Po śmiertelnym wypadku bliscy mogą mieć różne roszczenia: o utracone utrzymanie, określone koszty pogrzebu oraz affectieschade. Nie każda osoba z rodziny ma jednak prawo do każdej pozycji. Należy ustalić odpowiedzialność za zdarzenie, krąg uprawnionych i podstawę danego żądania. Osobno ocenia się ewentualne roszczenia należące wcześniej do zmarłego i wchodzące do spadku.
W pierwszych tygodniach rodzina zwykle zajmuje się sprawami osobistymi i organizacyjnymi. Warto jednak zadbać o zachowanie podstawowych dokumentów i ustalenie, kto prowadzi kontakt z ubezpieczycielem. Nie trzeba od razu znać pełnej wartości sprawy. Ważniejsze jest zabezpieczenie informacji i unikanie podpisania dokumentu, który nieświadomie zamyka prawa kilku osób.
Najpierw ustal odpowiedzialność za śmierć
Samo tragiczne zdarzenie nie przesądza cywilnej odpowiedzialności innego podmiotu. Przy wypadku drogowym bada się przebieg kolizji i właściwą ochronę WAM. Przy zdarzeniu w pracy mogą mieć zastosowanie obowiązki pracodawcy. Przy śmierci podczas leczenia konieczna jest ocena możliwego uchybienia i jego związku ze zgonem.
Postępowanie policyjne, karne lub badanie inspekcji może dostarczyć istotnych dokumentów, ale nie zastępuje automatycznie całej analizy roszczeń. Nie każda odmowa wszczęcia postępowania karnego oznacza brak podstaw cywilnych. Również skazanie nie określa samo pełnej wysokości szkody wszystkich bliskich.
Ustal dane sprawcy, pracodawcy lub placówki oraz numer szkody i informacje o ubezpieczeniu. Jeśli zdarzenie nastąpiło poza Holandią, trzeba dodatkowo zbadać prawo właściwe. Holenderskich reguł affectieschade nie przenosi się automatycznie na każdy zagraniczny wypadek tylko dlatego, że rodzina mieszka w Holandii.
Cztery rodzaje roszczeń, których nie należy mieszać
| Rodzaj | Czego dotyczy |
|---|---|
| Utrata utrzymania | Finansowej lub domowej pomocy, której uprawniony został pozbawiony wskutek śmierci |
| Koszty pogrzebu | Uzasadnionych kosztów pochówku w granicach właściwej podstawy prawnej |
| Affectieschade | Ustawowo uregulowanej krzywdy określonych bliskich |
| Roszczenia zmarłego | Praw powstałych przed śmiercią, które mogą podlegać dziedziczeniu na właściwych zasadach |
Własny uraz psychiczny po szczególnej konfrontacji z tragicznym zdarzeniem może ponadto wymagać analizy shockschade. To odrębna podstawa, z własnymi warunkami. Nie jest automatycznym dodatkiem do każdej wypłaty dla rodziny.
Rozdzielenie roszczeń pozwala wskazać właściwego uprawnionego, dokumenty i sposób zapłaty. Nie powinno się bez wyjaśnienia ustalać jednej zbiorczej kwoty dla wszystkich członków rodziny, zwłaszcza gdy obejmuje ona prawa małoletnich.
Utrata utrzymania: nie chodzi o całe przyszłe wynagrodzenie zmarłego
Art. 6:108 BW przewiduje określone roszczenia osób, które wskutek śmierci utraciły utrzymanie. Zakres zależy od sytuacji rodzinnej, obowiązków i rzeczywistego sposobu zapewniania pomocy. Sama przynależność do spadkobierców nie oznacza, że każdemu należy się proporcjonalna część przyszłych zarobków zmarłego. Burgerlijk Wetboek 6, art. 6:108.
Kalkulacja wymaga porównania sytuacji bez śmierci z rzeczywistym położeniem uprawnionych. Znaczenie mogą mieć dochody, wydatki gospodarstwa, własne potrzeby zmarłego i świadczenia wpływające na potrzebę utrzymania. Nie można po prostu pomnożyć ostatniej pensji przez liczbę lat do emerytury i podzielić wyniku między rodzinę.
Przygotuj dokumenty o dochodach obu partnerów, stałych kosztach, dzieciach i rzeczywistym podziale obowiązków. Jeżeli zmarły wspierał osobę mieszkającą w Polsce, zachowaj potwierdzenia przelewów i wyjaśnienie ich celu. Regularna pomoc i jednorazowy prezent mogą mieć inne znaczenie.
Praca w domu również ma wartość
Zmarły mógł opiekować się dziećmi, organizować gospodarstwo lub wykonywać inne nieodpłatne zadania. Brak wynagrodzenia za te czynności nie oznacza automatycznie braku finansowej szkody po ich utracie. Trzeba jednak ustalić podstawę roszczenia, dotychczasowy udział i realną potrzebę zastępstwa.
Opisz typowy tydzień przed zdarzeniem: opiekę, zakupy, gotowanie, transport i inne zadania. Oddziel pomoc rzeczywiście świadczoną od tej, którą dopiero planowano. Ustal, co rodzina przejęła samodzielnie, a gdzie ponosi dodatkowe koszty lub wymaga wsparcia.
Przyszłość wymaga realistycznych założeń. Potrzeby małego dziecka zmieniają się z wiekiem, podobnie jak dostępność pozostałych domowników. Kalkulacja powinna pokazywać te etapy, a nie zakładać identyczny tygodniowy koszt bez końca.
Które koszty pogrzebu można zgłosić?
Uzasadnione koszty pochówku mogą stanowić odrębną pozycję, z uwzględnieniem okoliczności i właściwej podstawy ustawowej. Ważne są faktury, osoba, która poniosła koszt, oraz zakres świadczenia pokrytego już z polisy pogrzebowej lub innego źródła.
Przy przewozie do Polski zachowaj dokumenty organizacyjne, faktury i wyjaśnienie wyboru. Nie należy obiecywać, że każda dowolna usługa, podróż wszystkich krewnych lub późniejsza uroczystość zostanie automatycznie pokryta. Poszczególne wydatki trzeba przyporządkować i uzasadnić.
Nie zawsze trzeba czekać na pełną kalkulację utraty utrzymania, aby zgłosić udokumentowane bieżące koszty. Można analizować częściowe rozliczenie lub zaliczkę. Dokument powinien jasno wskazywać, czego dotyczy wypłata i które roszczenia pozostają otwarte.
Affectieschade: kto może być uprawniony?
Affectieschade jest ustawowo uregulowanym świadczeniem za krzywdę określonych osób bliskich w razie śmierci albo poważnego i trwałego urazu bezpośredniego poszkodowanego. Krąg osób i kwoty określają przepisy; nie jest to swobodnie negocjowana cena relacji rodzinnej.
Znaczenie mogą mieć małżeństwo, zarejestrowany związek partnerski, trwała wspólnota życia, relacja rodzic–dziecko lub ustawowo określona relacja opieki. Istnieje również szczególna możliwość oceny innej bliskiej więzi, jeżeli warunki przepisu i okoliczności to uzasadniają. Nie oznacza ona otwarcia roszczenia dla każdego krewnego lub znajomego.
Kwota zależy między innymi od kategorii relacji i tego, czy szkoda wynika z przestępstwa objętego odpowiednią regulacją. Przed podaniem konkretnej wartości trzeba sprawdzić aktualne przepisy i ich zastosowanie do daty zdarzenia. Sam fakt wypłacenia świadczenia jednej osobie nie rozstrzyga prawa pozostałych.
Brat i siostra: uważaj na informacje o planowanej zmianie
Na dzień opracowania tego artykułu, 15 września 2026 r., nie należy przedstawiać zapowiadanej rozbudowy ustawowego kręgu o braci i siostry jako już ogólnie obowiązującego prawa. Komunikat rządu z 26 czerwca 2026 r. informuje o propozycji skierowanej do opiniowania przez Raad van State. Rijksoverheid — uitbreiding vergoeding affectieschade.
Aktualny stan konkretnej sprawy należy oceniać według obowiązujących przepisów, w tym ewentualnej szczególnej podstawy wynikającej z wyjątkowo bliskiej relacji. Nie można ani obiecywać każdemu rodzeństwu automatycznej wypłaty, ani pomijać możliwości oceny konkretnej sytuacji na istniejącej podstawie.
W sprawie zgłaszanej później trzeba sprawdzić wejście w życie zmian i przepisy przejściowe. Data uchwalenia, publikacji i rozpoczęcia stosowania może być różna. Rodzina powinna wiedzieć, czy informacja dotyczy jej zdarzenia, a nie tylko przyszłych przypadków.
Co z roszczeniami, które miał zmarły?
Jeżeli poszkodowany żył przez pewien czas po wypadku, mogły powstać jego własne koszty, utrata dochodu i roszczenie o krzywdę. Ich los po śmierci trzeba ocenić osobno, z uwzględnieniem zasad dziedziczenia i szczególnych reguł dotyczących szkody niemajątkowej.
Nie każde roszczenie o smartengeld przechodzi automatycznie na spadkobierców tylko dlatego, że przed śmiercią występowało cierpienie. Znaczenie mogą mieć oświadczenia i czynności dokonane przez poszkodowanego za życia. Zachowaj jego wcześniejsze żądania, korespondencję pełnomocnika i ewentualne porozumienia.
Przed podpisaniem dokumentów ustal, kto może działać za spadek, czy potrzebne jest potwierdzenie umocowania i czy występuje wykonawca testamentu. Własna pozycja małżonka jako poszkodowanego nie jest tożsama z uprawnieniem do reprezentowania wszystkich spadkobierców.
Dzieci i wspólna ugoda rodziny
Roszczenie dziecka wymaga ochrony jego własnego interesu. Rodzic nie powinien zgadzać się na arbitralny podział zbiorczej kwoty, jeśli prowadzi to do pominięcia potrzeb małoletniego. Trzeba ocenić reprezentację, ewentualny konflikt interesów i potrzebę zgody sądu.
Przy wypłacie dla dziecka może być wymagany rachunek z klauzulą BEM lub inne zabezpieczenie. Nie oznacza to, że środki należące do dziecka można najpierw wykorzystać na ogólne potrzeby dorosłych. Osobny artykuł wyjaśnia odszkodowanie małoletniego i ochronę wypłaty.
Przy kilku uprawnionych można koordynować dokumenty i negocjacje, ale każda osoba powinna rozumieć własny zakres roszczenia. Jedna osoba kontaktowa w rodzinie nie staje się przez to automatycznie pełnomocnikiem wszystkich pozostałych.
Dokumenty na pierwsze spotkanie
Przygotuj akt zgonu, podstawowe informacje o zdarzeniu, dane ubezpieczyciela oraz dokumenty potwierdzające relacje i reprezentację. Dołącz dostępne dane o dochodach, stałych wydatkach, otrzymanych świadczeniach i kosztach pogrzebu. Nie musisz od razu mieć kompletnej wieloletniej prognozy finansowej.
Zapisz, jakie dokumenty znajdują się u policji, pracodawcy, placówki medycznej lub innego pełnomocnika. Warto prowadzić listę braków i osoby odpowiedzialnej za ich uzyskanie. Pozwala to ograniczyć wielokrotne, obciążające rodzinę powracanie do tych samych pytań.
Sprawdź odrębnie przedawnienie każdego rodzaju roszczenia i właściwego adresata pisma. Trwające postępowanie karne nie powinno być traktowane bez analizy jako zabezpieczenie wszystkich terminów cywilnych. Koszty pomocy i ekspertów ustal na piśmie przed zleceniem.
Rodzina mieszka w Polsce: jakie dane uzupełnić?
Jeśli zmarły pracował w Holandii, a bliscy mieszkają w Polsce, potrzebne mogą być dokumenty z obu państw. Dotyczy to relacji rodzinnej, rzeczywistego utrzymania gospodarstwa, dochodów, kosztów i świadczeń po śmierci. Sam przelew na wspólne konto nie pokazuje jeszcze, jaka część służyła utrzymaniu konkretnej osoby, ale historia regularnych wpłat może być ważnym elementem obrazu.
Przygotuj dokumenty w oryginalnej wersji i zapytaj, które wymagają tłumaczenia. Nie ma potrzeby zlecania kosztownego tłumaczenia całego archiwum, zanim zostanie ustalony zakres dowodów. Przy kwotach w różnych walutach opisz okres, walutę i źródło danych; przyjęty sposób przeliczenia powinien być jawny i spójny.
Oddziel roszczenia poszczególnych bliskich od spraw spadkowych. Osoba dziedzicząca majątek zmarłego nie staje się z tego powodu automatycznie uprawniona do każdej kategorii szkody po jego śmierci. Z kolei uprawnienie do własnego roszczenia nie zależy zawsze od tego, kto otrzymał spadek. Podstawa każdego żądania wymaga osobnego wskazania.
Jeżeli kilka osób korzysta z jednego pełnomocnika, warto uzgodnić sposób komunikacji i podział dokumentów. Przy sprzecznych interesach, zwłaszcza dotyczących małoletniego, konieczna może być odrębna ocena reprezentacji. Wspólna historia rodzinna nie usuwa różnic między indywidualnymi roszczeniami.
Najczęstsze pytania
Czy każdy spadkobierca dostaje affectieschade?
Nie. Dziedziczenie i własne prawo do affectieschade wynikają z różnych reguł. Trzeba ustalić relację i ustawowe warunki, a nie tylko udział w spadku.
Czy rodzina otrzyma wszystkie przyszłe zarobki zmarłego?
Nie w taki automatyczny sposób. Ocenia się utratę utrzymania uprawnionych osób, z uwzględnieniem właściwych potrzeb, dochodów i innych okoliczności.
Czy można prowadzić sprawę, gdy pogrzeb odbył się w Polsce?
Takie okoliczności same nie wykluczają roszczeń. Trzeba ustalić odpowiedzialność, prawo właściwe i zasadność poszczególnych kosztów oraz zachować dokumentację przewozu i pochówku.
Od czego zacząć bez kompletnego dossier?
Przy kontakcie z Arslan Advocaten podaj datę i miejsce zdarzenia, relację do zmarłego oraz informacje o dotychczasowej korespondencji. Kancelaria może pomóc określić uprawnionych i ustalić kolejność dalszych działań.
Źródła i stan informacji
Podstawowe źródła sprawdzono 15 września 2026 r. Przepisy i warunki świadczeń należy odnosić do daty zdarzenia oraz indywidualnej sytuacji.
