Jesteś po rozwodzie cywilnym, ale pozostajesz wbrew swojej woli związany/a religijną lub światopoglądową więzią? A może po wyłącznie religijnej więzi Twój partner odmawia niezbędnej współpracy przy jej zakończeniu? Art. 1:68 ust. 2 BW może wówczas stanowić podstawę prawną do żądania współdziałania. Trzeba zbadać konkretne czynności, skutki odmowy i interesy obu stron. Holenderski sąd może na określonych warunkach nakazać współpracę, ale nie dokonuje przez to automatycznie samego religijnego rozwiązania. Zacznij od bezpiecznego i kompletnego dossier.
Autor: Öznur Batur, adwokat ds. prawa osobowego i rodzinnego w Arslan & Arslan Advocaten. Wpisana do rejestru dziedzin prawa Niderlandzkiej Izby Adwokackiej w zakresach: prawo osobowe i rodzinne oraz prawo karne. Ostatnia aktualizacja: 19 września 2026 r. Informacje ogólne nie stanowią porady prawnej w Twojej sprawie.
Co oznacza uwięzienie małżeńskie?
Przez uwięzienie małżeńskie zazwyczaj rozumie się sytuację, w której ktoś chce zakończyć małżeństwo lub religijną więź, ale pozostaje w niej wbrew swojej woli. Może się tak zdarzyć, gdy druga strona odmawia wykonania niezbędnej czynności. Skutki mogą być osobiste, społeczne, religijne lub prawne. Czasem rozwód cywilny jest już zakończony, natomiast religijna więź nadal istnieje.
Nie każda trudna separacja podpada prawnie pod identyczną sytuację. Brak zagranicznej rejestracji, odmówione zaświadczenie religijne i presja otoczenia mogą mieć różne przyczyny. Pierwszym krokiem jest zatem ustalenie, jaka więź nadal istnieje i co jest potrzebne, aby ją zakończyć. Adwokat musi wiedzieć, jakiej konkretnej współpracy się żąda. Bez tego rozróżnienia postępowanie może zostać skierowane przeciwko niewłaściwej osobie, czynności lub instytucji.
Rozróżnienie: małżeństwo cywilne, zagraniczne i religijne
Małżeństwo cywilne rozwiązuje się zgodnie z właściwą dla niego drogą ustawową. Ważne małżeństwo zagraniczne może zostać w Holandii uznane, ale rozwód w Holandii może wymagać dodatkowego przetworzenia w innym państwie. Wyłącznie religijna więź może z kolei mieć własną czynność kończącą. Te ścieżki mogą współistnieć obok siebie.
Dlatego zapytaj, jaki oficjalny akt małżeństwa istnieje, gdzie zawarto związek oraz czy holenderski rozwód został już zarejestrowany. Zbierz też dokumenty dotyczące więzi religijnej. To, że dokument ma tło religijne, nie oznacza automatycznie, że pozostaje poza prawem cywilnym. I odwrotnie: nie każda ceremonia oznacza, że jesteś cywilnie w związku małżeńskim. Podstawowe wyjaśnienie znajdziesz przy ważności małżeństwa imamowego.
Co reguluje art. 1:68 ust. 2 BW?
Od 1 lipca 2023 r. art. 1:68 ust. 2 BW zawiera normę ustawową dotyczącą współpracy przy unicestwieniu religijnej lub światopoglądowej więzi. Strona musi na żądanie drugiej strony udzielić współpracy, chyba że ze względu na istotne interesy nie można tego od niej w rozsądny sposób wymagać. Brzmienie przepisu wymaga więc oceny konkretnej sytuacji.
Przepis nie jest ograniczony do jednej religii ani jednej nazwy małżeństwa. Musi być jednak jasne, że żądana czynność dotyczy zakończenia danej więzi. Sąd może zbadać, jaka współpraca jest wykonalna i jakie zarzuty podniesiono. Ogólne odwołanie się do przekonań religijnych lub spór o inne kwestie nie stanowią z góry pełnej odpowiedzi na wniosek. Wyważenie interesów powinno być udokumentowane w dossier.
Czy najpierw musisz uzyskać rozwód cywilny?
To, jaka kolejność jest konieczna lub rozsądna, zależy od istniejących stosunków prawnych i żądanych czynności. Przy małżeństwie cywilnym należy ocenić oficjalną drogę rozwodową. Przy wyłącznie religijnej więzi nie istnieje automatycznie małżeństwo cywilne, które najpierw trzeba rozwiązać. Postępowania w sprawie współpracy nie należy więc automatycznie utożsamiać ze zwykłym postępowaniem rozwodowym.
Omów, czy wnioski można połączyć, czy właściwe jest odrębne postępowanie cywilne. Istotna może być także międzynarodowa właściwość i prawo właściwe, gdy strony lub instytucje znajdują się w różnych państwach. Precyzyjne zlecenie wskazuje, jakiego orzeczenia się żąda i co trzeba będzie zrobić później. Dzięki temu nie powstaje błędne oczekiwanie, że jedno holenderskie rozstrzygnięcie od razu ureguluje wszystkie skutki krajowe i zagraniczne.
Jakiej konkretnej współpracy możesz żądać?
Może chodzić np. o stawiennictwo przed właściwą instytucją, podpisanie oświadczenia lub udzielenie niezbędnego pełnomocnictwa. Jaką czynność należy uznać za właściwą, trzeba uzasadnić informacjami o danej procedurze. Jeśli to możliwe, uzyskaj pisemne potwierdzenie, jakie dokumenty i czyja obecność są wymagane oraz czy dopuszczalne jest działanie przez pełnomocnika.
Powództwo, które jedynie stwierdza, że partner „musi współpracować we wszystkim”, może później rodzić problemy wykonawcze. Dlatego opisz czynność, miejsce lub instytucję, termin oraz ewentualne rozwiązania zastępcze. Zapytaj też, co się stanie, jeśli instytucja zażąda dokumentów uzupełniających. Orzeczenie musi być dostatecznie określone, aby dało się ocenić, czy zostało wykonane. Adwokat pomoże przełożyć osobiste pragnienie zakończenia więzi na prawnie wykonalny wniosek.
Co pokazuje orzecznictwo holenderskie?
W 2023 r. sąd Rechtbank Midden-Nederland rozpatrywał sprawę, w której po holenderskim rozwodzie cywilnym żądano współpracy przy zakończeniu religijnej więzi. Sąd zastosował art. 1:68 ust. 2 BW i ocenił konkretną współpracę oraz interesy stron. Orzeczenie pokazuje, że odmowa może podlegać ocenie na gruncie prawa cywilnego.
Z tej decyzji nie należy wyprowadzać standardowego wyniku dla każdej sytuacji. Kontekst religijny i zagraniczny, dostępne dokumenty oraz żądane czynności były elementami tamtej sprawy. Także zastosowana kara przymuszająca była decyzją podjętą na tamtych faktach, a nie ogólną stawką. Użytecznym punktem wyjścia jest to, by dossier konkretnie wykazywało, jaka więź trwa, jakiej współpracy brakuje i jak nakaz można praktycznie wykonać. Zobacz orzeczenie z 2023 r..
Jakie dowody są ważne?
Przechowuj dokumenty dotyczące więzi i ewentualnego rozwodu cywilnego. Dołącz korespondencję potwierdzającą, że prosiłeś/aś o zakończenie więzi lub o współpracę. Reakcja partnera może mieć znaczenie, podobnie jak wiadomości, w których stawia warunki. Zachowuj pełne rozmowy z datą i kontekstem; pojedyncze zrzuty ekranu mogą dawać niepełny obraz.
Opisz również skutki, których doświadczasz. Mogą to być ograniczenia przy nowym związku, problemy z podróżowaniem lub rejestracją, presja społeczna lub inne konkretne okoliczności. Odróżniaj to, czego doświadczyłeś/aś osobiście, od informacji z drugiej ręki. Krótka oś czasu pomaga pokazać związki między zdarzeniami. Oświadczenia właściwych ekspertów lub instytucji mogą być pomocne, ale sąd samodzielnie ocenia ich znaczenie prawne.
Wniosek na piśmie: jasno i bezpiecznie
Gdy bezpośredni kontakt jest bezpieczny, starannie sformułowany wniosek może jasno wskazać, jakiej współpracy żądasz. Podaj wymaganą czynność, rozsądny termin odpowiedzi i praktyczne możliwości. Zachowaj rzeczowy ton i dowód nadania oraz odbioru. Adwokat oceni, czy taki wniosek jest potrzebny i jak wpisuje się w ewentualne postępowanie.
Bezpośredni kontakt nie zawsze jest rozsądny. W razie gróźb, stalkingu lub silnej zależności bezpieczniejsza może być komunikacja przez adwokata lub pracownika pomocowego. Nie używaj wtedy szablonów zakładających, że obie strony mogą swobodnie negocjować. Ustal, z jakich danych kontaktowych można korzystać i kto ma dostęp do Twojego telefonu lub e-maila. Wybór trybu postępowania i sposób komunikacji powinny być spójne, aby ścieżka prawna nie powodowała niepotrzebnej dodatkowej presji.
Czy kara przymuszająca może pomóc?
Sąd może na określonych warunkach połączyć nakaz współpracy z karą przymuszającą. W ten sposób wywiera się presję finansową na wykonanie nałożonej czynności. Kara przymuszająca nie jest automatycznym odszkodowaniem i nie ma w każdej sprawie jednakowej wysokości lub formy. Może zostać ustalone maksimum, a dokładne warunki wynikają z orzeczenia.
Ważne jest, aby było jasne, kiedy obowiązek powstaje i kiedy stwierdza się niewykonanie. Dla tego celu istotne mogą być: doręczenie, terminy i dowód odmowy. Trzeba też ocenić, czy żądana czynność jest faktycznie możliwa. Kara przymuszająca sama nie rozwiąże problemu z zagraniczną instytucją. Dlatego wnoś nie tylko o bodziec do współpracy, ale też o wykonalny plan czynności, które rzeczywiście mają zakończyć więź.
A jeśli partner żąda pieniędzy lub zrzeczenia się praw?
Czasem współpraca jest uzależniana od zwrotu daru ślubnego (bruidsgave), zrzeczenia się alimentów lub zgody na podział majątku. Te kwestie wymagają odrębnej oceny prawnej. Spór o pieniądze nie daje sam z siebie prawa do blokowania każdej współpracy przy zakończeniu więzi. Jednocześnie treść istniejącej umowy może wymagać własnej oceny.
Nie podpisuj więc oświadczenia, którego skutków nie rozumiesz. Sprawdź, czy tekst utrwala wyłącznie czynność religijną, czy też wygasza roszczenia finansowe. Przy bruidsgave ważne są: pierwotne ustalenia, prawo właściwe, wymagalność i ewentualna wcześniejsza płatność. Przeczytaj osobne omówienie: bruidsgave lub mahr przy rozwodzie. Uzgodnienie powinno jasno wskazywać, co jest płacone, dlaczego i jakie prawa faktycznie są rozliczane.
Zagraniczna rejestracja może być potrzebna obok ścieżki religijnej
Nakaz religijnej współpracy nie jest automatycznie równoznaczny z uznaniem holenderskiego rozwodu w innym kraju. Przy oficjalnym małżeństwie tureckim lub marokańskim rejestry i zagraniczne procedury mogą odgrywać samodzielną rolę. Sprawdź więc, czy Twój stan cywilny został prawidłowo przetworzony w obu krajach.
Zapytaj właściwą instytucję zagraniczną, jakie dokumenty są potrzebne, i w razie potrzeby włącz lokalnego specjalistę. Ustal, kto pilnuje rejestracji i kto występuje o dowód jej zakończenia. Trasy krajowe opisujemy przy rozwodzie po tureckim małżeństwie oraz rozwodzie po marokańskim małżeństwie. Celem jest to, aby nakaz cywilny, czynność religijna i zmiana w rejestrze uzupełniały się tam, gdzie to potrzebne.
Dzieci nie powinny stać się środkiem nacisku
Spory o religijną więź mogą zbiegać się z nieporozumieniami dotyczącymi dzieci. Rodzicielstwo, władza rodzicielska, alimenty i kontakty mają jednak własne zasady i interesy. Ustalenie dotyczące współpracy przy zakończeniu więzi nie może bez odrębnej oceny przesądzać, że rodzic np. zrzeka się wszelkich kontaktów lub roszczeń alimentacyjnych.
Sporządź rzeczowy przegląd opieki, istniejących rozstrzygnięć i ewentualnych ryzyk. Ustal, jak kontynuować komunikację o dzieciach bez ciągłego powracania do sporu o więź. W razie groźby wywiezienia dziecka za granicę trzeba szybko ocenić, jaka ochrona jest potrzebna. Nie czekaj wtedy na zakończenie kwestii religijnej. Praktyczne kroki znajdziesz przy międzynarodowym uprowadzeniu dziecka i jego powrocie.
Koszty, czas trwania i wykonalność
Koszty zależą m.in. od rodzaju postępowania, zakresu dowodów, tłumaczeń i ewentualnej współpracy zagranicznej. Poproś o kosztorys z rozróżnieniem na wynagrodzenie adwokata, opłatę sądową i koszty zewnętrzne. Zapytaj, czy możliwa jest pomoc prawna finansowana ze środków publicznych. Ogólna wypowiedź o stałej cenie może wprowadzać w błąd, jeśli nie wiadomo jeszcze, jakie procedury będą potrzebne.
Również czas trwania nie zależy wyłącznie od holenderskiego sądu. Uzyskanie dokumentów urzędowych oraz wykonanie zagranicznej lub religijnej czynności może wymagać czasu. Ustal z wyprzedzeniem, który krok stanowi największą przeszkodę i jakie rozwiązanie tymczasowe jest potrzebne. Ocena wykonalności powinna obejmować zarówno podstawę prawną, jak i faktyczną możliwość realizacji. Silne orzeczenie ma ograniczoną wartość, jeśli nikt nie wie, jak później wykonać wymaganą czynność.
Przykład z praktyki: konkretny wniosek robi różnicę
To przykład fikcyjny. Kobieta jest po rozwodzie cywilnym, ale były partner odmawia podpisania oświadczenia, które według właściwej instytucji jest potrzebne do religijnego zakończenia więzi. Wielokrotnie prosiła o współpracę, bez jasnej odpowiedzi. Jednocześnie toczy się spór o dawną umowę finansową.
Adwokat najpierw porządkuje wymaganą czynność i status rozwodu cywilnego. Instytucja pisemnie potwierdza, jakie oświadczenie jest potrzebne. Następnie wniosek o współpracę i spór finansowy są oceniane oddzielnie. W ewentualnym postępowaniu wnoszona jest o konkretna czynność w określonym terminie. Dzięki temu sąd może precyzyjnie ocenić, co ma zostać zrobione, zamiast przekładać ogólny konflikt o cały związek na wykonalny nakaz.
Przygotowania bez utraty z oczu Twojego bezpieczeństwa
Przygotuj oś czasu, zbierz dostępne akty i zapisz, jakiej współpracy brakuje. Zanotuj także planowane podróże, terminy rejestracyjne lub inne pilne zdarzenia. Przechowuj dokumenty w miejscu, do którego masz zgodny z prawem i bezpieczny dostęp. Ustal z prowadzącym sprawę, jaki numer telefonu i adres e-mail mogą być używane do kontaktu.
W razie bezpośredniego zagrożenia potrzebna jest natychmiastowa pomoc; w Holandii zadzwoń pod 112. W kwestiach prawnych możesz omówić właściwą ocenę poprzez prawo rodzinne w Arslan. Podaj przy zgłoszeniu, że chodzi o trwającą religijną lub zagraniczną więź. To pomaga od początku włączyć właściwe dokumenty i ewentualną ekspertyzę dodatkową.
Sprawdź też, czy nakaz faktycznie wykonano
Po orzeczeniu trzeba ustalić, jakie czynności wykonano. Wizyta w instytucji, podpisane oświadczenie i końcowe potwierdzenie zakończenia więzi to niekoniecznie to samo. Żądaj dowodu każdego kroku i sprawdź, czy wynik odpowiada żądanemu nakazowi. Jeśli potrzebna jest dodatkowa współpraca, musi być jasne, czy orzeczenie ją obejmuje, czy konieczna jest dalsza reakcja.
Przechowuj też informacje o praktycznych przeszkodach. Instytucja, która odsyła błędny dokument, to inny problem niż partner odmawiający każdej czynności. Ta różnica może mieć znaczenie dla wykonania i ewentualnej kary przymuszającej. Adwokat pomoże utrwalić fakty bez kwalifikowania każdego opóźnienia jako umyślnej obstrukcji. Celem końcowym pozostaje faktyczne zakończenie więzi i użyteczne potwierdzenie tego, a nie wyłącznie posiadanie holenderskiego orzeczenia.
Najczęstsze pytania
Czy uwięzienie małżeńskie może istnieć także po holenderskim rozwodzie?
Tak, rozwód cywilny może być zakończony, podczas gdy religijna więź lub zagraniczna rejestracja nadal wywołuje skutki. Trzeba zbadać, jaka więź trwa i jaka konkretna czynność jest potrzebna do jej zakończenia.
Czy art. 1:68 ust. 2 BW dotyczy tylko małżeństw islamskich?
Nie. Przepis dotyczy religijnych lub światopoglądowych więzi. Zastosowanie zależy od konkretnej więzi, żądania współpracy i ustawowego wyważenia interesów. Sama nazwa religii nie jest jedynym czynnikiem decydującym.
Czy holenderski sąd może sam orzec religijny rozwód?
Cywilny nakaz współpracy to nie to samo co religijna czynność rozwiązująca. Sąd może na określonych warunkach zażądać konkretnej współpracy. Jaką dalszą czynność przy instytucji trzeba podjąć, należy ustalić oddzielnie.
Czy w razie odmowy partnera automatycznie dostanę karę przymuszającą?
Nie. Karę przymuszającą trzeba właściwie sformułować we wniosku i podlega ona ocenie sądu. Warunki, wysokość i ewentualne ograniczenia zależą od sprawy. Znaczenie ma też wykonalność żądanej czynności.
Czy najpierw muszę zwrócić bruidsgave?
To nie wynika automatycznie z wniosku o zakończenie więzi. Bruidsgave i obowiązek współpracy należy zbadać prawnie oddzielnie. Nie podpisuj oświadczeń o płatności lub zrzeczeniu się bez zrozumienia, jakie roszczenia są w ten sposób regulowane.
Jakie dokumenty najbardziej pomagają na początku oceny?
Ważne są dokumenty dotyczące więzi, ewentualnego rozwodu cywilnego, wniosków o współpracę oraz informacje o wymaganej czynności. Dołącz oś czasu i konkretne skutki odmowy. Pilne zagrożenia lub terminy zgłaszaj od razu.
Przeczytaj także
- Czy małżeństwo imamowe jest ważne?
- Bruidsgave (mahr) – dochodzenie
- Rozwód międzynarodowy
- Wszystkie informacje o prawie rodzinnym
Źródła i podstawa prawna
Źródła sprawdzone 17 września 2026 r.
- Księga 1 Burgerlijk Wetboek, art. 68 ust. 2.
- Eerste Kamer: ustawa przeciwdziałająca uwięzieniu małżeńskiemu.
- Rechtbank Midden-Nederland 2023: współpraca przy zakończeniu religijnej więzi.
- Księga 10 Burgerlijk Wetboek, zagadnienia uznania międzynarodowego.
