Zwolnienie po dwóch latach choroby to moment, w którym kończy się ustawowy obowiązek wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę i otwiera się droga do zakończenia umowy. Dla pracownika wiąże się to z trzema równoległymi kwestiami: oceną zdolności do pracy przez UWV, prawem do odprawy ustawowej oraz ryzykiem tak zwanego uśpionego stosunku pracy. Ten artykuł wyjaśnia, jak przebiega ten okres, co ci przysługuje i na co uważać.
Autor: mr. Onur Arslan, adwokat — prawo pracy (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja treści: 14 września 2026 r. Artykuł opisuje stan prawny na ten dzień; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.
W skrócie
- Pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe maksymalnie 104 tygodnie (art. 7:629 ust. 1 holenderskiego kodeksu cywilnego, BW); przez ten czas obowiązuje zakaz wypowiedzenia (art. 7:670 ust. 1 BW).
- Około 20. miesiąca choroby składa się wniosek do UWV o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy.
- Przy niewystarczającej reintegracji UWV przedłuża obowiązek wypłaty wynagrodzenia o maksymalnie rok.
- Uśpiony stosunek pracy sam w sobie nie jest zakazany — ale na Twój wniosek pracodawca co do zasady musi zgodzić się na zakończenie umowy i wypłacić odprawę (wyrok Sądu Najwyższego w sprawie Xella, 8 listopada 2019 r.).
- Roszczenie o odprawę ustawową wygasa po trzech miesiącach od zakończenia umowy.
Trzy różne rzeczy, które dzieją się naraz
Wokół dwóch lat choroby splatają się trzy odrębne procesy. Mylenie ich jest źródłem większości nieporozumień.
| Kiedy | Co | Kto decyduje | Skutek |
|---|---|---|---|
| Tydzień 93 | wniosek o świadczenie z tytułu długotrwałej niezdolności | ty składasz, UWV decyduje | decyzja o świadczeniu i stopniu niezdolności |
| Tydzień 104 | koniec obowiązku wypłaty i koniec zakazu wypowiedzenia | z mocy prawa | umowa trwa nadal; nic nie kończy się samo |
| Po tygodniu 104 | ewentualny wniosek o zgodę na zwolnienie | pracodawca składa, UWV ocenia | dopiero zgoda otwiera drogę do wypowiedzenia |
Zapamiętaj wiersz środkowy: osiągnięcie dwóch lat choroby nie kończy umowy. Kończy jedynie obowiązek wypłaty i ochronę przed wypowiedzeniem. Decyzja o świadczeniu i zakończenie stosunku pracy to dwie różne decyzje, podejmowane w różnych postępowaniach: pierwsza dotyczy twojego prawa do pieniędzy z urzędu, druga twojej umowy o pracę.
Kiedy UWV zgadza się na zwolnienie
Zgoda nie jest formalnością. Pracodawca musi wykazać trzy rzeczy naraz.
- Okres wyczekiwania minął — zasadniczo 104 tygodnie, dłużej jeżeli nałożono sankcję.
- Brak perspektywy poprawy w ciągu 26 tygodni. Prognoza liczona jest od chwili oceny. Dla pracownika w wieku emerytalnym okres ten wynosi sześć tygodni.
- Praca nie może być w tym czasie wykonywana w formie dostosowanej.
Do tego dochodzi warunek ogólny: pracodawca musi wykazać, że przeniesienie na inne odpowiednie stanowisko — w razie potrzeby po przeszkoleniu — nie jest możliwe w rozsądnym terminie. Ten wymóg dotyczy całej grupy przedsiębiorstw, nie tylko twojego działu. To najczęstszy powód odmowy zgody.
Dwa lata wypłaty wynagrodzenia
Przy chorobie pracodawca ma obowiązek wypłacać co najmniej siedemdziesiąt procent wynagrodzenia przez maksymalnie sto cztery tygodnie. W pierwszym roku kwota nie może być niższa od ustawowego minimum, w drugim ta gwarancja już nie obowiązuje, choć wiele układów zbiorowych przewiduje wyższe świadczenie.
W tym okresie obowiązuje zakaz wypowiedzenia. Pracodawca nie może zakończyć umowy z powodu choroby, z wyjątkiem sytuacji takich jak likwidacja całej działalności, zwolnienie dyscyplinarne albo poważne uchylanie się pracownika od obowiązków reintegracyjnych.
Okres liczy się od pierwszego dnia zgłoszenia choroby. Ponowne zachorowanie w ciągu czterech tygodni od powrotu do pracy traktuje się jako kontynuację poprzedniej choroby, co ma znaczenie dla momentu zakończenia dwuletniego okresu.
Obowiązki obu stron w trakcie choroby
Ustawa nakłada obowiązki nie tylko na pracownika, lecz przede wszystkim na pracodawcę. Konieczny jest plan działania sporządzany po ośmiu tygodniach, regularne oceny, kontakt z lekarzem zakładowym oraz poszukiwanie odpowiedniej pracy najpierw w firmie, a następnie poza nią.
Pracownik ma obowiązek współpracować: stawiać się na wizyty, uczestniczyć w planie, przyjąć odpowiednią pracę zastępczą i informować o zmianach. Odmowa współpracy może prowadzić do wstrzymania wynagrodzenia.
Zakres obowiązków i najczęstsze błędy opisujemy w artykule o reintegracji po chorobie. Zaniedbania pracodawcy mają bezpośrednie konsekwencje finansowe, o czym niżej.
Ocena UWV i sankcja przedłużenia
Około dwadzieścia miesięcy po zgłoszeniu choroby składa się wniosek o świadczenie z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy. UWV ocenia wtedy dwie rzeczy: twoją zdolność do zarobkowania oraz to, czy pracodawca dopełnił obowiązków reintegracyjnych.
Jeżeli UWV uzna wysiłki pracodawcy za niewystarczające, nakłada sankcję: obowiązek wypłaty wynagrodzenia przedłuża się o maksymalnie rok. W tym czasie zakaz wypowiedzenia nadal obowiązuje, a pracownik zachowuje dochód.
Sama ocena zdolności do pracy opiera się na porównaniu poprzednich zarobków z tym, co możesz jeszcze zarobić. Przy utracie poniżej trzydziestu pięciu procent świadczenie nie przysługuje, co dla wielu osób oznacza konieczność szukania innej pracy mimo utrzymujących się dolegliwości.
Sankcja płacowa i co dla ciebie zmienia
Jeżeli UWV uzna, że pracodawca nie wywiązał się z obowiązków reintegracyjnych, może nałożyć sankcję płacową.
Skutek jest podwójny. Obowiązek wypłaty wynagrodzenia zostaje przedłużony, maksymalnie o 52 tygodnie. Przez ten czas trwa też zakaz wypowiedzenia, więc pracodawca nie może wystąpić o zgodę na zwolnienie. Przesuwa się zatem cała oś czasu, łącznie z momentem, w którym w ogóle można zakończyć umowę.
Sankcja działa na twoją korzyść, ale nie jest automatyczna: UWV ocenia to przy okazji wniosku o świadczenie, na podstawie akt reintegracji. Dlatego warto pilnować, żeby w aktach znalazły się twoje zastrzeżenia, jeżeli pracodawca czegoś zaniechał.
Pracodawca może zaskarżyć sankcję. Jeżeli ją uchyli, obowiązek wypłaty kończy się wcześniej — śledź więc korespondencję w tej sprawie.
Uśpiona umowa i odprawa
Po dwóch latach pracodawca nie musi już płacić, ale umowa trwa. Pozostawienie jej w tym stanie nazywa się uśpionym stosunkiem pracy, a bywa robione po to, żeby nie płacić odprawy.
Orzecznictwo najwyższej instancji ograniczyło tę praktykę: pracodawca co do zasady musi przystać na twój wniosek o zakończenie umowy i wypłacić odprawę ustawową, bo wynika to z obowiązku bycia dobrym pracodawcą. Nie jest to jednak reguła bez wyjątków — pracodawca może odmówić, gdy ma uzasadniony interes w utrzymaniu umowy, na przykład realną perspektywę twojego powrotu do pracy.
Kwotę odprawy liczy się według stanu na dzień, w którym upłynął okres wyczekiwania, a nie na dzień faktycznego rozwiązania umowy. Zwlekanie przez pracodawcę nie zwiększa więc, ale i nie zmniejsza należnej kwoty.
Zmniejszenie wymiaru zamiast zakończenia. Jeżeli wracasz do pracy w mniejszym wymiarze i różnica jest istotna oraz trwała, możliwa jest częściowa odprawa odpowiadająca utraconej części etatu. To osobna droga obok całkowitego zakończenia umowy.
Uśpiony stosunek pracy — szerzej
Zwolnienie po dwóch latach choroby wcale nie następuje automatycznie. Po dwóch latach pracodawca nie musi już płacić wynagrodzenia, ale umowa formalnie trwa dalej, dopóki nie zostanie zakończona. Pozostawienie jej w takim stanie nazywa się uśpionym stosunkiem pracy i przez lata było sposobem na uniknięcie wypłaty odprawy ustawowej.
Sąd Najwyższy rozstrzygnął tę praktykę w 2019 roku (sprawa Xella, ECLI:NL:HR:2019:1734), ale inaczej, niż się często streszcza: samo utrzymywanie uśpionej umowy nie jest zakazane. Zakazane jest odmawianie zakończenia umowy, gdy Ty o nie wystąpisz — wtedy obowiązek bycia dobrym pracodawcą nakazuje przyjąć wniosek i wypłacić odprawę ustawową. Kluczowe jest więc złożenie wniosku na piśmie; bez niego pracodawca nie ma obowiązku działać z własnej inicjatywy. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której pracodawca ma uzasadniony interes w utrzymaniu umowy, na przykład realną perspektywę Twojego powrotu do pracy; sama bliskość wieku emerytalnego takim interesem nie jest. Wprowadzono też rozwiązanie systemowe, w ramach którego pracodawca może uzyskać zwrot wypłaconej kwoty od UWV.
W praktyce oznacza to, że jeśli po dwóch latach nic się nie dzieje, powinieneś sam wystąpić z pisemnym wnioskiem o zakończenie umowy i wypłatę odprawy. Bierność bywa kosztowna, ponieważ wysokość odprawy zależy od momentu zakończenia umowy.
Odprawa ustawowa
To najczęstszy powód sporu na tym etapie, dlatego warto znać zasady obliczania.
Odprawa przysługuje również przy zakończeniu umowy po dwóch latach choroby. Nalicza się ją od pierwszego dnia zatrudnienia, według wynagrodzenia sprzed choroby, a nie według obniżonej kwoty wypłacanej w trakcie niezdolności do pracy.
Sposób obliczania i sytuacje szczególne opisujemy w artykule o odprawie ustawowej. Warto zweryfikować podstawę wyliczenia, ponieważ pomyłki w tym zakresie zdarzają się często.
Jeżeli pracodawca zwleka z zakończeniem umowy, kwota odprawy jest ustalana według stanu na moment, w którym zakończenie było możliwe, czyli po upływie dwóch lat. Zwłoka nie powinna więc zwiększać kosztu pracodawcy, ale też nie może zmniejszać twojego uprawnienia.
Droga formalna zakończenia umowy
Zwolnienie po dwóch latach choroby może przebiegać na trzy sposoby. Pierwszy to porozumienie stron, najczęstszy i najszybszy. Drugi to wypowiedzenie przez pracodawcę po uzyskaniu zezwolenia UWV z powodu długotrwałej niezdolności do pracy. Trzeci to droga sądowa, stosowana przy sporze.
Przy porozumieniu sprawdź, czy dokument nie zawiera zrzeczenia się roszczeń o odprawę ani sformułowań o zawinieniu. Wskazówki znajdziesz w artykule o rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron.
Uwaga: przy chorobie porozumienie bywa ryzykowne dla prawa do świadczeń. Po dwóch latach sytuacja jest inna niż w trakcie choroby, ale nadal warto sprawdzić skutki. Omawiamy je w artykule o porozumieniu w czasie choroby.
Praca u innego pracodawcy w trakcie reintegracji
Jeżeli w twojej firmie nie ma odpowiedniej pracy, pracodawca ma obowiązek szukać jej poza przedsiębiorstwem. Nazywa się to drugą ścieżką reintegracji i zwykle prowadzi ją wyspecjalizowana firma na koszt pracodawcy.
Podjęcie pracy u innego pracodawcy nie kończy twojej umowy ani nie pozbawia cię prawa do odprawy. Umowa trwa dalej, dopóki nie zostanie formalnie zakończona, a nowe zatrudnienie jest rozliczane z wynagrodzeniem chorobowym.
Odmowa udziału w drugiej ścieżce bez uzasadnienia bywa traktowana jako brak współpracy i może prowadzić do wstrzymania wypłaty. Jeżeli proponowana praca nie odpowiada twoim ograniczeniom, zgłoś to na piśmie i poproś o opinię lekarza zakładowego zamiast po prostu odmawiać.
Świadczenia po zakończeniu umowy
Jeżeli UWV przyzna świadczenie z tytułu niezdolności do pracy, jest ono wypłacane niezależnie od zakończenia umowy. Przy niższym stopniu utraty zdolności do pracy możliwe jest połączenie tego świadczenia z zasiłkiem dla bezrobotnych albo z zarobkiem z pracy w ograniczonym wymiarze.
Jeżeli świadczenie nie zostanie przyznane, ponieważ utrata jest mniejsza niż trzydzieści pięć procent, pozostaje zasiłek WW, o ile spełniasz jego warunki. Zgłoś się do UWV w tygodniu przed zakończeniem umowy.
Osobną sytuacją jest choroba, która pojawia się już po zakończeniu zatrudnienia; wtedy działa ustawa o świadczeniach chorobowych, opisana w artykule o Ziektewet.
Częściowa odprawa przy zmniejszeniu wymiaru
Nie każda sprawa kończy się rozstaniem. Zdarza się, że zamiast zakończenia umowy proponuje się jej kontynuację w mniejszym wymiarze godzin. Jeżeli wymiar zmniejsza się co najmniej o dwadzieścia procent i ma charakter trwały, przysługuje odprawa częściowa, proporcjonalna do utraconych godzin.
To uprawnienie bywa pomijane, ponieważ formalnie nie dochodzi do zwolnienia. Warto o nim pamiętać przy każdej trwałej zmianie umowy wynikającej z ograniczeń zdrowotnych.
Dokumenty, które musisz mieć
Bez tych dokumentów nie da się ocenić ani zgody na zwolnienie, ani odprawy.
- Analiza problemu sporządzona przez lekarza zakładowego w szóstym tygodniu.
- Plan powrotu do pracy i wszystkie oceny okresowe.
- Raport doradcy zawodowego, jeżeli powstał.
- Decyzja o świadczeniu wraz z ustalonym stopniem niezdolności.
- Decyzja o ewentualnej sankcji płacowej nałożonej na pracodawcę.
- Propozycja zakończenia umowy albo pismo o wystąpieniu o zgodę.
Kompletne akta reintegracji masz prawo otrzymać; poproś o nie pisemnie, zanim upłynie dwuletni okres.
Terminy, o których trzeba pamiętać
Przy sprawie takiej jak zwolnienie po dwóch latach choroby decydują trzy daty. Po pierwsze, wniosek o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy składa się około dwudziestego miesiąca choroby. Spóźnienie opóźnia wypłatę.
Po drugie, na sprzeciw wobec decyzji UWV masz sześć tygodni. Termin jest zawity i rzadko przywracany.
Po trzecie, roszczenie o odprawę ustawową wygasa po trzech miesiącach od zakończenia umowy. To najkrótszy i najczęściej przekraczany termin w całym procesie, dlatego reaguj natychmiast po otrzymaniu ostatniego rozliczenia.
Sytuacja pracowników z zagranicy
Dla osób, które przyjechały do Holandii do pracy, dwuletni okres choroby bywa dodatkowo skomplikowany. Powrót do Polski w trakcie reintegracji wymaga zgłoszenia, a kontrola lekarska może zostać przeniesiona do instytucji polskiej na podstawie przepisów unijnych.
Utrata pracy oznacza często również pytanie o mieszkanie, jeżeli zapewniał je pracodawca lub agencja. Prawo najmu jest jednak odrębne od prawa pracy i zakończenie umowy o pracę nie kończy samo przez się prawa do lokalu.
Zadbaj też o poprawny adres w rejestrze gminnym. Decyzje UWV wysyłane są właśnie tam, a sześciotygodniowy termin na sprzeciw biegnie niezależnie od tego, czy pismo do ciebie dotarło.
Przykład ilustracyjny
Pracownica magazynu chorowała przez dwa lata po urazie barku. Po zakończeniu okresu wypłaty wynagrodzenia pracodawca przestał płacić, ale nie zakończył umowy i nie odpowiadał na wiadomości. Po roku pracownica dowiedziała się, że formalnie nadal jest zatrudniona.
Wysłała pisemny wniosek o zakończenie umowy i wypłatę odprawy, powołując się na orzecznictwo dotyczące uśpionego stosunku pracy. Odprawę obliczono według stanu sprzed roku, czyli z momentu, w którym zakończenie było możliwe. Kluczowe okazało się to, że wniosek złożyła na piśmie i zachowała potwierdzenie wysyłki.
Ubezpieczenie i dochód w okresie przejściowym
Między zakończeniem wypłaty wynagrodzenia a pierwszą wypłatą świadczenia z UWV powstaje niekiedy luka kilku tygodni. Warto przygotować się na nią wcześniej, ponieważ formalności trwają, a wypłata następuje dopiero po wydaniu decyzji.
Obowiązek posiadania holenderskiego ubezpieczenia zdrowotnego trwa nadal, dopóki mieszkasz lub pracujesz w Holandii. Przy niższym dochodzie sprawdź prawo do dopłaty do składki i do kosztów najmu; zmianę dochodu trzeba zgłosić samodzielnie.
Najczęstsze błędy
Trzy pomyłki powtarzają się w tych sprawach najczęściej i wszystkie da się łatwo uniknąć.
Pierwszy błąd to czekanie na inicjatywę pracodawcy. Po dwóch latach nikt nie ma obowiązku przypominać ci o twoich uprawnieniach, a bierność kosztuje.
Drugi to podpisanie porozumienia bez sprawdzenia wysokości odprawy. Kwota bywa liczona od obniżonego wynagrodzenia chorobowego zamiast od pełnego wynagrodzenia sprzed choroby.
Trzeci to przekroczenie trzymiesięcznego terminu na roszczenie o odprawę. Po jego upływie uprawnienie wygasa niezależnie od tego, jak oczywiste było naruszenie.
Gdzie sprawdzić informacje urzędowe
Zasady oceny zdolności do pracy, terminy wniosków i informacje o świadczeniach publikuje UWV. Znajdziesz tam także wyjaśnienia dotyczące oceny wysiłków reintegracyjnych pracodawcy.
Najczęstsze pytania
Kiedy możliwe jest zwolnienie po dwóch latach choroby?
Dopiero po upływie 104 tygodni wypłaty wynagrodzenia chorobowego. Przez ten okres obowiązuje zakaz wypowiedzenia z powodu choroby. Po jego upływie pracodawca może wystąpić do UWV o zezwolenie na wypowiedzenie z powodu długotrwałej niezdolności do pracy.
Czy po dwóch latach choroby przysługuje odprawa?
Tak. Odprawa ustawowa naliczana jest od pierwszego dnia zatrudnienia, według wynagrodzenia sprzed choroby, a nie według obniżonej kwoty wypłacanej w trakcie niezdolności do pracy.
Czym jest uśpiony stosunek pracy?
To sytuacja, w której po dwóch latach choroby pracodawca przestaje płacić, ale nie kończy umowy, aby uniknąć wypłaty odprawy. Sąd Najwyższy uznał taką praktykę za niedopuszczalną; pracodawca ma obowiązek zakończyć umowę na wniosek pracownika.
Co zrobić, gdy pracodawca nie kończy umowy?
Złóż pisemny wniosek o zakończenie umowy i wypłatę odprawy, zachowując potwierdzenie wysyłki. Wysokość odprawy ustala się według momentu, w którym zakończenie było możliwe, czyli po upływie dwóch lat choroby.
Co się dzieje, gdy UWV nie przyzna świadczenia?
Przy utracie zdolności do zarobkowania mniejszej niż 35 procent świadczenie nie przysługuje. Pozostaje wtedy zasiłek dla bezrobotnych, o ile spełniasz jego warunki; zgłoś się do UWV w tygodniu przed zakończeniem umowy.
Czy umowa kończy się automatycznie po dwóch latach?
Nie. Po 104 tygodniach kończy się obowiązek wypłaty wynagrodzenia i zakaz wypowiedzenia, ale umowa trwa dalej, dopóki ktoś jej nie zakończy. Pracodawca potrzebuje do tego zgody UWV albo twojej zgody. Pozostawienie umowy w takim stanie to właśnie uśpiony stosunek pracy.
Co zmienia loonsanctie nałożona na pracodawcę?
Przedłuża obowiązek wypłaty wynagrodzenia, maksymalnie o 52 tygodnie, i przez ten czas utrzymuje zakaz wypowiedzenia. Pracodawca nie może więc w tym okresie wystąpić o zgodę na zwolnienie. Cała oś czasu przesuwa się do przodu.
Powiązane artykuły
Podsumowanie
Zwolnienie po dwóch latach choroby jest możliwe dopiero po upływie stu czterech tygodni wypłaty wynagrodzenia i po ocenie UWV. Odprawa ustawowa przysługuje w pełnej wysokości, liczona od pierwszego dnia pracy i od wynagrodzenia sprzed choroby. Jeśli pracodawca pozostawia umowę w stanie uśpienia, wystąp pisemnie o jej zakończenie i pamiętaj o trzymiesięcznym terminie na roszczenie o odprawę.
Twoja umowa nie została zakończona po dwóch latach choroby albo nie otrzymałeś odprawy? Skontaktuj się z nami, a sprawdzimy twoje uprawnienia i przygotujemy wniosek.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan Advocaten. W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu prawa pracy publikowane przez kancelarię i prowadzi sprawy o zwolnienia, porozumienia rozwiązujące, odprawy, zaległe wynagrodzenie i spory z pracodawcą — po polsku i niderlandzku.
