Ochrona przed zwolnieniem w ciąży to jedno z najsilniejszych praw pracowniczych w Holandii. Holenderskie prawo zabrania pracodawcy zwolnienia pracownicy z powodu ciąży, porodu lub korzystania z urlopu macierzyńskiego. Niestety, mimo tych jednoznacznych przepisów, wiele polskich pracownic w Holandii doświadcza nierównego traktowania lub nawet zwolnienia w związku z ciążą. W tym artykule wyjaśniamy, jakie masz prawa jako ciężarna pracownica, jakie urlopy Ci przysługują i co możesz zrobić, gdy pracodawca narusza Twoje prawa.
Zakaz zwolnienia w ciąży
Holenderskie prawo przewiduje absolutny zakaz zwolnienia z powodu ciąży. Pracodawca nie może wypowiedzieć Twojej umowy o pracę z powodu ciąży, porodu, karmienia piersią lub korzystania z urlopu macierzyńskiego. Zakaz ten obowiązuje od pierwszego dnia ciąży do co najmniej 6 tygodni po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Jest to jeden z tzw. opzegverboden, czyli bezwzględnych zakazów wypowiedzenia.
Zakaz dotyczy nie tylko formalnego wypowiedzenia, ale również nieprzedłużenia umowy na czas określony z powodu ciąży. Jeśli pracodawca decyduje się nie przedłużyć Twojej umowy wyłącznie dlatego, że jesteś w ciąży, stanowi to dyskryminację ze względu na płeć i jest nielegalne. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracodawca wycofuje ofertę pracy po dowiedzeniu się o ciąży.
Wyjątki od zakazu
Zakaz zwolnienia w ciąży nie jest absolutny we wszystkich sytuacjach. Pracodawca może Cię zwolnić w czasie ciąży, jeśli istnieje pilny powód niezwiązany z ciążą, na przykład kradzież lub poważne zaniedbanie. Pracodawca może również zwolnić pracownicę w ramach likwidacji firmy. Jednak w obu przypadkach pracodawca musi udowodnić, że ciąża nie miała wpływu na decyzję o zwolnieniu. W praktyce sądy bardzo surowo oceniają zwolnienia ciężarnych pracownic i wymagają od pracodawcy przekonujących dowodów, że ciąża nie była czynnikiem decyzyjnym.
Ochrona Zwolnienie Ciąża: co musisz wiedzieć
Jako pracownica w Holandii masz prawo do urlopu macierzyńskiego na podstawie Ustawy o pracy i opiece (Wet arbeid en zorg, WAZO). Łączny urlop macierzyński wynosi co najmniej 16 tygodni i składa się z dwóch części.
Urlop przed porodem (zwangerschapsverlof)
Masz prawo do urlopu ciążowego rozpoczynającego się od 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Obowiązkowa część urlopu zaczyna się 4 tygodnie przed
przewidywaną datą porodu. Możesz jednak zdecydować się na pracę do 4 tygodni przed terminem i przenieść te 2 tygodnie na okres po porodzie. Warto skonsultować się z lekarzem, czy kontynuowanie pracy do późniejszego terminu jest bezpieczne dla Ciebie i dziecka.
Urlop po porodzie (bevallingsverlof)
Po porodzie masz prawo do co najmniej 10 tygodni urlopu macierzyńskiego. Ten urlop zaczyna się w dniu porodu. Jeśli dziecko urodzi się później niż przewidywano, urlop po porodzie wynosi co najmniej 10 tygodni od dnia porodu, niezależnie od tego, ile dni urlopu ciążowego już wykorzystałaś. Jeśli dziecko urodzi się wcześniej, niewykorzystane dni urlopu ciążowego doliczane są do urlopu po porodzie.
Wynagrodzenie podczas urlopu macierzyńskiego
Podczas urlopu macierzyńskiego nie otrzymujesz wynagrodzenia od pracodawcy, ale zasiłek macierzyński (uitkering) z UWV na podstawie Ziektewet. Zasiłek wynosi 100 procent Twojego dziennego wynagrodzenia (dagloon), do maksymalnej kwoty dziennego wynagrodzenia ustalonej przez UWV. W praktyce większość pracownic otrzymuje zasiłek równy ich pełnemu wynagrodzeniu.
Pracodawca jest zobowiązany do złożenia wniosku o zasiłek macierzyński do UWV w Twoim imieniu. Warto upewnić się, że pracodawca złożył wniosek na czas, ponieważ opóźnienie może skutkować opóźnieniem w wypłacie zasiłku. Jeśli pracodawca nie składa wniosku, możesz zrobić to sama kontaktując się bezpośrednio z UWV.
Dla pracownic tymczasowych zasady są takie same. Agencja pracy powinna złożyć wniosek o zasiłek macierzyński do UWV. Jeśli Twoja umowa tymczasowa kończy się przed lub w trakcie urlopu macierzyńskiego, UWV kontynuuje wypłatę zasiłku bezpośrednio na Twoje konto.
Urlop ojcowski i rodzicielski
Oprócz urlopu macierzyńskiego holenderskie prawo przewiduje również inne formy urlopu związanego z narodzinami dziecka, z których mogą korzystać oboje rodzice.
Urlop ojcowski (geboorteverlof)
Partner matki ma prawo do jednego tygodnia urlopu ojcowskiego z pełnym wynagrodzeniem, który może wykorzystać w ciągu 4 tygodni od narodzin dziecka. Ponadto partner może wziąć dodatkowe 5 tygodni urlopu (aanvullend geboorteverlof), podczas którego otrzymuje zasiłek z UWV w wysokości 70 procent dziennego wynagrodzenia. Dodatkowy urlop musi być wykorzystany w ciągu 6 miesięcy od narodzin dziecka.
Urlop rodzicielski (ouderschapsverlof)
Oboje rodzice mają prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze 26 tygodni na każde dziecko do 8 roku życia. Przez pierwsze 9 tygodni urlopu rodzicielskiego (wykorzystane
w pierwszym roku życia dziecka) przysługuje zasiłek z UWV w wysokości 70 procent dziennego wynagrodzenia. Pozostałe 17 tygodni jest bezpłatne, chyba że układ zbiorowy pracy (CAO) przewiduje wynagrodzenie. Urlop rodzicielski może być wykorzystywany elastycznie, na przykład kilka godzin dziennie, kilka dni w tygodniu lub w jednym ciągłym okresie.
Prawa ciężarnej pracownicy w miejscu pracy
Oprócz ochrony przed zwolnieniem i prawa do urlopu, ciężarna pracownica ma dodatkowe prawa w miejscu pracy, które mają chronić jej zdrowie i zdrowie dziecka.
Dostosowanie warunków pracy
Pracodawca jest zobowiązany do dostosowania warunków pracy do potrzeb ciężarnej pracownicy. Obejmuje to zakaz wykonywania pracy niebezpiecznej dla ciąży, takiej jak praca z substancjami chemicznymi, dźwiganie ciężkich przedmiotów czy praca na wysokości. Pracodawca musi zapewnić możliwość regularnych przerw, w tym przerw na odpoczynek. Musi zapewnić miejsce do leżenia lub odpoczynku. Musi umożliwić wizyty u lekarza lub położnej w godzinach pracy, z zachowaniem wynagrodzenia.
Prawo do karmienia piersią
Po powrocie z urlopu macierzyńskiego masz prawo do karmienia piersią lub odciągania pokarmu w godzinach pracy przez okres do 9 miesięcy po porodzie. Pracodawca musi zapewnić Ci odpowiednie, zamykane pomieszczenie do tego celu i dać Ci czas na karmienie lub odciąganie, traktując ten czas jako czas pracy. W praktyce oznacza to, że możesz poświęcić na to do jednej czwartej swojego czasu pracy.
Ciąża a umowa o pracę tymczasową
Dla pracownic tymczasowych ciąża rodzi dodatkowe pytania. Jeśli Twoja umowa tymczasowa w fazie A zawiera klauzulę agencyjną, agencja może zakończyć umowę w trakcie ciąży, ale nie z powodu ciąży. Klauzula agencyjna pozwala na zakończenie umowy, gdy inlener nie potrzebuje już Twojej pracy, ale jeśli jedynym powodem zakończenia jest ciąża, stanowi to dyskryminację.
Jeśli jesteś w ciąży i Twoja umowa tymczasowa się kończy, masz prawo do zasiłku macierzyńskiego z UWV na takich samych zasadach jak pracownice z umową na czas nieokreślony. Upewnij się, że agencja zgłosiła Twoją ciążę do UWV i że wniosek o zasiłek został złożony. Jeśli agencja tego nie zrobiła, skontaktuj się bezpośrednio z UWV.
Co robić gdy pracodawca narusza Twoje prawa?
Jeśli uważasz, że pracodawca dyskryminuje Cię z powodu ciąży lub narusza Twoje prawa jako ciężarnej pracownicy, podejmij następujące kroki. Dokumentuj wszystkie incydenty na piśmie, zapisując daty, okoliczności i ewentualnych świadków. Pisemnie poinformuj pracodawcę o naruszeniu Twoich praw i zażądaj naprawy sytuacji. Jeśli
pracodawca nie reaguje, złóż skargę do College voor de Rechten van de Mens lub skonsultuj się z prawnikiem.
Jeśli zostałaś zwolniona z powodu ciąży, zwolnienie to jest nieważne z mocy prawa. Możesz domagać się przywrócenia do pracy i kontynuacji wypłaty wynagrodzenia. Możesz również domagać się odszkodowania za dyskryminację i ewentualnie billijke vergoeding (słusznego odszkodowania). Wniosek do sądu musisz złożyć w ciągu 2 miesięcy od zwolnienia. Nie zwlekaj z podjęciem działań, ponieważ termin jest krótki i bezwzględny.
Ciąża a powrót do Polski
Wiele polskich pracownic rozważa powrót do Polski na czas ciąży i porodu. Jeśli planujesz powrót do Polski, ważne jest, aby wiedzieć, jak to wpłynie na Twoje prawa i zasiłki w Holandii. Zasiłek macierzyński z UWV może być w pewnych okolicznościach przeniesiony do innego kraju UE na podstawie europejskich przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Wymaga to jednak dopełnienia określonych formalności. Skonsultuj się z prawnikiem lub UWV przed podjęciem decyzji o powrocie, aby upewnić się, że nie stracisz prawa do zasiłku.
Choroba w ciąży – szczególne zasady
Jeśli zachorujesz w trakcie ciąży, obowiązują szczególne zasady dotyczące wynagrodzenia chorobowego. Choroba spowodowana ciążą (zwangerschapsgerelateerde klachten) podlega innym regulacjom niż zwykłe choroby. Pracodawca nie może karać Cię za nieobecność spowodowaną dolegliwościami ciążowymi i nie może uwzględniać tych nieobecności przy ocenie Twojej pracy czy przy decyzjach dotyczących przedłużenia umowy.
Jeśli dolegliwości ciążowe uniemożliwiają Ci pracę na dotychczasowym stanowisku, pracodawca powinien zaproponować dostosowanie warunków pracy lub przeniesienie na inne stanowisko. Jeśli to niemożliwe, masz prawo do wynagrodzenia chorobowego na standardowych zasadach. Po porodzie, jeśli choroba utrzymuje się, możesz korzystać z zasiłku macierzyńskiego, a po jego zakończeniu z wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku z Ziektewet, w zależności od Twojej sytuacji zatrudnienia.
Powrót do pracy po urlopie macierzyńskim
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego masz prawo do powrotu na dotychczasowe stanowisko lub na stanowisko równoważne na takich samych warunkach. Pracodawca nie może wykorzystać Twojej nieobecności podczas urlopu macierzyńskiego jako pretekstu do zmiany Twoich warunków pracy, obniżenia wynagrodzenia czy przeniesienia na gorsze stanowisko. Jeśli po powrocie z urlopu macierzyńskiego Twoje warunki pracy uległy pogorszeniu, może to stanowić dyskryminację ze względu na ciążę lub macierzyństwo, za którą przysługuje Ci odszkodowanie.
Ciąża a umowa na czas określony – szczególna ochrona
Jeśli Twoja umowa na czas określony wygasa w trakcie ciąży, pracodawca nie jest co do zasady zobowiązany do jej przedłużenia. Jednak jeśli jedynym powodem nieprzedłużenia umowy jest ciąża, stanowi to dyskryminację ze względu na płeć. W praktyce udowodnienie, że ciąża była powodem nieprzedłużenia, może być trudne, ale nie niemożliwe. Jeśli pracodawca wcześniej sygnalizował chęć przedłużenia umowy, a zmienił zdanie po dowiedzeniu się o ciąży, jest to silna poszlaka dyskryminacji.
Nawet jeśli umowa na czas określony wygasa bez przedłużenia, zachowujesz prawo do zasiłku macierzyńskiego z UWV. UWV wypłaca zasiłek bezpośrednio na Twoje konto, niezależnie od tego, czy masz umowę o pracę. Masz również prawo do odprawy (transitievergoeding) za wygaśnięcie umowy na czas określony. Upewnij się, że złożysz roszczenie o odprawę w ciągu 3 miesięcy od wygaśnięcia umowy. Prawnik może pomóc Ci w jednoczesnym dochodzeniu odprawy i ewentualnego odszkodowania za dyskryminację.
Bezpłatna pomoc prawna
Jeśli Twoje prawa jako ciężarnej pracownicy są naruszane i Twoje dochody są ograniczone, możesz ubiegać się o dofinansowaną pomoc prawną (toevoeging) za pośrednictwem Rady Pomocy Prawnej. W naszej kancelarii mamy doświadczenie w sprawach dotyczących dyskryminacji ze względu na ciążę i pomagamy polskim pracownicom w ochronie ich praw. Pierwsza konsultacja jest bezpłatna i niezobowiązująca.
Warto również wiedzieć o zasiłku WAZO dla pracownic, które adoptowały dziecko lub przyjęły dziecko w ramach rodziny zastępczej. Przysługuje im urlop adopcyjny w wymiarze 6 tygodni z zasiłkiem z UWV w wysokości 100 procent dziennego wynagrodzenia. Zasady są podobne do urlopu macierzyńskiego i chronią pracownicę przed zwolnieniem w okresie korzystania z urlopu.
Planowanie ciąży i macierzyństwa podczas pracy w Holandii wymaga znajomości swoich praw i odpowiedniego przygotowania. Poinformuj pracodawcę o ciąży w odpowiednim momencie, najlepiej po pierwszym trymestrze, i poproś o pisemne potwierdzenie. Sprawdź, jakie dodatkowe prawa przewiduje Twój CAO, na przykład dodatkowe dni wolne na wizyty lekarskie czy wyższe wynagrodzenie chorobowe podczas ciąży. Zachowaj kopie wszystkich dokumentów medycznych i korespondencji z pracodawcą. Te przygotowania pomogą Ci spokojnie przejść przez ciążę i macierzyństwo, wiedząc że Twoje prawa są chronione.
Ciąża to nie powód do strachu
Ciąża powinna być radosnym okresem w Twoim życiu, a nie źródłem stresu związanego z pracą. Holenderskie prawo zapewnia Ci szeroką ochronę jako ciężarnej pracownicy. Znając swoje prawa, możesz pewnie korzystać z ochrony, która Ci przysługuje, i nie musisz obawiać się konsekwencji zawodowych.
Jesteś w ciąży i masz problemy z pracodawcą? Skontaktuj się z nami natychmiast w celu bezpłatnej konsultacji. Pomożemy Ci ochronić Twoje prawa i zapewnić bezpieczeństwo Tobie i Twojemu dziecku.
