Ostatnia aktualizacja treści: 3 października 2026 r. Artykuł opisuje stan prawny na ten dzień; w sprawie indywidualnej sprawdź aktualne przepisy.
Co zrobić teraz
- Nie zmieniaj kwoty na własną rękę. Dopóki nie ma nowego orzeczenia albo pisemnego porozumienia, obowiązuje dotychczasowa kwota.
- Zbierz dokumenty pokazujące zmianę: wypowiedzenie, decyzję o zasiłku, zaświadczenie lekarskie, nowy plan opieki.
- Spróbuj najpierw porozumieć się z drugą stroną i zapisz ustalenia na piśmie. Bez porozumienia wniosek do sądu składa adwokat.
- Nie zwlekaj. O tym, od kiedy obowiązuje nowa kwota, decyduje sąd, a każdy miesiąc czekania może oznaczać zaległość albo nadpłatę.
Straciłeś pracę, zachorowałaś, dziecko przeprowadziło się do drugiego rodzica albo były partner zarabia dziś znacznie więcej? Holenderski kodeks cywilny (Burgerlijk Wetboek, BW) pozwala wtedy zmienić lub uchylić alimenty, ale zmiana nie dzieje się sama: trzeba ją uzgodnić albo uzyskać nowe orzeczenie sądu. Wyjaśniamy, kiedy obniżenie lub podwyższenie jest realne, jak przebiega wniosek o zmianę (wijzigingsverzoek) i czego unikać. Samo wyliczanie alimentów opisujemy w artykułach o alimentach na dziecko i alimentach na rzecz partnera.
Kiedy prawo pozwala zmienić alimenty (art. 1:401 BW)
Podstawą jest art. 1:401 BW. Przepis dotyczy zarówno orzeczenia sądu, jak i umowy o alimentach, na przykład zapisu w planie rodzicielskim (ouderschapsplan) albo w porozumieniu rozwodowym (echtscheidingsconvenant). Ustawa przewiduje trzy różne drogi.
1. Zmiana okoliczności (ust. 1)
Orzeczenie lub umowę można zmienić albo uchylić, gdy po ich wydaniu lub zawarciu okoliczności zmieniły się tak, że kwota przestała odpowiadać ustawowym kryteriom. Tymi kryteriami są potrzeby uprawnionego (behoefte) i możliwości finansowe zobowiązanego (draagkracht), o których mówi art. 1:397 BW. To najczęstsza droga, w obie strony. Liczy się to, czy po przeliczeniu według aktualnych danych dotychczasowa kwota rzeczywiście przestaje pasować.
2. Błędne lub niepełne dane w orzeczeniu sądu (ust. 4)
Orzeczenie sądu można zmienić także wtedy, gdy od początku nie odpowiadało ustawowym kryteriom, ponieważ sąd oparł się na nieprawdziwych lub niepełnych danych. Przykład: jedna ze stron zataiła część dochodu.
3. Rażące pominięcie kryteriów w umowie (ust. 5)
Umowę o alimentach można zmienić, jeżeli zawarto ją z rażącym pominięciem ustawowych kryteriów (grove miskenning van de wettelijke maatstaven). Poprzeczka jest wysoka: sama niekorzystna umowa nie wystarczy.
Ważne ograniczenie dotyczy dzieci. Umowa, w której ktoś rezygnuje z ustawowo należnych alimentów, jest nieważna (art. 1:400 ust. 2 BW).
Typowe zmiany okoliczności: tabela
Zestawienie jest orientacyjne; decyduje zawsze nowe przeliczenie potrzeb i możliwości obu stron.
| Sytuacja | Szansa na zmianę | Co trzeba wykazać |
|---|---|---|
| Utrata pracy bez własnej winy (reorganizacja, upadłość pracodawcy) | Realna, zwłaszcza gdy spadek dochodu jest trwały | Wypowiedzenie lub decyzja UWV, wysokość zasiłku, starania o nową pracę |
| Dłuższa choroba lub niezdolność do pracy | Realna | Dokumentacja medyczna i orzeczenia o niezdolności, faktyczny dochód |
| Samodzielne odejście z pracy lub zmniejszenie etatu | Niewielka; sąd może przyjąć dawny dochód | Rzeczowe i ważne powody decyzji, brak możliwości powrotu do dawnego dochodu |
| Narodziny dziecka w nowym związku | Możliwa, gdy możliwości finansowe nie wystarczają dla wszystkich dzieci | Akt urodzenia, skład nowej rodziny, dochody |
| Dziecko przeprowadza się do płacącego rodzica | Duża; może się zmienić nawet kierunek płatności | Meldunek w BRP, faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, kto ponosi koszty |
| Inny podział opieki (więcej lub mniej dni u drugiego rodzica) | Realna, gdy zmiana jest trwała | Nowy plan rodzicielski lub kalendarz opieki, faktyczna liczba dni |
| Dziecko kończy 18 lat i zaczyna zarabiać | Możliwa, zależnie od dochodu i kosztów dziecka | Dochody i rzeczywiste koszty utrzymania oraz nauki dziecka |
| Wyraźny wzrost dochodu płacącego | Realna podstawa do podwyższenia | Odcinki płacowe, roczne zeznanie podatkowe, umowa o pracę |
Nowa rodzina
Dzieci poniżej 21 lat mają pierwszeństwo przed innymi uprawnionymi, w tym przed byłym małżonkiem (art. 1:400 ust. 1 BW). Według norm alimentacyjnych (Rapport alimentatienormen, styczeń 2026 r.), gdy możliwości finansowe nie wystarczają, dzieli się je co do zasady po równo między wszystkie dzieci. Nowe dziecko może więc obniżyć kwotę dla dzieci z poprzedniego związku. Działa to też w drugą stronę: jeśli płacący mieszka z nowym partnerem, przy ocenie jego rzeczywistych kosztów mieszkania normy zakładają co do zasady, że partner może ponosić połowę wspólnych kosztów, co może zwiększyć możliwości płatnicze.
Zmiana podziału opieki
Normy uwzględniają czas spędzany u drugiego rodzica przez tzw. zniżkę za opiekę (zorgkorting): 5% przy opiece krótszej niż jeden dzień w tygodniu, 15% przy średnio jednym dniu, 25% przy dwóch i 35% przy trzech dniach tygodniowo, z wliczeniem wakacji. Trwała zmiana kalendarza opieki może więc uzasadniać przeliczenie. Jeżeli dziecko przeprowadza się do drugiego rodzica, warto równocześnie sprawdzić kinderbijslag i kindgebonden budget.
Osiemnaste urodziny nie kończą obowiązku: rodzice pokrywają koszty utrzymania i nauki do 21 lat (art. 1:395a BW). Własny dochód dziecka może jednak uzasadniać przeliczenie; zob. artykuł o alimentach na dziecko w wieku 18–21 lat.
Spadek dochodu z własnej winy
Najczęstsze nieporozumienie: „zarabiam mniej, więc płacę mniej”. Według orzecznictwa Sądu Najwyższego Niderlandów (Hoge Raad), podsumowanego w opinii rzecznika generalnego z 2024 r. (ECLI:NL:PHR:2024:16), liczy się nie tylko faktyczny dochód, lecz także ten, który można rozsądnie uzyskać w najbliższej przyszłości. Są dwie sytuacje:
- Spadek dochodu da się odwrócić (voor herstel vatbaar). Jeżeli płacący sam doprowadził do spadku dochodu, a może rozsądnie wrócić do dawnego poziomu, sąd może nadal liczyć alimenty od dawnego dochodu.
- Spadku nie da się odwrócić, ale był zawiniony (verwijtbaar inkomensverlies). Gdy płacący, ze względu na obowiązek wobec dziecka lub byłego partnera, powinien był powstrzymać się od decyzji, która obniżyła dochód, sąd może całkowicie lub częściowo pominąć ten spadek.
Ryzykowne są np. wypowiedzenie pracy bez nowej, niższy etat bez ważnego powodu albo zwolnienie dyscyplinarne z własnej winy. Przyjęcie „fikcyjnego” dochodu nie powinno jednak co do zasady pozbawiać płacącego środków na niezbędne własne utrzymanie. Jeśli planujesz zmianę pracy, przeprowadzkę czy założenie firmy, sprawdź skutki dla alimentów, zanim podejmiesz decyzję.
Zmiana w porozumieniu z drugą stroną
Najszybciej i najtaniej jest porozumieć się. Krajowe biuro ds. alimentów LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) zachęca płacącego, który nie daje rady, by najpierw spróbował ustalić nowe warunki z drugą stroną. LBIO odpłatnie wykonuje też ponowne wyliczenie według norm sądowych. Pomocna bywa mediacja.
Porozumienie dobrze zapisz:
- Na piśmie i z datą. Wpisz nową kwotę, od kiedy obowiązuje, czy podlega corocznej waloryzacji i jakie okoliczności przyjęto (dochody, podział opieki).
- Z myślą o egzekucji. Według rechtspraak.nl orzeczenie sądu daje więcej możliwości przy egzekucji przez komornika (gerechtsdeurwaarder) lub LBIO niż sama umowa. Jeśli strony są zgodne, mogą razem, przez jednego adwokata, poprosić sąd o nadanie ustaleniom formy orzeczenia.
- Bez rezygnacji z alimentów na dziecko. Takie postanowienie jest nieważne (art. 1:400 ust. 2 BW).
Przechowuj pełną historię ustaleń i wpłat, zwłaszcza gdy obok starego orzeczenia istnieje późniejsza prywatna umowa. O zaległościach piszemy w artykule Alimenty nieopłacone: jakie kroki możesz podjąć?
Wniosek do sądu: adwokat, data i zwrot nadpłaty
Adwokat jest obowiązkowy
Wniosek o zmianę alimentów (verzoek tot wijziging) składa się do sądu (rechtbank) w formie pisma (verzoekschrift), które podpisuje adwokat (art. 278 ust. 3 kodeksu postępowania cywilnego, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Gdy strony są zgodne, wystarczy wspólny adwokat; przy sporze każda strona ma własnego. Druga strona może złożyć odpowiedź (verweerschrift) z własnym wnioskiem, na przykład o podwyższenie (art. 282 Rv). Do wniosku dołącza się dowody (art. 799 Rv): dochody, koszty mieszkania i dokumenty dotyczące zmiany.
Od kiedy obowiązuje nowa kwota?
Dzień, od którego obowiązuje nowa kwota, ustala sąd (art. 1:402 ust. 1 BW); może to być data wcześniejsza niż orzeczenie. Z utrwalonego orzecznictwa Hoge Raad (m.in. ECLI:NL:HR:2017:871) wynika jednak, że sąd powinien korzystać z tej możliwości ostrożnie, zwłaszcza gdy obniżenie wstecz oznaczałoby dla uprawnionego obowiązek zwrotu pieniędzy. Sąd musi ocenić, czy i w jakim zakresie można rozsądnie żądać zwrotu kwot, które zostały już wydane na bieżące utrzymanie.
Nadpłata nie zawsze więc wraca, a im szybciej złożysz wniosek, tym krótszy sporny okres. Gdy trzeba zwrócić lub dopłacić więcej niż jedną ratę, sąd może rozłożyć to na raty (art. 1:402 ust. 3 BW).
Koszty
Pierwsza rozmowa jest bezpłatna i niezobowiązująca. Przy niższym dochodzie możesz mieć prawo do pomocy finansowanej przez państwo (toevoeging); płacisz wtedy tylko wkład własny (eigen bijdrage), w sprawach rodzinnych w 2026 r. od 448 € do 1120 €. Zob. Ile kosztuje adwokat rodzinny w Holandii?
Coroczna waloryzacja to nie zmiana alimentów
Kwoty alimentów ustalone w orzeczeniu lub umowie zmieniają się co roku z mocy prawa o procent ustalany przez ministra, powiązany ze wzrostem płac (art. 1:402a BW). Nowe kwoty obowiązują od 1 stycznia. Według LBIO waloryzacja wyniosła 4,6% od 1 stycznia 2026 r. Wskaźnik na kolejny rok rząd ogłasza w listopadzie.
Waloryzacja nie jest „zmianą” w rozumieniu art. 1:401 BW. Nie trzeba o nią wnioskować i nie można jej pominąć tylko dlatego, że dochód spadł. Wyłączyć ją można jedynie w orzeczeniu lub umowie (art. 1:402a ust. 5 BW).
Alimenty na partnera: kwota, okres i koniec świadczenia
Kwotę alimentów na byłego małżonka lub partnera (partneralimentatie) zmienia się na tych samych zasadach, ale są trzy szczególne kwestie.
Klauzula niezmienności. W umowie można zastrzec na piśmie, że sąd nie zmieni alimentów z powodu zmiany okoliczności (niet-wijzigingsbeding, art. 1:159 BW). Nawet wtedy sąd może je zmienić przy zmianie tak głębokiej, że trzymanie się klauzuli byłoby sprzeczne z zasadami rozsądku i słuszności.
Okres wypłaty. Termin ustalony przez sąd (art. 1:156 ust. 3 lub 1:157 ust. 7 BW, tzw. limitering) albo zapisany w umowie o alimentach partnerskich można zmienić tylko przy zmianie tak głębokiej, że jego utrzymanie byłoby sprzeczne z zasadami rozsądku i słuszności (art. 1:401 ust. 1 i 2 BW), chyba że strony na piśmie uzgodniły łagodniejszą regułę (ust. 3). Gdy alimenty wygasają z upływem ustawowego okresu, uprawniony może prosić sąd o ustalenie nowego terminu, ale tylko w ciągu trzech miesięcy od zakończenia wypłat (art. 1:157 ust. 7 BW).
Nowy związek uprawnionego. Obowiązek wygasa z mocy prawa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo lub zarejestrowany związek albo zamieszka z kimś „jak w małżeństwie” (art. 1:160 BW). Związek bez takiego charakteru nie kończy obowiązku, ale według norm może obniżyć potrzeby uprawnionego.
Dlaczego nie warto po prostu przestać płacić
LBIO pisze jasno: do nowego orzeczenia płać dotychczasową kwotę. Samowolne wstrzymanie płatności ma skutki:
- Egzekucja przez LBIO. Uprawniony może bezpłatnie zlecić LBIO ściąganie, gdy w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem płacący zalegał choć z jedną ratą (art. 1:408 ust. 4 BW).
- Dopłata 15%. Gdy płacący nie spłaci zaległości po pierwszym piśmie LBIO, płaci według LBIO dopłatę 15% (co najmniej 19 €) od zaległości i od bieżących rat.
- Zajęcie wynagrodzenia lub świadczenia. LBIO może zająć pensję lub zasiłek, a gdy to niemożliwe, zaangażować komornika na koszt płacącego.
- Długi okres pod nadzorem. Ściąganie kończy się po co najmniej pół roku regularnych wpłat; przy kolejnym przejęciu okres się podwaja (art. 1:408 ust. 6 BW).
Potrącanie innych wydatków z alimentów na dziecko jest według LBIO dozwolone tylko za pisemną zgodą uprawnionego lub gdy pozwolił na to sąd. Spór o kontakty z dzieckiem także nie daje co do zasady prawa do wstrzymania alimentów; zob. artykuł o nieprzestrzeganiu kontaktów z dzieckiem.
Przeprowadzka do Polski i sprawy transgraniczne
Gdy jedna ze stron mieszka w Polsce, stosuje się unijne rozporządzenie alimentacyjne nr 4/2009:
- Który sąd? Jurysdykcję mają co do zasady sądy państwa zwykłego miejsca pobytu pozwanego albo uprawnionego do alimentów (art. 3).
- Ograniczenie dla płacącego. Jeżeli orzeczenie wydano w państwie, w którym uprawniony ma zwykłe miejsce pobytu, płacący nie może co do zasady wszcząć postępowania o jego zmianę w innym państwie członkowskim, dopóki uprawniony tam mieszka (art. 8). Gdy płacący wyjechał do Polski, a dziecko zostało w Holandii, wniosek składa się zwykle w Holandii.
- Wykonalność. Holenderskie orzeczenie alimentacyjne jest uznawane w Polsce bez specjalnego postępowania (art. 17). Wyjazd nie chroni przed egzekucją.
- Które prawo? Prawo właściwe wynika z Protokołu haskiego z 2007 r. (art. 15). Po przeprowadzce warto sprawdzić, czy nie zmieniło się prawo właściwe.
Planujesz przeprowadzkę z dzieckiem? Przeczytaj tekst o przeprowadzce z dzieckiem po rozwodzie.
Przykład hipotetyczny
Przykład hipotetyczny: Paweł z Tilburga płaci na podstawie postanowienia sądu alimenty na dwoje dzieci. Wskutek reorganizacji traci pracę i dostaje zasiłek dla bezrobotnych (WW). Rozsądna kolejność: Paweł płaci dalej dotychczasową kwotę i pisemnie informuje matkę dzieci o zmianie, dołączając wypowiedzenie i decyzję o zasiłku. Bez porozumienia jego adwokat od razu składa wniosek o zmianę. Sąd oceni wtedy, czy utrata pracy była niezawiniona, czy Paweł aktywnie szuka nowej i od jakiej daty ewentualna nowa kwota ma obowiązywać. Gdyby sam wypowiedział umowę, ocena mogłaby być zupełnie inna. Przykład nie przesądza wyniku żadnej rzeczywistej sprawy.
Najczęstsze pytania
Czy mogę sam obniżyć alimenty, gdy straciłem pracę?
Nie. Dopóki nie ma nowego orzeczenia sądu albo pisemnego porozumienia z drugą stroną, obowiązuje dotychczasowa kwota. Samowolne obniżenie tworzy zaległość, którą może ściągać LBIO z dopłatą. Gdy rozmowa nie pomoże, złóż szybko przez adwokata wniosek o zmianę.
Od kiedy obowiązuje nowa kwota alimentów?
Datę ustala sąd (art. 1:402 ust. 1 BW). Może ona być wcześniejsza niż orzeczenie, ale przy obniżeniu wstecz sąd musi zachować ostrożność i ocenić, czy uprawniony może rozsądnie zwrócić pieniądze, które już wydał na utrzymanie.
Czy coroczna waloryzacja to zmiana alimentów?
Nie. Waloryzacja działa z mocy prawa od 1 stycznia każdego roku (art. 1:402a BW); od 1 stycznia 2026 r. wyniosła 4,6%. Obowiązuje także wtedy, gdy dochód płacącego spadł.
Czy nowe dziecko obniży alimenty na dzieci z poprzedniego związku?
Może, ale nie automatycznie. Gdy możliwości finansowe nie wystarczają, według norm dzieli się je co do zasady po równo między wszystkie dzieci. Trzeba wystąpić o nowe ustalenie.
Czy do zmiany alimentów potrzebuję adwokata?
Do sądu tak: wniosek musi podpisać adwokat. Przy zgodzie obu stron wystarczy jeden wspólny adwokat, przy sporze każda strona ma własnego.
Przeprowadzam się do Polski. Gdzie złożyć wniosek o zmianę?
Jeżeli orzeczenie wydano w Holandii, a uprawniony nadal tam mieszka, płacący co do zasady nie może wszcząć sprawy o zmianę w Polsce (art. 8 rozporządzenia 4/2009). Wniosek składa się wtedy w Holandii.
Oficjalne źródła
Stan informacji: 3 października 2026 r.
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, art. 1:157, 1:159, 1:160, 1:395a, 1:397, 1:400, 1:401, 1:402, 1:402a i 1:408
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, art. 278, 282 i 799
- Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 w sprawie zobowiązań alimentacyjnych
- Hoge Raad, 12 maja 2017 r., ECLI:NL:HR:2017:871 (zmiana alimentów wstecz)
- Opinia rzecznika generalnego przy Hoge Raad, ECLI:NL:PHR:2024:16 (zawiniony spadek dochodu)
- Rechtspraak: Alimentatie
- Rapport alimentatienormen (wydanie ze stycznia 2026 r.)
- LBIO: Wat kan ik doen als ik de alimentatie niet meer kan betalen?
- LBIO: Indexering alimentatie
- LBIO: Wat gebeurt er als de ontvangstgerechtigde ons inschakelt?
- Rijksoverheid: Hoeveel kinderalimentatie krijg of betaal ik?
