Pokrzywdzony w sprawie karnej w Holandii – Twoje prawa, odszkodowanie i udział w procesie

Ostatnia aktualizacja treści: 3 października 2026 r. Artykuł opisuje stan prawny na ten dzień; w sprawie indywidualnej sprawdź aktualne przepisy.

Autorka: Melanie Schulpen, adwokat prawa karnego w Arslan Advocaten, wpisana do rejestru dziedzin prawa Niderlandzkiej Izby Adwokackiej (NOvA) dla prawa karnego. Kancelaria Arslan Advocaten: 28 adwokatów i 10 prawników.

Ofiara przestępstwa w Holandii nie jest tylko świadkiem. Holenderski kodeks postępowania karnego (Wetboek van Strafvordering, Sv) daje pokrzywdzonemu własne prawa, w tym do informacji, tłumacza, adwokata i odszkodowania od sprawcy. Prawa te obowiązują także wtedy, gdy nie mieszkasz w Holandii lub nie masz tu statusu pobytowego.

Zgłoszenie na policję, także z tłumaczem

Każdy, kto wie o przestępstwie, może je zgłosić, ustnie lub pisemnie, także przez pełnomocnika z pisemnym pełnomocnictwem. Policja ma obowiązek przyjąć zgłoszenie. Przez internet na politie.nl można zgłosić tylko określone czyny.

Jeżeli nie rozumiesz lub nie mówisz dobrze po niderlandzku, ustawa daje Ci prawo złożyć zgłoszenie w zrozumiałym dla Ciebie języku albo otrzymać pomoc językową (art. 163 ust. 3 Sv). Otrzymujesz kopię zgłoszenia lub pisemne potwierdzenie, na życzenie przetłumaczone na zrozumiały dla Ciebie język (art. 163 ust. 7 Sv).

Przy niektórych przestępstwach, na przykład przy nękaniu (belaging), ściganie wymaga dodatkowo Twojego wniosku o ściganie (klacht). Zobacz tekst o stalkingu i belaging oraz o huisverbod i zakazie kontaktu.

Twoje prawa jako pokrzywdzony

Prawa te zawiera tytuł IIIA pierwszej księgi Sv (art. 51a i nast.). Pokrzywdzonym (slachtoffer) jest osoba, która w bezpośrednim następstwie przestępstwa poniosła szkodę majątkową lub inną krzywdę. Gdy ofiara zmarła, część praw przysługuje członkom rodziny.

• Informacja. Przy pierwszym kontakcie policja informuje Cię o Twoich prawach. Na prośbę dowiesz się m.in. o umorzeniu śledztwa, decyzji o nieściganiu, wszczęciu ścigania, terminie rozprawy i wyroku (art. 51ab i 51ac Sv).
• Wgląd w akta. Możesz poprosić prokuratora (officier van justitie) o dostęp do istotnych dla Ciebie dokumentów i o dołączenie własnych dokumentów do akt (art. 51b Sv).
• Tłumacz i tłumaczenie. Możesz korzystać z pomocy tłumacza (art. 51c ust. 5 Sv). Na umotywowany pisemny wniosek dostaniesz tłumaczenie najważniejszych pism, np. o nieściganiu, terminie rozprawy i wyroku, oraz potrzebnych dokumentów z akt (art. 51ca Sv). Na odmowę prokuratora przysługuje sprzeciw do sędziego śledczego w ciągu 14 dni.
• Pomoc. Może Ci pomagać adwokat lub wybrana osoba, a na rozprawie adwokat może Cię reprezentować (art. 51c Sv).

Odszkodowanie w procesie karnym (voeging)

Osoba, która poniosła bezpośrednią szkodę przez przestępstwo, może przyłączyć się do procesu karnego jako strona poszkodowana (benadeelde partij) i żądać odszkodowania od oskarżonego (art. 51f Sv). Możesz też dochodzić tylko części roszczenia. Gdy prokurator wszczyna ściganie, przesyła Ci formularz, który składasz przed rozprawą. Na rozprawie możesz się przyłączyć najpóźniej przed mową końcową prokuratora (art. 51g Sv).

Sąd rozpozna roszczenie tylko wtedy, gdy oskarżonemu zostanie wymierzona kara lub środek, a szkoda wynika bezpośrednio z czynu uznanego za udowodniony. Jeżeli rozpatrzenie roszczenia byłoby nieproporcjonalnym obciążeniem procesu karnego, sąd może uznać je w całości lub części za niedopuszczalne. Wtedy tę część możesz wnieść tylko do sądu cywilnego (art. 361 Sv). Szczegóły dotyczące pobicia i smartengeld opisujemy w artykule odszkodowanie po pobiciu.

Środek odszkodowawczy i zaliczka państwa

Obok przyznania roszczenia sąd może nałożyć na sprawcę środek odszkodowawczy (schadevergoedingsmaatregel, art. 36f Sr). Sprawca płaci wtedy państwu, a państwo niezwłocznie przekazuje pieniądze Tobie. Kwotę ściąga CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau), a nie Ty.

Jeżeli skazany po ośmiu miesiącach od uprawomocnienia się wyroku nie zapłacił całej kwoty, państwo wypłaca pokrzywdzonemu pozostałą część i samo dochodzi jej od sprawcy (art. 6:4:2 ust. 7 Sv). Według rządu ta zaliczka (voorschotregeling) wynosi najwyżej 5000 euro, chyba że chodzi o przestępstwo seksualne lub jedno z określonych umyślnych przestępstw z użyciem przemocy; wtedy państwo wypłaca całą pozostałą kwotę. Zaliczka dotyczy tylko nałożonego środka odszkodowawczego, a nie każdego przyznanego roszczenia.

Prawo do wypowiedzi na rozprawie

Prawo do wypowiedzi (spreekrecht) przysługuje, gdy zarzucany czyn jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności co najmniej ośmiu lat albo jednym z czynów wymienionych w ustawie, m.in. pobiciem ze skutkiem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmiercią, określonymi groźbami i nękaniem (art. 51e Sv). Zamiar skorzystania z niego zgłaszasz prokuratorowi na piśmie przed rozprawą. Za małoletnich i zmarłych pokrzywdzonych mogą przemawiać określeni bliscy.

Gdy nie masz prawa do wypowiedzi albo nie chcesz mówić, możesz złożyć pisemne oświadczenie pokrzywdzonego (schriftelijke slachtofferverklaring) i poprosić OM o dołączenie go do akt. Jest to możliwe, gdy sprawa trafia na rozprawę, a także gdy OM zamierza wydać nakaz karny (strafbeschikking).

Schadefonds Geweldsmisdrijven

Schadefonds wypłaca świadczenie (tegemoetkoming), a nie pełne odszkodowanie. Mogą je otrzymać osoby, które w Holandii doznały poważnego uszczerbku fizycznego lub psychicznego w wyniku umyślnego przestępstwa z użyciem przemocy albo przestępstwa seksualnego, a także, na określonych warunkach, bliscy osoby zmarłej. Nie musisz mieszkać w Holandii. Liczy się też Twój własny udział w zdarzeniu oraz kwoty od sprawcy lub ubezpieczyciela.

Wniosek musi wpłynąć w ciągu dziesięciu lat od przestępstwa (art. 7 Wet schadefonds geweldsmisdrijven); jeśli byłeś wtedy niepełnoletni, w ciągu dziesięciu lat od ukończenia 18 lat. Później tylko z ważnego powodu. Zgłoszenie na policję, proces i skazanie sprawcy nie zawsze są wymagane. Fundusz nie pokrywa szkód w rzeczach.

Bezpłatna pomoc i adwokat

Slachtofferhulp Nederland udziela bezpłatnej pomocy praktycznej, prawnej i emocjonalnej, także przy formularzu szkody. Juridisch Loket (0800 80 20) daje bezpłatne porady prawne osobom o niskich dochodach i niewielkim majątku.

Ofiary poważnych przestępstw z użyciem przemocy lub seksualnych oraz bliscy zmarłych ofiar mogą dostać adwokata opłacanego przez państwo, bez badania dochodu i bez wkładu własnego. Według Raad voor Rechtsbijstand warunki są dwa: sprawca jest znany wymiarowi sprawiedliwości, a pokrzywdzony kwalifikuje się do świadczenia z Schadefonds (przy przestępstwach seksualnych Rada przyjmuje to zawsze). Przy samej voeging możliwa jest też zwykła pomoc finansowana, zależna od dochodu. Zobacz koszty pomocy prawnej.

Sprawca nieznany lub OM nie ściga

Gdy sprawca nie zostanie znaleziony, policja przechowuje zgłoszenie i musi wyjaśnić, dlaczego zakończyła śledztwo. Zgłoszenie przyda się też przy wniosku do Schadefonds, możliwym bez procesu karnego.

Jeżeli prokuratura (OM) postanowi nie ścigać lub umorzyć ściganie, jako bezpośrednio zainteresowany możesz złożyć pisemną skargę do sądu apelacyjnego (gerechtshof) na podstawie art. 12 Sv. Na prośbę OM przekaże informacje potrzebne do tej decyzji. Zobacz artykuł o procedurze z art. 12 Sv.

Proces karny a sprawa cywilna

Przy dużej lub skomplikowanej szkodzie, np. trwałym uszczerbku i utracie dochodu, część roszczenia może trafić do sądu cywilnego. Możesz też od początku dochodzić w procesie karnym tylko części szkody, a resztę w sprawie o szkodę na osobie (letselschade). Tej samej szkody nie otrzymasz dwa razy: świadczenie z Schadefonds jest rozliczane z późniejszym odszkodowaniem od sprawcy.

Przykład hipotetyczny: Pracownik z Polski zostaje pobity w Utrechcie i ma złamaną rękę. Składa zgłoszenie z tłumaczem, przyłącza się do procesu formularzem od OM, żądając zwrotu kosztów leczenia i utraconego wynagrodzenia, i równolegle rozważa wniosek do Schadefonds.

Instytucje i terminy w jednej tabeli

Najczęstsze pytania

Czy mogę złożyć zgłoszenie na policję po polsku?

Tak, w zrozumiałym dla Ciebie języku albo z pomocą tłumacza. Tłumacz zapewniony przez policję jest bezpłatny.

Czy potrzebuję adwokata, aby dostać odszkodowanie w procesie karnym?

Nie. Możesz sam wypełnić formularz od OM; pomaga w tym Slachtofferhulp Nederland. Przy poważnej szkodzie adwokat pomoże dobrze uzasadnić roszczenie.

Co, jeśli sprawca nie płaci odszkodowania?

Przy środku z art. 36f Sr kwotę ściąga CJIB. Po ośmiu miesiącach od uprawomocnienia się wyroku państwo wypłaca brakującą część: do 5000 euro, a przy przestępstwach seksualnych i określonych przestępstwach z użyciem przemocy w całości.

Ile mam czasu na wniosek do Schadefonds?

Dziesięć lat od przestępstwa, a przy pokrzywdzonym małoletnim dziesięć lat od 18. urodzin. Później tylko z ważnego powodu.

Czy zawsze mogę przemawiać na rozprawie?

Nie, tylko przy czynach zagrożonych karą co najmniej ośmiu lat i wymienionych w art. 51e Sv. W innych sprawach możesz złożyć pisemne oświadczenie pokrzywdzonego.

Oficjalne źródła

Stan informacji: 3 października 2026 r.

• Wetboek van Strafvordering, art. 12, 51a do 51g, 163, 361 i 6:4:2
• Wetboek van Strafrecht, art. 36f
• Wet schadefonds geweldsmisdrijven
• Rijksoverheid: prawa ofiar i bliskich
• Rijksoverheid: voorschotregeling (26 czerwca 2026 r.)
• OM: spreekrecht
• OM: pisemne oświadczenie pokrzywdzonego
• Schadefonds Geweldsmisdrijven: warunki wniosku
• Slachtofferhulp Nederland: prawa ofiar
• Raad voor Rechtsbijstand: brak wkładu własnego dla ofiar
• Rijksoverheid: Juridisch Loket