Otrzymałeś list z policji z prośbą o stawienie się na komisariacie na przesłuchanie. Najważniejsze pytanie zwykle brzmi: czy MUSZĘ się stawić? Krótka odpowiedź: w przypadku zwykłego zaproszenia na przesłuchanie stawienie się nie jest obowiązkowe, a niestawienie się samo w sobie nie jest karalne. Ale nie każdy list z policji lub z Openbaar Ministerie (prokuratura w Niderlandach) jest taki sam i przy niektórych wezwaniach sytuacja wygląda inaczej.
Autor: Melanie Schulpen, adwokat prawa karnego i administracyjnego w Arslan & Arslan Advocaten. Wpisana do rejestru dziedzin prawa Niderlandzkiej Izby Adwokackiej w zakresie prawa karnego (w tym karnego nieletnich) oraz administracyjnego. Ostatnia aktualizacja: 17 września 2026 r.
Jaki list otrzymałeś?
Najpierw sprawdź, kto jest nadawcą i w jakim charakterze jesteś wzywany: jako verdachte (podejrzany) czy jako getuige (świadek). To decyduje o wszystkim.
| Rodzaj wezwania | Czy obowiązkowe? I co się dzieje, jeśli się nie stawisz |
|---|---|
| Zaproszenie (ontbieding) z policji na przesłuchanie jako verdachte | Nieobowiązkowe. Niestawienie się nie jest karalne. Jednak officier van justitie (prokurator w Niderlandach) może przy przestępstwie, dla którego dopuszczalna jest voorlopige hechtenis (tymczasowe aresztowanie), wydać nakaz Twojego zatrzymania (art. 54 Sv). Przy drobnych czynach sprawa zwykle toczy się dalej bez Twojego wyjaśnienia. |
| Wezwanie jako getuige do rechter-commissaris (sędzia śledczy) | Obowiązkowe. Ponowne wezwanie z bevel tot medebrenging (nakaz doprowadzenia) (art. 213 Sv). |
| Wezwanie jako getuige na zitting (rozprawę) | Obowiązkowe. Ponowne wezwanie, ewentualnie z medebrenging (art. 287 ust. 3 Sv). Jeśli bez uzasadnionej podstawy odmówisz składania zeznań, może nastąpić gijzeling (areszt porządkowy) (art. 294 Sv). |
| Zaproszenie na OM-hoorzitting (wysłuchanie w Openbaar Ministerie; art. 257c Sv) | Nieobowiązkowe. Bez Twojej obecności i zgody officier nie może nałożyć taakstraf (kara prac), rijontzegging (zakaz prowadzenia) ani gedragsaanwijzing (nakaz określonego zachowania) w drodze strafbeschikking (nakaz karny); sprawa zwykle trafia wtedy do sądu. |
| Dagvaarding dla sądu karnego jako verdachte | Zasadniczo nieobowiązkowe. Sędzia może orzec zaocznie. Obowiązek stawiennictwa dotyczy tylko osób wskazanych w art. 258a Sv oraz nieletnich (art. 495a Sv). |
Czym ontbiedingsbrief nie jest
Krąży wiele nieprawdziwych informacji na ten temat. Trzy kwestie do sprostowania.
- Policja nie nakłada dwangsom. Dwangsom to środek przymusu w prawie administracyjnym. W postępowaniu karnym taki instrument nie istnieje; policja i Openbaar Ministerie nie mogą więc nałożyć na Ciebie dwangsom za niestawienie się na zaproszenie.
- Nie wydaje się arrestatiebevel tylko dlatego, że ignorujesz list. Poza ujęciem na gorącym uczynku zatrzymanie może zarządzić officier van justitie, i tylko przy przestępstwie, dla którego dopuszczalna jest voorlopige hechtenis (art. 54 Sv). Bevel tot medebrenging (nakaz doprowadzenia) pochodzi od rechter-commissaris lub sądu i dotyczy świadków oraz rozprawy.
- Niestawienie się nie jest odrębnym przestępstwem. Może mieć jednak praktyczne wady: nie przedstawiasz swojej wersji, a sprawa jest oceniana na podstawie pozostałych materiałów w aktach.
Iść czy nie iść?
To, że nie musisz, nie znaczy, że zawsze rozsądnie jest nie iść. Niestawienie się bez informacji zwrotnej może wzmocnić wrażenie, że masz coś do ukrycia, a przy poważniejszym czynie zwiększa ryzyko, że officier wybierze jednak zatrzymanie — co jest znacznie bardziej dolegliwym początkiem sprawy niż wizyta umówiona na wybrany termin.
W praktyce najczęściej najlepsza bywa droga pośrednia: Twój adwokat kontaktuje się z funkcjonariuszem prowadzącym przesłuchanie, pyta, czego sprawa dotyczy, w razie potrzeby przekłada termin, a Ty idziesz — ale przygotowany i z verhoorbijstand (obecność adwokata podczas przesłuchania). To, co następnie zrobisz podczas przesłuchania (złożysz wyjaśnienia, przekażesz oświadczenie na piśmie czy skorzystasz z prawa do milczenia), to osobna decyzja, którą podejmiesz dopiero, gdy wiadomo, co jest przeciwko Tobie.
Twoje prawa przy tym przesłuchaniu
- Prawo do milczenia. Nie masz obowiązku odpowiadać, a przed przesłuchaniem musisz zostać o tym poinformowany (art. 29 ust. 2 Sv).
- Verhoorbijstand. Również verdachte zaproszony do stawienia się może mieć swojego adwokata obecnego przy przesłuchaniu (art. 28d ust. 1 Sv). Zgłoś to wcześniej, aby zaplanowano na to czas.
- Wiedza, o co jesteś podejrzewany. Najpóźniej przed pierwszym przesłuchaniem musisz zostać poinformowany, o jaki czyn chodzi (art. 27c ust. 1 Sv), oraz pouczony o prawie do rechtsbijstand (pomocy prawnej) (art. 27c ust. 2 Sv).
- Tłumacz, jeśli niewystarczająco znasz niderlandzki.
- Przerwa na konsultację. Jeśli przy przesłuchaniu nie uczestniczy Twój adwokat, możesz poprosić o przerwę na konsultację (art. 28d ust. 2 Sv).
Zwróć uwagę na różnicę wobec zatrzymania: jeśli nie zostałeś zatrzymany, nie zostanie wezwany piketadvocaat (adwokat dyżurny z urzędu). Sam organizujesz adwokata. Bezpłatna piketbijstand (pomoc dyżurnego adwokata) przysługuje zatrzymanemu verdachte.
Co możesz teraz zrobić?
- Zachowaj list i zanotuj datę jego otrzymania.
- Nie dzwoń od razu sam do funkcjonariusza, by „opowiedzieć swoją wersję”. Rozmowa telefoniczna może trafić do protokołu (proces-verbaal).
- Skontaktuj się z adwokatem karnistą, który nawiąże kontakt i zapyta, czego dotyczy przesłuchanie.
- Jeśli termin Ci nie pasuje, poproś o jego przełożenie — to normalna praktyka i nie jest to odmowa.
- Dopiero potem, razem z adwokatem, zdecyduj, czy składać wyjaśnienia, czy milczeć.
Terminy na dalszym etapie sprawy
Jeśli po przesłuchaniu pojawi się decyzja Openbaar Ministerie, obowiązują sztywne terminy. Na strafbeschikking (nakaz karny) wnosi się verzet (sprzeciw) w ciągu czternastu dni od chwili, gdy odpis został Ci doręczony osobiście, lub od kiedy w inny sposób się o nim dowiedziałeś (art. 257e ust. 1 Sv). Od vonnis (wyroku) wnosi się hoger beroep (apelację) w ciągu czternastu dni od orzeczenia końcowego lub od dnia, w którym stało się ono Tobie znane (art. 408 Sv). Jeden dzień spóźnienia oznacza definitywne spóźnienie.
Często zadawane pytania
Czy muszę stawić się na ontbiedingsbrief?
Nie. Zaproszenie na przesłuchanie jako verdachte nie jest nakazem. Niestawienie się nie jest karalne. Jednak officier van justitie może przy przestępstwie, dla którego dopuszczalna jest voorlopige hechtenis, zarządzić Twoje zatrzymanie (art. 54 Sv). Jeśli zostałeś wezwany jako getuige przez rechter-commissaris lub na zitting, stawiennictwo jest obowiązkowe.
Czy policja może nałożyć na mnie boete lub dwangsom, jeśli nie przyjdę?
Nie. Dwangsom funkcjonuje w prawie administracyjnym, nie w postępowaniu karnym. Policja i Openbaar Ministerie nie mogą więc tego zastosować, a za niestawienie się nie grozi odrębna boete (grzywna).
Czy mój adwokat może iść ze mną na przesłuchanie?
Tak. Również nie zatrzymany verdachte, który został zaproszony do stawienia się, może mieć swojego adwokata obecnego przy przesłuchaniu (art. 28d ust. 1 Sv). Zgłoś to wcześniej funkcjonariuszowi prowadzącemu przesłuchanie.
Czy adwokat karny będzie mnie coś kosztował?
Przy zaproszeniu na przesłuchanie nie wzywa się piketadvocaat; ta bezpłatna pomoc przysługuje przy zatrzymaniu. Wielu podejrzanych kwalifikuje się jednak do gesubsidieerde rechtsbijstand (dodatek do pomocy prawnej, tzw. toevoeging), z własnym wkładem zależnym od dochodu i majątku. Aktualne kwoty są na rechtsbijstand.nl; wcześniej sprawdzimy, czy się kwalifikujesz.
Czy Arslan & Arslan Advocaten mówi w moim języku?
Nasi adwokaci mówią po niderlandzku, turecku, polsku i angielsku. Możemy reprezentować Ciebie w Twoim języku.
Potrzebujesz pomocy adwokata?
Nasi adwokaci specjalizują się w prawie karnym. Przeczytaj też o Twoich prawach przy zatrzymaniu, dagvaarding dla sądu karnego i wyborze adwokata.
