Zaświadczenie A1 potwierdza, w którym kraju jesteś objęty ubezpieczeniem społecznym, gdy pracujesz w więcej niż jednym państwie Unii Europejskiej. Dokument ten decyduje o tym, gdzie odprowadzane są składki, gdzie nabywasz prawo do emerytury i zasiłków oraz gdzie przysługuje ci opieka zdrowotna. Ten artykuł wyjaśnia, kiedy zaświadczenie A1 jest potrzebne, kto je wydaje, jak długo obowiązuje i co grozi za jego brak.
Autor: mr. Onur Arslan, adwokat — prawo pracy (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja: 23 września 2026 r. Stan prawny opisany w artykule: 14 września 2026 r.; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.
W skrócie
- Zaświadczenie A1 potwierdza, w którym kraju podlegasz ubezpieczeniu społecznemu.
- Obowiązuje zasada jednego ustawodawstwa: nie możesz być ubezpieczony w dwóch krajach naraz.
- Przy oddelegowaniu można pozostać w systemie kraju wysyłającego maksymalnie 24 miesiące.
- Przy pracy w kilku państwach decyduje próg 25 procent pracy w kraju zamieszkania — a przy telepracy transgranicznej obowiązuje odrębne porozumienie ramowe, pozwalające na wniosek pozostać w systemie kraju pracodawcy przy pracy zdalnej poniżej 50 procent czasu.
- Rozdziel trzy rzeczy: ustalenie właściwego ustawodawstwa (wynika z przepisów unijnych), wydanie zaświadczenia A1 (to tylko dokument potwierdzający) i Twoje prawa płacowe (wynikają z prawa kraju, w którym pracujesz).
- Zaświadczenie nie wyłącza holenderskich przepisów o minimalnym wynagrodzeniu i czasie pracy.
Zasada jednego ustawodawstwa
Unijne przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego opierają się na prostej regule: w danym momencie podlegasz systemowi tylko jednego państwa. Nie można być ubezpieczonym jednocześnie w dwóch krajach ani w żadnym.
Zasadą podstawową jest ubezpieczenie w kraju wykonywania pracy. Jeżeli mieszkasz w Polsce, ale pracujesz wyłącznie w Holandii, podlegasz systemowi holenderskiemu, niezależnie od miejsca zamieszkania.
Od tej reguły istnieją dwa główne wyjątki: oddelegowanie oraz praca w kilku państwach jednocześnie. To właśnie w tych sytuacjach potrzebne jest zaświadczenie A1.
Oddelegowanie
To pierwszy z dwóch wyjątków od zasady ubezpieczenia w kraju pracy. Jeżeli polski pracodawca wysyła cię czasowo do pracy w Holandii, możesz pozostać ubezpieczony w Polsce przez okres do dwudziestu czterech miesięcy. Warunkiem jest, by pracodawca prowadził istotną działalność w Polsce, a nie ograniczał się do wysyłania pracowników za granicę.
Konieczne jest też zachowanie więzi z dotychczasowym pracodawcą: to on wypłaca wynagrodzenie i może zakończyć stosunek pracy. Sama umowa z polską firmą nie wystarcza, jeśli faktycznie kierownictwo sprawuje podmiot holenderski.
Po upływie dwudziestu czterech miesięcy przechodzisz do systemu holenderskiego, chyba że uzyskano wyjątkowe porozumienie między instytucjami obu państw. Zasady samego oddelegowania opisujemy w artykule o delegowaniu pracowników.
Praca w kilku państwach
Drugi wyjątek jest w praktyce coraz częstszy. Sytuacja ta dotyczy osób pracujących regularnie w dwóch lub więcej krajach, na przykład kierowców, przedstawicieli handlowych i pracowników zdalnych.
Decyduje wtedy kryterium istotnej części pracy: jeżeli w kraju zamieszkania wykonujesz co najmniej dwadzieścia pięć procent czasu pracy lub obrotu, podlegasz systemowi kraju zamieszkania. Poniżej tego progu decyduje siedziba pracodawcy.
Próg dwudziestu pięciu procent ma duże znaczenie praktyczne przy pracy zdalnej z Polski dla holenderskiego pracodawcy. Przekroczenie go przenosi ubezpieczenie do Polski, co zmienia wysokość składek dla obu stron.
Kto wydaje zaświadczenie
Zaświadczenie A1 wydaje instytucja państwa, którego ustawodawstwu podlegasz. Przy oddelegowaniu z Polski wnioskuje polski pracodawca do polskiej instytucji ubezpieczeń społecznych.
Przy pracy w kilku krajach wniosek składa się w kraju zamieszkania, niezależnie od tego, gdzie znajduje się pracodawca. Instytucja tego kraju ustala właściwe ustawodawstwo i wydaje dokument.
Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą wnioskują samodzielnie. Wniosek warto złożyć jeszcze przed rozpoczęciem pracy za granicą, choć wydanie dokumentu z mocą wsteczną również jest możliwe.
Co daje zaświadczenie A1
Dokument potwierdza, że składki są odprowadzane w jednym kraju, i chroni przed żądaniem zapłaty składek w drugim. Przy kontroli w Holandii to podstawowy dowód, że sytuacja jest uregulowana.
Zaświadczenie wiąże instytucje innych państw, dopóki nie zostanie wycofane. Holenderski urząd nie może więc samodzielnie uznać go za nieważny; może jedynie zwrócić się do instytucji, która je wydała.
Nie rozstrzyga natomiast o prawie pracy. Nawet przy ubezpieczeniu w Polsce obowiązują holenderskie przepisy o minimalnym wynagrodzeniu, czasie pracy i warunkach zatrudnienia. Zasady wynagrodzenia opisujemy w artykule o minimalnym wynagrodzeniu w Holandii.
Skutki braku zaświadczenia
Brak dokumentu nie oznacza automatycznie nieprawidłowości, ale znacznie utrudnia sytuację przy kontroli. Inspekcja może wtedy przyjąć, że pracownik podlega ubezpieczeniu w Holandii, a pracodawca musi wykazać, że jest inaczej.
Skutkiem bywa żądanie zapłaty składek wstecz, powiększonych o odsetki, oraz kara administracyjna. Odpowiedzialność ponosi zwykle pracodawca, ale konsekwencje odczuwa też pracownik, którego uprawnienia stają się niejasne.
Najbardziej dotkliwa jest sytuacja przy chorobie lub wypadku: bez jasności co do właściwego systemu wypłata świadczeń bywa wstrzymywana do czasu wyjaśnienia. Zasady świadczenia chorobowego opisujemy w artykule o Ziektewet.
Praca zdalna z Polski
Po latach pracy zdalnej wprowadzono odrębne porozumienie ramowe dla pracowników wykonujących telepracę transgraniczną. Pozwala ono, na wspólny wniosek pracownika i pracodawcy, pozostać w systemie kraju pracodawcy przy pracy zdalnej w kraju zamieszkania poniżej pięćdziesięciu procent czasu.
Rozwiązanie to obowiązuje między państwami, które do porozumienia przystąpiły, i wymaga odrębnego wniosku. Bez niego nadal działa próg dwudziestu pięciu procent.
Jeżeli pracujesz zdalnie z Polski dla holenderskiego pracodawcy, ustal to na piśmie przed rozpoczęciem takiego układu. Zmiana właściwego ustawodawstwa wpływa na wysokość wynagrodzenia netto i na przyszłe świadczenia.
Zaświadczenie A1 a rynek pracy tymczasowej
W branży pracy tymczasowej dokument ten bywa nadużywany. Zdarza się, że agencja zarejestrowana w Polsce wysyła pracowników wyłącznie do Holandii, sama nie prowadząc tam istotnej działalności, i na tej podstawie utrzymuje ubezpieczenie w Polsce.
Taka konstrukcja obniża koszty pracodawcy, ale pozbawia pracownika dostępu do holenderskich świadczeń: wynagrodzenia chorobowego, zasiłku dla bezrobotnych i emerytury zakładowej. To realna strata, choć niewidoczna z miesiąca na miesiąc.
Instytucje obu państw mogą taką sytuację zakwestionować i wycofać zaświadczenie, także z mocą wsteczną. Warto więc sprawdzić, czy twój pracodawca faktycznie prowadzi działalność w kraju wysyłającym.
Niezależnie od kraju ubezpieczenia obowiązują holenderskie warunki pracy; zasady opisujemy w artykule o pracy tymczasowej w Holandii.
Wpływ na świadczenia i emeryturę
Kraj ubezpieczenia decyduje o tym, gdzie nabywasz prawo do zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń chorobowych i emerytury. Okresy z różnych państw są sumowane, ale każde wypłaca własną część.
Dla pracowników z Polski oznacza to często kilka niewielkich emerytur zamiast jednej. Zachowaj dokumenty ze wszystkich okresów pracy, ponieważ po latach są one najprostszym sposobem uzupełnienia luk w rejestrach.
Zasady gromadzenia kapitału w Holandii opisujemy w artykule o emeryturze pracownika tymczasowego. Przy ubezpieczeniu w Polsce takie uprawnienia w Holandii nie powstają.
Ubezpieczenie zdrowotne
Skutki wyboru właściwego ustawodawstwa sięgają dalej niż same składki. Kraj ubezpieczenia społecznego decyduje również o systemie zdrowotnym. Osoba podlegająca ubezpieczeniu w Holandii ma obowiązek zawrzeć tam polisę zdrowotną, także gdy mieszka w Polsce.
Przy ubezpieczeniu w Polsce i pracy w Holandii korzystasz z polskiego systemu, a leczenie w Holandii odbywa się na podstawie odpowiedniego dokumentu unijnego. Członkowie rodziny mieszkający w kraju zamieszkania również mogą być objęci ochroną.
Brak wymaganej polisy holenderskiej przy obowiązku jej posiadania prowadzi do kary administracyjnej i przymusowego ubezpieczenia. To częsty problem przy niejasnym statusie A1.
Podatki a ubezpieczenie: dwie różne sprawy
Częstym nieporozumieniem jest utożsamianie kraju ubezpieczenia z krajem opodatkowania. To dwa niezależne systemy, oparte na innych przepisach.
O opodatkowaniu wynagrodzenia decyduje umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania, a zasadą jest opodatkowanie tam, gdzie praca jest wykonywana. Możliwa jest więc sytuacja, w której składki płacisz w Polsce, a podatek w Holandii.
Dlatego zaświadczenie A1 nie zwalnia z obowiązku rozliczenia podatkowego. Zasady i terminy opisujemy w artykule o rozliczeniu podatkowym.
Jak sprawdzić swoją sytuację
Zacznij od trzech pytań: gdzie mieszkasz, gdzie faktycznie wykonujesz pracę i kto jest twoim pracodawcą. Te odpowiedzi wystarczają, by ustalić właściwe ustawodawstwo w większości przypadków.
Sprawdź następnie, czy masz zaświadczenie A1 i czy jego okres ważności obejmuje bieżący czas pracy. Dokument wystawiany jest na ściśle określony okres i nie przedłuża się automatycznie.
Przy zmianie układu pracy, na przykład rozpoczęciu pracy zdalnej albo dodaniu drugiego pracodawcy, zgłoś to od razu. Właściwe ustawodawstwo może się wtedy zmienić z dnia na dzień.
Kontrole i dokumenty w miejscu pracy
Przy kontroli w zakładzie inspekcja sprawdza zwykle trzy rzeczy: tożsamość pracowników, podstawę zatrudnienia i właściwe ubezpieczenie. Zaświadczenie A1 powinno być dostępne, choćby w formie elektronicznej.
Obok niego wymagane bywa zgłoszenie oddelegowania do holenderskiego systemu zgłoszeniowego, dokonywane przez pracodawcę przed rozpoczęciem pracy. To odrębny obowiązek, niezależny od samego zaświadczenia.
Pracownik nie ponosi kary za brak zgłoszenia; odpowiedzialność spoczywa na pracodawcy i na podmiocie korzystającym z pracy. Warto jednak mieć kopię dokumentów przy sobie, ponieważ przyspiesza to wyjaśnienie sytuacji.
Najczęstsze błędy
Pierwszy to założenie, że dokument obowiązuje bezterminowo. Zaświadczenie wydawane jest na konkretny okres i wymaga odnowienia.
Drugi to niezgłoszenie zmiany układu pracy, na przykład rozpoczęcia pracy zdalnej z Polski albo podjęcia drugiego zatrudnienia. Właściwe ustawodawstwo może się wtedy zmienić.
Trzeci to poleganie wyłącznie na zapewnieniach pośrednika. Zaświadczenie możesz sprawdzić samodzielnie: zawiera twoje dane, okres ważności i wskazanie właściwego państwa.
Przykład ilustracyjny
Pracownik zatrudniony przez polską agencję pracował przez rok w holenderskim zakładzie produkcyjnym. Agencja przedstawiła zaświadczenie A1, ale jej działalność w Polsce ograniczała się do rekrutacji, a cała praca wykonywana była w Holandii.
Przy kontroli zakwestionowano podstawę wydania dokumentu. Ponieważ nie był spełniony warunek istotnej działalności pracodawcy w kraju wysyłającym, instytucja polska wycofała zaświadczenie, a składki należało odprowadzić w Holandii. Dla pracownika oznaczało to jednak korzystniejszą sytuację: nabył prawo do świadczeń holenderskich, w tym do wynagrodzenia chorobowego.
Co zrobić przy sporze o właściwe ustawodawstwo
Jeżeli instytucje dwóch państw wskazują różne systemy, obowiązuje procedura dialogu i koncyliacji. Do czasu jej zakończenia tymczasowo stosuje się ustawodawstwo jednego z państw, zwykle kraju wykonywania pracy.
Procedurę uruchamiają instytucje, ale możesz o nią wystąpić, wskazując rozbieżność na piśmie. Warto to zrobić, ponieważ długotrwała niejasność blokuje wypłatę świadczeń.
Od decyzji krajowej instytucji przysługują zwykłe środki odwoławcze, z krótkimi terminami liczonymi w tygodniach. Sprawdź pouczenie w otrzymanym piśmie i reaguj od razu, nawet bez pełnej dokumentacji.
Gdzie sprawdzić informacje
Informacje o pracy w kilku państwach, oddelegowaniu i zasadach ubezpieczenia publikuje SVB, instytucja odpowiedzialna w Holandii za sprawy międzynarodowe w tym zakresie.
Najczęstsze pytania
Czym jest zaświadczenie A1?
To dokument potwierdzający, w którym państwie Unii jesteś objęty ubezpieczeniem społecznym. Decyduje o tym, gdzie odprowadzane są składki oraz gdzie nabywasz prawo do emerytury, zasiłków i opieki zdrowotnej.
Kiedy potrzebne jest zaświadczenie A1?
Przy oddelegowaniu przez pracodawcę do pracy w innym państwie oraz przy regularnej pracy w dwóch lub więcej krajach, na przykład w transporcie, handlu i przy pracy zdalnej z kraju zamieszkania.
Kto wydaje zaświadczenie A1?
Instytucja państwa, którego ustawodawstwu podlegasz. Przy oddelegowaniu z Polski wnioskuje polski pracodawca do polskiej instytucji, a przy pracy w kilku krajach wniosek składa się w kraju zamieszkania.
Jak długo można być oddelegowanym?
Co do zasady maksymalnie dwadzieścia cztery miesiące. Po tym okresie przechodzisz do systemu kraju wykonywania pracy, chyba że instytucje obu państw zawrą wyjątkowe porozumienie.
Co grozi za brak zaświadczenia A1?
Przy kontroli można przyjąć, że pracownik podlega ubezpieczeniu w kraju pracy, co oznacza żądanie zapłaty składek wstecz wraz z odsetkami oraz karę administracyjną. Odpowiedzialność ponosi zwykle pracodawca.
Przegląd wszystkich tematów z zakresu prawa pracy — od zwolnienia i odprawy po wynagrodzenie, chorobę i pracę przez agencję — znajdziesz na stronie prawo pracy w Holandii.
Powiązane artykuły
- Delegowanie do Holandii
- Rozliczenie podatkowe w Holandii
- Emerytura pracownika tymczasowego w Holandii
Podsumowanie
Zaświadczenie A1 rozstrzyga, w którym kraju jesteś ubezpieczony, i chroni przed podwójnym obowiązkiem składkowym. Potrzebne jest przy oddelegowaniu oraz przy pracy w kilku państwach, gdzie decyduje próg dwudziestu pięciu procent pracy w kraju zamieszkania. Sprawdź, czy twój dokument jest ważny i czy obejmuje aktualny układ pracy, zwłaszcza gdy pracujesz zdalnie.
Nie wiesz, w którym kraju powinieneś być ubezpieczony? Skontaktuj się z nami, a przeanalizujemy twoją sytuację i dokumenty.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan & Arslan Advocaten. W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu prawa pracy publikowane przez kancelarię i prowadzi sprawy o zwolnienia, porozumienia rozwiązujące, odprawy, zaległe wynagrodzenie i spory z pracodawcą — po polsku i niderlandzku.
Profil i rejestracje · Kontakt z kancelarią
