Alimenty na rzecz partnera – zasady, okres i zmiana

Alimenty na rzecz partnera to świadczenie płacone byłemu małżonkowi po rozwodzie, gdy jego dochód nie wystarcza na utrzymanie na dotychczasowym poziomie. Nie przysługują automatycznie: trzeba wykazać zarówno potrzebę po jednej stronie, jak i możliwości finansowe po drugiej. Od 2020 roku okres wypłaty jest wyraźnie krótszy niż wcześniej. Ten artykuł wyjaśnia zasady obliczania, czas trwania, możliwości zmiany oraz skutki podatkowe.

W skrócie

• Podstawą są dwa elementy: potrzeba osoby uprawnionej i zdolność płatnicza zobowiązanego.
• Okres wypłaty wynosi zwykle połowę czasu trwania małżeństwa, najwyżej pięć lat.
• Przy małych dzieciach oraz przy długim małżeństwie i bliskiej emeryturze obowiązują wyjątki.
• Alimenty na dziecko mają pierwszeństwo przed alimentami na rzecz partnera.
• Świadczenie wygasa przy ponownym małżeństwie albo wspólnym pożyciu z nowym partnerem.

Komu przysługują

Uprawnienie dotyczy byłych małżonków oraz osób pozostających wcześniej w zarejestrowanym związku partnerskim.

Przy zwykłym konkubinacie takie roszczenie co do zasady nie powstaje, nawet po wielu latach wspólnego życia. Wyjątkiem bywa wyraźne zobowiązanie zapisane w umowie o wspólnym pożyciu.

Nie ma znaczenia, kto wystąpił o rozwód ani z jakiego powodu małżeństwo się rozpadło. Wina nie wpływa na to świadczenie.

Znaczenie ma natomiast sytuacja finansowa obu stron oraz sposób, w jaki układało się życie w małżeństwie, w tym podział obowiązków zawodowych i domowych.

Potrzeba i zdolność płatnicza

Pierwszym krokiem jest ustalenie potrzeby: ile środków potrzebuje osoba uprawniona, aby utrzymać poziom życia zbliżony do tego z okresu małżeństwa.

W praktyce stosuje się przelicznik oparty na wspólnym dochodzie netto rodziny, pomniejszonym o koszty utrzymania dzieci. Wynik porównuje się z własnymi dochodami uprawnionego.

Drugim krokiem jest zdolność płatnicza: ile zobowiązany może płacić, zachowując środki na własne utrzymanie i na alimenty na dzieci.

Świadczenie ustala się na niższej z tych dwóch wartości. Nawet duża potrzeba nie prowadzi do wysokich alimentów, gdy zdolność płatnicza jest ograniczona.

Przykładowe wyliczenie potrzeby i zdolności

Poniższe liczby są ilustracją założeń, a nie prognozą kwoty, jaką przyzna sąd. Pokazujemy je, żeby było widać, co właściwie się porównuje.

Potrzeba uprawnionego. Punktem wyjścia bywa poziom życia w trakcie małżeństwa. Przy wspólnym dochodzie netto 4 200 euro miesięcznie przyjmuje się orientacyjnie, że potrzeba uprawnionego to około 60 procent tej kwoty pomniejszone o jego własny dochód. Przy dochodzie własnym 1 100 euro daje to potrzebę rzędu 1 400 euro.

Zdolność płatnicza zobowiązanego. Od jego dochodu netto odejmuje się koszty mieszkania, ubezpieczenia, alimenty na dzieci i normę utrzymania. To, co zostaje, jest przestrzenią na alimenty partnerskie — i zwykle jest znacznie niższe, niż się spodziewa uprawniony.

Wynik. Sąd przyznaje niższą z dwóch kwot. Jeżeli potrzeba wynosi 1 400 euro, a zdolność płatnicza 900 euro, alimenty wyniosą 900 euro. Dlatego pytanie „ile mi się należy” prawie zawsze sprowadza się do drugiej strony równania.

Co decyduje o wyniku: dochody obu stron, kto ponosi koszty mieszkania, ile dzieci i u kogo mieszkają, oraz obowiązek uprawnionego do podjęcia starań o własny dochód. Alimenty na dzieci liczy się zawsze najpierw i mają pierwszeństwo.

Alimenty na rzecz partnera a alimenty na dziecko

Pierwszeństwo mają zawsze alimenty na dzieci. Dopiero z tego, co pozostaje, oblicza się świadczenie dla byłego małżonka.

Przy ograniczonych dochodach oznacza to często, że dla partnera nie pozostaje nic. Nie jest to odmowa uprawnienia, lecz konsekwencja braku środków.

Sytuacja może się zmienić, gdy dzieci dorosną i obowiązek wobec nich ustanie. Wtedy możliwe bywa ponowne rozpatrzenie świadczenia dla byłego małżonka.

Zasady ustalania świadczeń na dzieci omawiamy w artykule o alimentach na dziecko.

Najpierw sprawdź datę

Zanim policzysz cokolwiek, ustal kiedy złożono wniosek rozwodowy. Od tego zależy, który reżim cię obowiązuje — i różnica bywa ogromna.

• Wniosek złożony od 1 stycznia 2020 albo porozumienie zawarte od tej daty: obowiązują nowe, krótsze zasady opisane niżej.
• Wniosek złożony wcześniej: obowiązuje stary reżim z zasadniczym okresem dwunastu lat. Nowe przepisy nie skracają wstecz obowiązków już ustalonych.

To pierwsze pytanie w każdej takiej sprawie. Ogólnie podawane „maksymalnie pięć lat” nie jest odpowiedzią dla dokumentów sprzed 2020 roku.

Jak długo: drzewo decyzyjne

Przy nowym reżimie idź przez te pytania po kolei. Zatrzymaj się na pierwszym, na które odpowiesz twierdząco.

Okres liczy się od dnia rozwodu, a nie od rozstania. Sąd może go wyjątkowo wydłużyć, jeżeli zakończenie wypłat byłoby w danych okolicznościach rażąco niesprawiedliwe — to jednak wyjątek, a nie reguła.

Jak długo trwa obowiązek

Zasadą jest okres odpowiadający połowie czasu trwania małżeństwa, przy maksimum pięciu lat (art. 1:157 ust. 1 holenderskiego kodeksu cywilnego, BW).

Pierwszy wyjątek dotyczy rodzin z dziećmi poniżej dwunastego roku życia. Obowiązek trwa wtedy do ukończenia przez najmłodsze dziecko dwunastu lat.

Drugi dotyczy małżeństw trwających ponad piętnaście lat, gdy uprawniony zbliża się do wieku emerytalnego. Świadczenie może wtedy trwać do osiągnięcia tego wieku.

Trzeci obejmuje osoby urodzone przed określonym rokiem, przy długim małżeństwie, dla których przewidziano dłuższy okres przejściowy.

Waloryzacja i zmiana

Kwota podlega corocznej waloryzacji według wskaźnika ustalanego przez ministerstwo i ogłaszanego jesienią, ze skutkiem od 1 stycznia następnego roku. Strony mogą w porozumieniu waloryzację wyłączyć, ale wtedy musi to być zapisane wyraźnie — samo milczenie umowy jej nie wyłącza. Waloryzacja działa automatycznie, także bez nowego orzeczenia.

Wiele osób o tym zapomina, przez co przez lata płaci kwotę nieaktualną. Zaległość z tego tytułu bywa dochodzona wstecz.

Przy istotnej zmianie okoliczności można wystąpić o zmianę wysokości: utrata pracy, poważna choroba, nowe dziecko, znaczny wzrost dochodów drugiej strony.

Zmiana nie następuje automatycznie. Do czasu rozstrzygnięcia obowiązuje dotychczasowa kwota, dlatego z wnioskiem nie warto zwlekać.

Kiedy obowiązek wygasa

Świadczenie wygasa z upływem ustalonego okresu, a także wcześniej: przy ponownym małżeństwie uprawnionego, zarejestrowanym związku partnerskim albo wspólnym pożyciu z nowym partnerem jak w małżeństwie.

Ta ostatnia przesłanka bywa najbardziej sporna. Sądy stosują tu surową miarę i wymagają czterech elementów naraz: związku uczuciowego o pewnej trwałości, wspólnego zamieszkiwania, wzajemnej troski oraz wspólnego gospodarstwa domowego. Sam wspólny adres w rejestrze tego nie przesądza — podobnie jak wspólne wakacje, częste noclegi czy nowy związek bez wspólnego mieszkania.

Wygaśnięcie z tego powodu jest definitywne, dlatego ciężar dowodu spoczywa na tym, kto się na nie powołuje, a poprzeczka jest wysoko. W praktyce oznacza to długie spory dowodowe, w których nikt nie może z góry zagwarantować wyniku. Wygaśnięcie jest jednak definitywne: Nawet gdy nowy związek się rozpadnie, poprzednie uprawnienie nie odżywa.

Obowiązek kończy się również w razie śmierci jednej ze stron, chyba że zabezpieczono go ubezpieczeniem.

Skutki podatkowe

Dla płacącego świadczenie jest co do zasady odliczalne, a dla otrzymującego stanowi dochód podlegający opodatkowaniu.

Oznacza to, że kwota brutto różni się od tego, co realnie pozostaje w kieszeni. Przy ustalaniu wysokości warto liczyć w kwotach netto.

Otrzymujący powinien uwzględnić ten dochód przy dodatkach i zaliczkach podatkowych, aby uniknąć dopłaty przy rozliczeniu rocznym.

Inaczej działają alimenty na dzieci, które nie są ani odliczalne, ani opodatkowane u odbiorcy.

Wykupienie obowiązku jednorazowo

Strony mogą uzgodnić jednorazową spłatę zamiast comiesięcznych wypłat. Rozwiązanie to daje obu stronom pewność i kończy wzajemne rozliczenia.

Kwotę oblicza się z uwzględnieniem okresu, waloryzacji oraz skutków podatkowych obu wariantów. Prosta suma miesięcznych rat zwykle nie odpowiada rzeczywistej wartości.

Rozwiązanie to bywa korzystne przy dostępnych środkach, na przykład przy podziale nadwyżki ze sprzedaży domu.

Po wykupieniu obowiązku nie można zwykle wrócić do sprawy, nawet przy pogorszeniu sytuacji. Decyzję warto więc przeliczyć starannie.

Gdy zobowiązany nie płaci

Przy zaległości pierwszym krokiem jest pisemne wezwanie z wyraźnym terminem i wskazaniem kwoty oraz okresu.

Jeżeli świadczenie zostało ustalone orzeczeniem sądu, dostępna jest bezpłatna pomoc instytucji państwowej zajmującej się ściąganiem alimentów.

Instytucja ta może potrącać kwoty z wynagrodzenia albo świadczenia, a przy uporczywym uchylaniu się stosować dalsze środki.

Przebieg zwykłej egzekucji opisujemy w artykule o windykacji i komorniku.

Zrzeczenie się świadczenia

Strony mogą uzgodnić, że alimenty nie będą płacone. Zapis taki umieszcza się zwykle w porozumieniu rozwodowym.

Skuteczność takiego zrzeczenia bywa jednak ograniczona, zwłaszcza gdy prowadzi do sytuacji, w której jedna strona pozostaje bez środków do życia.

Możliwe jest też zastrzeżenie, że kwoty nie da się później zmienić. Klauzula taka wymaga wyraźnego sformułowania i również podlega ocenie.

Przed podpisaniem porozumienia warto przeliczyć skutki na kilka lat naprzód. Ustalenia dotyczące majątku omawiamy w tekście o warunkach małżeńskich.

Element międzynarodowy

Przy stronach mieszkających w różnych państwach trzeba ustalić właściwy sąd i prawo. Zasadą bywa właściwość sądu miejsca zamieszkania uprawnionego.

Orzeczenia alimentacyjne wydane w jednym państwie członkowskim są zasadniczo wykonalne w innym, co ułatwia dochodzenie należności po wyprowadzce zobowiązanego.

Różnice między systemami bywają jednak duże, zwłaszcza co do okresu wypłaty i sposobu obliczania.

Zagadnienia te omawiamy szerzej w artykule o międzynarodowym rozwodzie.

Alimenty na rzecz partnera przy własnej działalności

Przy przedsiębiorcy ustalenie zdolności płatniczej jest trudniejsze, bo dochód bywa nieregularny i częściowo pozostaje w firmie.

Podstawą jest zwykle średnia z kilku lat, a nie wynik jednego roku. Uwzględnia się też inwestycje, rezerwy i realną możliwość wypłaty środków.

Dla drugiej strony oznacza to konieczność wglądu w dokumentację finansową przedsiębiorstwa, co bywa źródłem sporu.

Przy dużych wahaniach dochodu praktycznym rozwiązaniem bywa ustalenie kwoty podstawowej z corocznym przeliczeniem na podstawie rozliczenia rocznego.

Zabezpieczenie wypłaty

Świadczenie kończy się w razie śmierci zobowiązanego. Dla osoby uprawnionej bywa to poważne ryzyko finansowe, zwłaszcza przy dłuższym okresie.

Rozwiązaniem jest ubezpieczenie na życie zawarte na czas trwania obowiązku, z wyraźnie wskazanym uposażonym.

Ustalenie takie warto zapisać w porozumieniu wraz ze wskazaniem, kto opłaca składkę i jak potwierdzana jest ciągłość ochrony.

Sprawdzaj to okresowo. Polisa wypowiedziana po latach czyni zabezpieczenie iluzorycznym dokładnie wtedy, gdy jest potrzebne.

Obowiązek starania się o dochód

Od osoby uprawnionej oczekuje się rozsądnych starań o własne utrzymanie. Nie oznacza to obowiązku natychmiastowego podjęcia pracy w pełnym wymiarze.

Ocena uwzględnia wiek, stan zdrowia, wykształcenie, okres pozostawania poza rynkiem pracy oraz opiekę nad dziećmi.

Przy braku jakichkolwiek starań przez dłuższy czas świadczenie bywa obniżane, ponieważ przyjmuje się dochód możliwy do osiągnięcia.

Dokumentuj więc podejmowane działania: aplikacje, szkolenia, rozmowy. Przy sporze taka dokumentacja ma realną wartość.

Przykład z praktyki

Małżeństwo trwało dwanaście lat, z dwójką dzieci w wieku szkolnym. Żona pracowała na część etatu, mąż w pełnym wymiarze.

Po ustaleniu alimentów na dzieci okazało się, że zdolność płatnicza męża pozwala na niewielkie świadczenie dla żony. Ustalono kwotę odpowiadającą tej możliwości.

Po trzech latach żona zwiększyła wymiar zatrudnienia, a mąż awansował. Obie zmiany uzasadniały ponowne przeliczenie.

Strony uzgodniły nową kwotę bez postępowania sądowego, opierając się na aktualnych danych o dochodach. Coroczna waloryzacja została przy tym nadrobiona wstecz.

Kiedy alimenty na rzecz partnera się nie należą

Świadczenie nie przysługuje, gdy uprawniony ma dochód wystarczający na utrzymanie na poziomie zbliżonym do małżeńskiego.

Nie powstaje również wtedy, gdy zobowiązany po opłaceniu własnych podstawowych kosztów i alimentów na dzieci nie ma żadnej zdolności płatniczej.

Przy krótkim, bezdzietnym małżeństwie okres bywa tak krótki, że strony rezygnują z ustalania świadczenia i rozliczają się jednorazowo.

Brak świadczenia na starcie nie zawsze jest jednak ostateczny. Przy istotnej zmianie sytuacji w okresie, w którym obowiązek mógłby trwać, możliwe bywa ponowne rozpatrzenie sprawy.

Najczęstsze błędy

Pierwszym jest pominięcie corocznej waloryzacji, co po latach tworzy znaczną zaległość.

Drugim jest ustalanie kwoty bez uwzględnienia skutków podatkowych, przez co realne obciążenie różni się od oczekiwanego.

Trzecim jest zwlekanie z wnioskiem o zmianę po utracie pracy. Do rozstrzygnięcia obowiązuje dotychczasowa kwota, a zaległość narasta.

Czwartym jest zapisanie zrzeczenia bez przeliczenia skutków, zwłaszcza gdy jedna strona przez lata ograniczała pracę zawodową na rzecz rodziny.

Jak przygotować się do rozmowy o kwocie

Zbierz dokumenty dochodowe obu stron: paski wynagrodzeń, rozliczenia roczne, a przy działalności sprawozdania z kilku lat.

Zestaw stałe koszty każdej ze stron: mieszkanie, ubezpieczenia, transport, koszty związane z dziećmi oraz zobowiązania kredytowe.

Dopiero na tej podstawie liczby mają wspólny punkt odniesienia. Bez tego rozmowa opiera się na odczuciach, a nie na danych.

Ustal też, co zrobicie przy istotnej zmianie: nowa praca, choroba, kolejne dziecko. Zapis o corocznym przeglądzie oszczędza późniejszego sporu.

Alimenty na rzecz partnera a dodatki i świadczenia

Otrzymywane świadczenie liczy się jako dochód, co wpływa na wysokość dodatków oraz na zaliczki podatkowe.

Zgłoś jego rozpoczęcie i każdą zmianę kwoty, także waloryzację. Zaniechanie prowadzi do nadpłaty dodatków, której zwrotu żąda się później w jednej kwocie.

Dla płacącego skutek jest odwrotny: odliczenie obniża dochód podlegający opodatkowaniu, co może wpłynąć na jego własne uprawnienia.

Uwzględnij te skutki po obu stronach, zanim ustalicie kwotę. Świadczenie ustalone bez tego rachunku bywa dla jednej ze stron nieoczekiwanie dotkliwe.

Gdzie sprawdzić informacje

Informacje o ustaleniach dotyczących świadczeń po rozwodzie publikuje Rijksoverheid, a o ściąganiu alimentów LBIO.

Najczęstsze pytania

Jak długo trwa obowiązek?

Zwykle połowę czasu trwania małżeństwa, najwyżej pięć lat. Wyjątki dotyczą rodzin z małymi dziećmi oraz długich małżeństw przy bliskim wieku emerytalnym.

Czy wina za rozpad małżeństwa ma znaczenie?

Nie. Liczą się wyłącznie potrzeba osoby uprawnionej i zdolność płatnicza zobowiązanego.

Co, jeśli mój były partner z kimś zamieszka?

Obowiązek wygasa przy wspólnym pożyciu jak w małżeństwie. Wymaga to jednak wykazania trwałości związku i wspólnego gospodarstwa domowego.

Czy kwota rośnie co roku?

Tak, podlega corocznej waloryzacji, także bez nowego orzeczenia. Zaniechanie jej stosowania tworzy zaległość dochodzoną wstecz.

Czy mogę zmienić ustaloną kwotę?

Tak, przy istotnej zmianie okoliczności. Zmiana nie działa automatycznie, dlatego wniosek warto złożyć bez zwłoki.

Czy nowy adres z partnerem automatycznie kończy alimenty?

Nie. Sam wspólny adres nie wystarcza. Trzeba wykazać cztery elementy naraz: związek uczuciowy o pewnej trwałości, wspólne zamieszkiwanie, wzajemną troskę i wspólne gospodarstwo domowe. Sądy stosują tu surową miarę, a ciężar dowodu spoczywa na tym, kto chce zakończyć wypłaty. Skutek jest jednak definitywny, więc stawka jest wysoka po obu stronach.

Czy kwota alimentów rośnie każdego roku?

Tak, co do zasady. Waloryzacja działa automatycznie od 1 stycznia, według wskaźnika ogłaszanego jesienią, i nie wymaga nowego orzeczenia. Wielu zobowiązanych o tym zapomina i przez lata płaci nieaktualną kwotę; różnicę można dochodzić wstecz. Strony mogą waloryzację wyłączyć, ale musi to być wyraźnie zapisane.

Powiązane artykuły

• Alimenty na dziecko
• Rozwód w Holandii
• Stałe opłaty w trakcie rozwodu

Podsumowanie

Alimenty na rzecz partnera zależą od potrzeby uprawnionego i zdolności płatniczej zobowiązanego, przy czym świadczenia na dzieci mają pierwszeństwo. Okres wypłaty wynosi zwykle połowę czasu trwania małżeństwa i najwyżej pięć lat, z wyjątkami przy małych dzieciach i długim małżeństwie. Pamiętaj o corocznej waloryzacji oraz o tym, że przy zmianie sytuacji trzeba wystąpić o nowe ustalenie, bo dotychczasowa kwota obowiązuje dalej.

Nie wiesz, czy świadczenie ci przysługuje albo czy obecna kwota jest jeszcze aktualna? Skontaktuj się z nami, a przeliczymy twoją sytuację.