawa, niezależnie od tego, co napisano w umowie. To oznacza, że przysługują Ci wszystkie prawa pracownicze, w tym prawo do wynagrodzenia minimalnego, wynagrodzenia chorobowego, odprawy, urlopu i ochrony przed zwolnieniem.
Wet DBA i zaostrzenie kontroli W Holandii obowiązuje Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA), która reguluje kwalifikację stosunków pracy. Przez wiele lat Belastingdienst nie egzekwował aktywnie przepisów dotyczących pozornego samozatrudnienia, ale od 2025 roku zaostrzono kontrole. Oznacza to, że firmy korzystające z pozornych ZZP narażają się na
kary, w tym obowiązek odprowadzenia zaległych podatków i składek na ubezpieczenia społeczne. Dla Ciebie jako pracownika zaostrzenie kontroli to dobra wiadomość, ponieważ zwiększa szanse na uznanie Twojego stosunku pracy za umowę o pracę.
Ryzyka pozornego samozatrudnienia dla pracownika Pozorne samozatrudnienie niesie poważne ryzyka dla polskich pracowników. Jako pozorny ZZP nie masz prawa do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku z Ziektewet. Nie budujesz uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych (WW). Nie masz ochrony przed zwolnieniem. Nie masz prawa do dodatku wakacyjnego ani urlopu. Nie budujesz emerytury pracowniczej (pensioen). Sam musisz odprowadzać podatki i składki, co jest skomplikowane i kosztowne. Nie masz prawa do toeslagen takich jak zorgtoeslag.
W najgorszym scenariuszu możesz pracować przez lata jako pozorny ZZP, nie budując żadnych uprawnień do zasiłków i emerytury, a gdy stracisz pracę lub zachorujesz, okazuje się, że nie masz prawa do żadnego wsparcia.
Jak rozpoznać, czy jesteś pozornym ZZP?
Jeśli pracujesz jako ZZP, ale podejrzewasz, że w rzeczywistości jesteś pracownikiem, zadaj sobie kilka pytań. Czy sam decydujesz, kiedy i jak wykonujesz pracę? Czy pracujesz dla wielu zleceniodawców jednocześnie? Czy sam zapewniasz sobie narzędzia i materiały? Czy możesz odmówić zlecenia lub wysłać w swoje miejsce inną osobę? Czy wystawiasz faktury i sam rozliczasz podatki? Czy ponosisz ryzyko, gdy zlecenie się nie
powiedzie?
Jeśli na większość tych pytań odpowiadasz nie, prawdopodobnie jesteś pozornym ZZP i masz prawo do uznania Twojego stosunku pracy za umowę o pracę. Skonsultuj się z prawnikiem, który może ocenić Twoją sytuację i doradzić najlepsze kroki.
Jak dochodzić swoich praw?
Jeśli jesteś pozornym ZZP, masz prawo domagać się uznania stosunku pracy za umowę o pracę. Zbierz dowody na to, że pracowałeś pod kierownictwem zleceniodawcy: wiadomości, grafiki, instrukcje, potwierdzenia obecności. Skonsultuj się z prawnikiem, który może złożyć pozew do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy. Jeśli sąd uzna, że masz umowę o pracę, możesz domagać się zaległego wynagrodzenia, w tym wynagrodzenia minimalnego, dodatku wakacyjnego, wynagrodzenia za nadgodziny i odprawy.
Ryzyka dla zleceniodawcy Firmy, które korzystają z pozornych ZZP, narażają się na poważne konsekwencje. Belastingdienst może naliczyć zaległe podatki i składki za cały okres współpracy, powiększone o kary i odsetki. Sąd może uznać stosunek pracy za umowę o pracę, co oznacza obowiązek wypłaty wszystkich zaległych składników wynagrodzenia.
Inspektorat Pracy może nałożyć dodatkowe kary za naruszenie przepisów. Te ryzyka sprawiają, że wiele firm decyduje się na ugodę, gdy pozorny ZZP dochodzi swoich praw z pomocą prawnika.
ZZP a pracownicy tymczasowi Niektóre agencje pracy próbują obchodzić przepisy o pracy tymczasowej, oferując polskim pracownikom współpracę na zasadzie ZZP zamiast umowy o pracę. W ten sposób agencja unika obowiązku odprowadzania składek, zapewniania wynagrodzenia chorobowego i przestrzegania CAO. Jeśli agencja pracy proponuje Ci współpracę jako ZZP, ale w praktyce pracujesz pod kierownictwem inlenera w stałych godzinach, jest to klasyczne pozorne samozatrudnienie.
Bezpłatna pomoc prawna Jeśli podejrzewasz, że jesteś pozornym ZZP i Twoje dochody są ograniczone, możesz ubiegać się o dofinansowaną pomoc prawną (toevoeging) za pośrednictwem Rady Pomocy Prawnej. W naszej kancelarii mamy doświadczenie w sprawach dotyczących pozornego samozatrudnienia i pomagamy polskim pracownikom w odzyskiwaniu ich praw pracowniczych.
Nie daj się wykorzystać Pozorne samozatrudnienie to poważny problem, który pozbawia Cię ochrony pracowniczej i uprawnień do zasiłków. Holenderskie prawo stoi po Twojej stronie – jeśli faktycznie pracujesz jak pracownik, masz prawo do traktowania jak pracownik, niezależnie od tego, co napisano w umowie. Nie akceptuj statusu ZZP, jeśli wiesz, że nie jesteś prawdziwym przedsiębiorcą.
Podejrzewasz, że jesteś pozornym ZZP? Skontaktuj się z nami w celu bezpłatnej konsultacji. Ocenimy Twoją sytuację i pomożemy Ci odzyskać prawa pracownicze, które Ci przysługują.
