Wynagrodzenie za chorobę wydaje się prostą sprawą: jesteś chory, pracodawca płaci. Przy pracy na część etatu, a zwłaszcza przy zmiennym grafiku, sytuacja robi się jednak dużo bardziej skomplikowana. Ile godzin liczyć, skoro w każdym tygodniu pracujesz inaczej? Co z dodatkowymi zmianami, które brałeś regularnie? Co, jeśli w umowie masz dwanaście godzin, a faktycznie pracowałeś dwadzieścia osiem? W tym artykule wyjaśniamy, jak w Holandii ustala się wynagrodzenie za chorobę przy niepełnym etacie, jakie dokumenty decydują o wyliczeniu i co zrobić, gdy wypłata jest wyraźnie za niska.
Autor: mr. Onur Arslan, adwokat — prawo pracy (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja treści: 14 września 2026 r. Artykuł opisuje stan prawny na ten dzień; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.
W skrócie
- W czasie choroby przysługuje co najmniej 70 procent wynagrodzenia przez maksymalnie dwa lata.
- W pierwszym roku wypłata nie może być niższa od ustawowego minimum.
- Przy pracy na część etatu podstawą jest wynagrodzenie za twój wymiar godzin, nie za pełny etat.
- Dni urlopu naliczają się w czasie choroby normalnie, w pełnym wymiarze.
- Wiele układów zbiorowych przewiduje dopłatę do pełnej pensji, zwłaszcza w pierwszym roku.
Podstawowa zasada: pracodawca płaci przez dwa lata
Punktem wyjścia jest obowiązek dalszej wypłaty wynagrodzenia w czasie choroby przez maksymalnie dwa lata. Ustawowe minimum to siedemdziesiąt procent wynagrodzenia, przy czym w pierwszym roku nie może być ono niższe niż płaca minimalna odpowiadająca Twojemu wymiarowi godzin. Bardzo wiele układów zbiorowych przewiduje jednak więcej, na przykład pełne sto procent w pierwszym roku.
Dlatego pierwsze pytanie brzmi zawsze: który układ zbiorowy obowiązuje w firmie i co mówi o chorobie. Zdarza się, że pracownik przyjmuje wypłatę na poziomie siedemdziesięciu procent, podczas gdy branżowy układ gwarantuje mu znacznie wyższą kwotę przez pierwszy rok.
Czym jest „część etatu” w praktyce
Praca na część etatu obejmuje kilka bardzo różnych sytuacji. Pierwsza to stały, niepełny wymiar, na przykład dwadzieścia cztery godziny tygodniowo w powtarzalnym rytmie. Druga to umowa z widełkami minimum i maksimum. Trzecia to umowa o zerowej liczbie godzin, w której faktycznie pracujesz regularnie. Czwarta to praca u dwóch pracodawców jednocześnie.
Każda z nich prowadzi do innego sposobu liczenia. Przy stałym wymiarze sprawa jest prosta: podstawą jest umówiona liczba godzin. Przy grafiku zmiennym trzeba ustalić średnią, i to właśnie tutaj powstaje większość sporów o wynagrodzenie za chorobę.
Jak ustala się podstawę przy zmiennym grafiku
Jeżeli liczba godzin jest zmienna, podstawą wyliczenia jest zwykle średnia z reprezentatywnego okresu poprzedzającego chorobę. W praktyce najczęściej bierze się trzy miesiące, choć przy pracy sezonowej sensowniejszy bywa dłuższy okres, na przykład rok. Chodzi o to, by obraz był uczciwy dla obu stron.
- Zsumuj wszystkie opłacone godziny z wybranego okresu.
- Podziel je przez liczbę tygodni, aby uzyskać średnią tygodniową.
- Sprawdź, czy w okresie nie było nietypowej przerwy zaniżającej wynik.
- Uwzględnij dodatki, które otrzymywałeś regularnie, a nie tylko stawkę podstawową.
- Porównaj wynik z liczbą godzin zapisaną w umowie.
Jeżeli średnia jest wyraźnie wyższa niż zapis w umowie, warto powołać się na zasadę opisaną w artykule o domniemaniu wymiaru czasu pracy. To ona najczęściej decyduje o tym, czy podstawą będzie dwanaście, czy dwadzieścia osiem godzin tygodniowo.
Co wchodzi do podstawy wyliczenia
Podstawą nie jest wyłącznie gołe wynagrodzenie zasadnicze. Do wyliczenia zwykle wliczają się stałe i regularne składniki, natomiast jednorazowe świadczenia zwykle nie. Warto sprawdzić każdy element osobno, bo różnice sumują się przez wiele miesięcy.
- Dodatki zmianowe wypłacane regularnie za pracę wieczorną, nocną lub weekendową.
- Stałe premie i dodatki funkcyjne wynikające z umowy lub układu zbiorowego.
- Regularnie przepracowane i opłacane nadgodziny, jeśli miały charakter strukturalny.
- Dodatek urlopowy naliczany od wypłaconego wynagrodzenia chorobowego.
Zwrot kosztów, na przykład dojazdu, zwykle nie wchodzi do podstawy, bo nie jest wynagrodzeniem. Jak rozpoznać poszczególne pozycje, wyjaśniamy w tekście o tym, jak czytać pasek wypłaty.
Dni oczekiwania i pierwsze dni choroby
Umowa lub układ zbiorowy może przewidywać dni oczekiwania, czyli pierwsze dni choroby, za które nie przysługuje wypłata. Maksimum to dwa dni na jedno zachorowanie (art. 7:629 ust. 9 kodeksu cywilnego, księga 7) i musi to wynikać wprost z dokumentu, a nie z praktyki firmy. Wiele układów zbiorowych przewiduje jeden dzień albo znosi je całkowicie — sprawdź najpierw układ, bo rozwiązanie korzystniejsze ma pierwszeństwo.
Przy niepełnym etacie dzień oczekiwania liczy się jako Twój dzień pracy, a nie jako pełna dniówka. Jeżeli pracujesz trzy dni w tygodniu po sześć godzin, dwa dni oczekiwania to najwyżej dwanaście godzin bez wypłaty — nie szesnaście.
Uwaga na powtarzające się zachorowania. Jeżeli zachorujesz ponownie w ciągu czterech tygodni od poprzedniej choroby, oba okresy liczą się jako jeden: dni oczekiwania nie mogą być naliczane po raz drugi, a licznik 104 tygodni biegnie dalej, zamiast zaczynać się od nowa. To częsty błąd w rozliczeniach, szczególnie przy dolegliwościach nawracających.
Krok po kroku: co zrobić, gdy wypłata jest za niska
Reklamacja wyliczenia jest znacznie łatwiejsza w pierwszych tygodniach niż po roku. Poniższa kolejność działa w większości spraw.
- Zbierz umowę, aneksy i paski wypłat z co najmniej dwunastu miesięcy przed chorobą.
- Ustal, który układ zbiorowy obowiązuje i jaki procent przewiduje w pierwszym roku.
- Policz własną średnią godzin z reprezentatywnego okresu.
- Zestaw wynik z kwotą faktycznie wypłaconą i wskaż różnicę.
- Wyślij pracodawcy pisemną reklamację z wyliczeniem i prośbą o korektę.
- Wyznacz termin na odpowiedź i zapowiedz roszczenie o wyrównanie z odsetkami.
Wszystko przekazuj pisemnie. Rozmowa telefoniczna z kadrami nie zostawia śladu, a w sporze liczy się data zgłoszenia.
Obowiązki po Twojej stronie
Wynagrodzenie za chorobę wiąże się z obowiązkami, których zaniedbanie może doprowadzić do wstrzymania wypłaty. Musisz zgłosić chorobę zgodnie z zasadami obowiązującymi w firmie, być dostępny dla lekarza zakładowego, stawiać się na wyznaczone spotkania i współpracować przy powrocie do pracy.
Pracodawca nie ma prawa pytać o diagnozę, a Ty nie masz obowiązku jej podawać. Ocena zdolności do pracy należy do lekarza zakładowego, a nie do przełożonego. Jeżeli nie zgadzasz się z jego oceną, możesz wystąpić o niezależną opinię do instytucji zajmującej się ubezpieczeniami pracowniczymi. Szerzej piszemy o tym w artykule o reintegracji po chorobie.
Kiedy pracodawca może wstrzymać wypłatę
Wstrzymanie wypłaty jest możliwe, ale wyłącznie w określonych sytuacjach i zwykle dopiero po uprzednim ostrzeżeniu. Najczęstsze podstawy to brak współpracy przy reintegracji, niestawienie się u lekarza zakładowego bez usprawiedliwienia, utrudnianie kontroli albo odmowa wykonywania dostosowanej pracy, którą realnie możesz wykonać.
Samo zakwestionowanie choroby przez przełożonego nie wystarcza. Jeżeli wypłata zostaje wstrzymana bez ostrzeżenia i bez opinii lekarza zakładowego, warto zareagować szybko, bo zaległości narastają, a pozycja negocjacyjna słabnie z każdym miesiącem.
Choroba przy pracy przez agencję
Osoby zatrudnione przez agencję mają dodatkową warstwę zasad. Wiele umów tymczasowych zawiera klauzulę, zgodnie z którą umowa kończy się w chwili zakończenia zlecenia u pracodawcy użytkownika, co przy chorobie prowadzi do przejścia na świadczenie z ubezpieczenia zamiast wynagrodzenia od agencji.
Wysokość takiego świadczenia liczy się od wcześniejszego wynagrodzenia, więc również tutaj kluczowe jest, ile godzin faktycznie przepracowałeś. Szczegóły opisujemy w tekstach o chorobie pracownika tymczasowego oraz o świadczeniu chorobowym w Holandii.
Drugi rok choroby i praca u dwóch pracodawców
W drugim roku choroby zasady zwykle się zaostrzają. Wiele układów zbiorowych gwarantuje pełną wypłatę tylko w pierwszym roku, a w drugim schodzi do ustawowego minimum. Znika też gwarancja płacy minimalnej, co przy niepełnym etacie potrafi oznaczać kwotę wyraźnie niższą niż koszty utrzymania. Dlatego przy dłuższej chorobie warto z wyprzedzeniem sprawdzić, co dokładnie mówi układ zbiorowy o drugim roku i czy przewiduje podwyższenie wypłaty w zamian za aktywny udział w reintegracji.
Osobna sytuacja dotyczy pracy u dwóch pracodawców jednocześnie. Każdy stosunek pracy rozlicza się wtedy niezależnie. Jeżeli choroba uniemożliwia pracę tylko w jednej z firm, na przykład fizyczną, a w drugiej pracujesz biurowo, możesz otrzymywać wynagrodzenie za chorobę od jednego pracodawcy i normalne wynagrodzenie od drugiego. Zgłoszenie choroby należy jednak złożyć osobno w każdej firmie, a lekarz zakładowy każdej z nich ocenia zdolność do pracy w odniesieniu do własnego stanowiska. Pominięcie tego kroku bywa traktowane jako brak współpracy i prowadzi do wstrzymania wypłaty.
Przy dłuższej niezdolności do pracy ważne jest też, kto i kiedy składa wniosek o świadczenie po dwóch latach oraz czy plan reintegracji był prowadzony rzetelnie. Braki w dokumentacji po stronie pracodawcy mogą skutkować przedłużeniem obowiązku wypłaty wynagrodzenia o kolejny okres, co bywa korzystne dla pracownika. Więcej o tym etapie piszemy w tekście o zakończeniu umowy po dwóch latach choroby.
Przykład ilustracyjny
Pracownica sprzątająca miała umowę na szesnaście godzin tygodniowo, ale przez ponad rok pracowała średnio dwadzieścia siedem godzin, w tym regularnie w weekendy z dodatkiem. Po urazie kolana otrzymała wynagrodzenie za chorobę liczone od szesnastu godzin, bez dodatku weekendowego, co oznaczało spadek dochodu o niemal połowę.
Zebrała paski wypłat z czternastu miesięcy i zestawiła je tydzień po tygodniu. Wyliczenie pokazało stabilną średnią powyżej dwudziestu sześciu godzin oraz regularny dodatek zmianowy. Po pisemnej reklamacji pracodawca skorygował podstawę do średniej z ostatniego roku i doliczył dodatek do wynagrodzenia chorobowego, wypłacając wyrównanie za cztery miesiące wraz z odsetkami. Rozstrzygające okazały się paski wypłat, ponieważ pokazywały nie tylko godziny, lecz także strukturę dodatków.
Terminy i przedawnienie
Roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia przedawnia się co do zasady po pięciu latach od dnia wymagalności każdej wypłaty. W praktyce jednak liczy się szybkość, bo im później zgłosisz sprawę, tym trudniej odtworzyć grafiki i tym łatwiej usłyszeć zarzut, że przez lata akceptowałeś wyliczenie bez zastrzeżeń.
Zupełnie inne, bardzo krótkie terminy obowiązują przy zakończeniu umowy w związku z długotrwałą chorobą. Tam liczy się je w tygodniach i miesiącach. Jeżeli choroba trwa i pojawia się temat rozwiązania umowy, sprawdź nasz artykuł o zwolnieniu przy długotrwałej chorobie.
Najczęstsze błędy pracowników
Większość strat przy chorobie nie wynika ze złej woli pracodawcy, tylko z automatycznego rozliczenia opartego na zapisie w umowie zamiast na rzeczywistym rytmie pracy. Poniższe pomyłki powtarzają się w niemal każdej sprawie, którą prowadzimy.
Pierwszy błąd to przyjęcie wyliczenia bez sprawdzenia, na ilu godzinach je oparto. Druga pomyłka to pominięcie dodatków zmianowych, które przy pracy weekendowej i nocnej potrafią stanowić znaczną część dochodu. Trzecia to zwlekanie z reklamacją do końca choroby, gdy różnica urosła już do dużej kwoty.
Czwarty błąd to zaniedbanie obowiązków reintegracyjnych, które daje pracodawcy podstawę do wstrzymania wypłaty. Piąty to podpisanie porozumienia kończącego umowę w trakcie choroby bez sprawdzenia skutków dla świadczeń. To ostatnie bywa najkosztowniejsze, dlatego opisaliśmy je osobno w tekście o porozumieniu podpisywanym w czasie choroby.
Gdzie sprawdzić oficjalne informacje
Zanim złożysz reklamację, porównaj własne wyliczenie z oficjalnymi wyjaśnieniami. Dzięki temu wiesz, czy różnica wynika z błędu w rozliczeniu, czy z zasady, która rzeczywiście Cię obejmuje.
Rządowe wyjaśnienia dotyczące wypłaty wynagrodzenia w czasie choroby publikuje rijksoverheid.nl. Informacje o świadczeniach chorobowych i o niezależnej opinii lekarskiej znajdziesz z kolei na stronie uwv.nl. Warto zestawić te źródła z treścią własnego układu zbiorowego, bo to on zwykle decyduje o procencie wypłaty.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnej
Przy prostym pytaniu o procent wypłaty zwykle wystarczy rozmowa z kadrami i lektura układu zbiorowego. Pomoc prawna ma sens, gdy pracodawca odmawia korekty podstawy, gdy wypłata została wstrzymana, gdy choroba się przedłuża i pojawia się temat zakończenia umowy albo gdy równolegle toczy się spór o wymiar godzin. W sprawach pracowniczych warto sprawdzić prawo do dofinansowanej pomocy prawnej przyznawanej przez Radę Pomocy Prawnej, a także ochronę z polisy ochrony prawnej lub członkostwa w związku zawodowym.
Prawnik pomoże przede wszystkim ustalić właściwą podstawę wyliczenia, przygotować reklamację, która przerywa bieg przedawnienia, oraz ocenić, czy warto wnioskować o niezależną opinię lekarską. Jeżeli chcesz, aby ktoś sprawdził Twoje paski wypłat i policzył należną kwotę, skontaktuj się z naszą kancelarią.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi wynagrodzenie chorobowe?
Co najmniej siedemdziesiąt procent wynagrodzenia przez maksymalnie 104 tygodnie. W pierwszym roku kwota nie może być niższa od ustawowego minimum, o ile taka byłaby pełna stawka.
Jak liczy się podstawa przy pracy na część etatu?
Od wynagrodzenia odpowiadającego twojemu wymiarowi godzin, wraz ze stałymi dodatkami i średnią z nadgodzin, jeśli były regularne. Nie przelicza się go na pełny etat.
Czy w czasie choroby naliczają się dni urlopu?
Tak, w pełnym wymiarze, także w drugim roku niezdolności do pracy. Odliczanie dni urlopu w trakcie choroby wymaga twojej zgody.
Czy pracodawca może wstrzymać wypłatę?
Tylko przy niedopełnieniu obowiązków, na przykład odmowie kontaktu z lekarzem zakładowym, niestawieniu się na wizytę albo odmowie odpowiedniej pracy zastępczej. Musi cię o tym uprzedzić.
Co po dwóch latach choroby?
Obowiązek wypłaty kończy się, a UWV ocenia prawo do świadczenia z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy. Umowa może wtedy zostać zakończona, z zachowaniem prawa do odprawy ustawowej.
Powiązane artykuły
Podsumowanie
Wynagrodzenie za chorobę przy pracy na część etatu zależy od trzech rzeczy: właściwej liczby godzin, właściwego procentu z układu zbiorowego i właściwych składników wliczonych do podstawy. Sprawdź średnią z reprezentatywnego okresu, porównaj ją z zapisem w umowie, policz dodatki i zgłoś różnicę pisemnie. Pamiętaj o obowiązkach reintegracyjnych, bo ich zaniedbanie daje pracodawcy podstawę do wstrzymania wypłaty. Im wcześniej zareagujesz, tym prostsza i tańsza będzie korekta.
Nie masz pewności, co dalej? Przejdź do strony pomoc prawna dla pracowników w Holandii i opisz swoją sytuację.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan Advocaten. W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu prawa pracy publikowane przez kancelarię i prowadzi sprawy o zwolnienia, porozumienia rozwiązujące, odprawy, zaległe wynagrodzenie i spory z pracodawcą — po polsku i niderlandzku.
