Coraz więcej pracowników doświadcza szkody psychicznej spowodowanej pracą. Pomyśl o wypaleniu, poważnych dolegliwościach stresowych, zaburzeniach lękowych lub objawach depresyjnych. Często wtedy pojawia się pytanie: czy mogę pociągnąć mojego pracodawcę do odpowiedzialności za szkodę psychiczną?
Napisane przez Onur Arslan, adwokata w Arslan & Arslan Advocaten. Wpisany do rejestru dziedzin prawa Holenderskiej Rady Adwokackiej w zakresie prawa pracy i szkody na osobie. Ostatnia aktualizacja: 17 września 2026.
Odpowiedź jest zniuansowana, ale jasna: tak, to możliwe. Ustawa zapewnia pracownikom ochronę przed szkodą psychiczną powstałą w związku z pracą, o ile spełnione są określone warunki. W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, kiedy Twój pracodawca ponosi odpowiedzialność, jakie dowody są ważne i jaką szkodę możesz zgłosić do naprawienia.
Szkoda psychiczna spowodowana pracą: co to oznacza?
Szkoda psychiczna to szkoda, której nie widać fizycznie, ale która przejawia się w dolegliwościach psychicznych lub emocjonalnych. W praktyce często chodzi o:
- wypalenie (burn-out) lub przemęczenie;
- przewlekłe dolegliwości stresowe;
- zaburzenia lękowe lub napady paniki;
- objawy depresyjne;
- zaburzenia stresowe pourazowe (PTSS).
Takie dolegliwości mogą mieć duży wpływ na Twoje funkcjonowanie, życie prywatne i dochody. Dlatego tym bardziej warto wiedzieć, jakie masz prawa.
Podstawa prawna: art. 7:658 BW
Możliwość pociągnięcia pracodawcy do odpowiedzialności za szkodę psychiczną opiera się na art. 7:658 BW. Przepis ten zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia bezpiecznego środowiska pracy.
Obowiązek dbałości dotyczy nie tylko bezpieczeństwa fizycznego, ale także psychicznego. Pracodawca musi więc podejmować działania, aby zapobiegać powstawaniu szkody psychicznej u pracowników w związku z ich pracą.
Bardziej ogólne informacje o szkodzie na osobie w pracy znajdziesz na naszej stronie bedrijfsongeval.
Kiedy pracodawca odpowiada za szkodę psychiczną?
Pracodawca ponosi odpowiedzialność, gdy naruszył swój obowiązek dbałości. Oznacza to w praktyce, że:
- doznałeś szkody psychicznej;
- szkoda powstała przez lub podczas pracy;
- pracodawca nie podjął wystarczających środków, aby tej szkodzie zapobiec.
Ważne: jako pracownik nie musisz udowadniać, co dokładnie pracodawca zrobił źle. Przede wszystkim musisz uprawdopodobnić, że Twoje dolegliwości mają związek z pracą.
Najczęstsze przyczyny szkody psychicznej w pracy
W praktyce widzimy, że szkoda psychiczna często powstaje w wyniku kombinacji czynników. Na przykład:
- trwale zbyt duże obciążenie pracą;
- niewystarczający czas na odpoczynek lub regenerację;
- zachowania przekraczające granice lub zastraszanie;
- słabe wsparcie lub brak pomocy;
- niejasne oczekiwania lub ciągłe konflikty;
- długotrwała ekspozycja na stresujące sytuacje.
Gdy pracodawca ignoruje sygnały i nie podejmuje działań, może powstać odpowiedzialność.
Burn-out a odpowiedzialność pracodawcy
Burn-out jest jedną z najczęstszych przyczyn wzywania pracodawcy do odpowiedzialności za szkodę psychiczną. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek wypalenia automatycznie prowadzi do odpowiedzialności.
Decydujące jest to, czy pracodawca wiedział lub powinien był wiedzieć, że obciążenie pracą jest zbyt wysokie i mimo to nie podjął odpowiednich działań. Chodzi np. o dostosowanie zadań, zapewnienie wsparcia lub szybkie reagowanie na przeciążenie.
Kto co musi udowodnić?
Przy szkodzie psychicznej rozkład ciężaru dowodu wynikający z art. 7:658 BW jest dla pracownika korzystniejszy, niż się często sądzi, ale nie tak korzystny, jak sugerują niektóre artykuły. Podział przebiega w trzech krokach.
| Krok | Kto | Co |
|---|---|---|
| 1. Szkoda przy wykonywaniu pracy | Pracownik | Że poniosłeś szkodę przy wykonywaniu swoich obowiązków. Nie musisz wykazywać, co pracodawca zrobił źle, ale że istnieje związek z pracą. |
| 2. Dochowanie obowiązku dbałości | Pracodawca | Jeśli krok 1 zostanie wykazany, ponosi odpowiedzialność, chyba że wykaże, iż podjął środki, które były w danych okolicznościach rozsądnie konieczne, by zapobiec szkodzie. To jest ciężar dowodu, a nie tylko uprawdopodobnienie. |
| 3. Zamiar lub świadoma lekkomyślność | Pracodawca | Albo że szkoda w istotnym stopniu wynika z zamiaru lub świadomej lekkomyślności pracownika. Poprzeczka jest tu bardzo wysoka. |
Przy szkodzie psychicznej „zgrzyt” pojawia się na kroku 1. Przy upadku z rusztowania związek z pracą jest oczywisty. Przy wypaleniu lub depresji już nie, bo dolegliwości psychiczne mają często wiele przyczyn, w tym pozazawodowych. Orzecznictwo wymaga więc, byś dostatecznie konkretnie wykazał związek z pracą; samo zgłoszenie chorobowe z informacją „przemęczenie przez pracę” nie wystarczy.
Trzy kwestie, które musisz odróżnić
- Związek z pracą. Czy dolegliwości powstały przy wykonywaniu obowiązków? Chodzi o to, czy praca jest źródłem, a nie czy pracodawca coś zawinił.
- Ekspozycja. Na co konkretnie i jak długo byłeś narażony? Trwałe nadgodziny, niewykonalne obciążenie zadaniami, powtarzająca się intimidatie (zastraszanie), niebezpieczna kultura zespołu, reorganizacja bez wsparcia. Im bardziej konkretnie i z datami, tym mocniejsza sprawa.
- Obowiązek dbałości. Czy pracodawca o tym wiedział lub powinien był wiedzieć? Czy podjął działania? To etap, na którym ruch należy do pracodawcy, ale to Twoje akta zdecydują, czy łatwo się z tego wybroni.
Co pracodawca powinien móc wykazać
Pracodawca, który powołuje się na dochowanie obowiązku dbałości, musi to udokumentować. Konkretnie chodzi o:
- risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E — ocena ryzyka) z realną oceną psychospołecznego obciążenia pracą oraz planem działań — do czego zobowiązuje Arbowet (ustawa o warunkach pracy);
- politykę przeciwko niepożądanym formom zachowań oraz dostępną vertrouwenspersoon (osoba zaufania w miejscu pracy) lub procedurę skargową;
- to, że zareagował na sygnały: protokoły rozmów, dostosowanie zadań, zaangażowanie lekarza zakładowego;
- nadzór nad obciążeniem pracą i nadgodzinami, a nie tylko politykę na papierze.
Jeśli w tym zakresie brakuje RI&E lub nic nie wskazuje na reakcję na wcześniejsze sygnały, to ciężar tego dowodu rzadko bywa spełniony.
Co Ty możesz samodzielnie dokumentować
- Dokumenty medyczne: zapis od lekarza rodzinnego, opinie lekarza zakładowego, psychologa lub psychiatry oraz — jeśli to możliwe — diagnozę.
- Datowany przegląd ekspozycji: przepracowane godziny, grafiki, e-maile poza czasem pracy, zmiany zadań.
- Korespondencję, w której biłeś na alarm, oraz odpowiedź na nią — lub jej brak. To najważniejszy dowód, jaki istnieje.
- Oświadczenia współpracowników, zgłoszenia do vertrouwenspersoon, protokoły rozmów oceniających i dotyczących absencji.
- RI&E i plan działań: jako pracownik masz prawo wglądu.
Zacznij z tym wcześnie. Akta budowane dopiero po zgłoszeniu chorobowym czytają się jak rekonstrukcja; akta prowadzone na bieżąco — jak dowód.
Kiedy pracodawca nie ponosi odpowiedzialności?
Pracodawca może uniknąć odpowiedzialności, jeśli wykaże, że dochował obowiązku dbałości. Ponadto odpowiedzialność może być wyłączona w razie świadomej lekkomyślności pracownika.
Świadoma lekkomyślność jest jednak interpretowana surowo. Nieuwaga, stres czy kontynuowanie pracy mimo dolegliwości zwykle do niej nie należą.
Jaką szkodę możesz zgłosić do naprawienia?
Jeśli pociągasz pracodawcę do odpowiedzialności za szkodę psychiczną, możesz dochodzić różnych pozycji szkody.
Szkoda materialna
- koszty leczenia i terapii;
- koszty dojazdów;
- koszty wsparcia lub terapii;
- koszty pomocy domowej.
Szkoda w dochodach
W przypadku niezdolności do pracy lub obniżonej wydolności może powstać utrata dochodów. Również utrata zdolności zarobkowania może podlegać naprawieniu.
Zadośćuczynienie za krzywdę
Możesz mieć też prawo do zadośćuczynienia. Ta kompensacja dotyczy bólu, cierpienia i naruszenia jakości Twojego życia. Więcej na naszej stronie smartengeld przy szkodzie na osobie.
Co zrobić przy szkodzie psychicznej spowodowanej pracą?
Gdy doświadczasz dolegliwości psychicznych z powodu pracy, ważne jest, by działać na czas. Zapobiegniesz w ten sposób problemom dowodowym i dalszej szkodzie.
- udaj się do lekarza rodzinnego lub lekarza zakładowego;
- zadbaj o odnotowanie dolegliwości w dokumentacji medycznej;
- omów swoją sytuację z pracodawcą;
- zachowuj istotną korespondencję;
- zasięgnij porady prawnej.
Więcej praktycznych informacji znajdziesz także na naszej stronie letselschade advocaat.
Czy pomoc prawna kosztuje mnie pieniądze?
Jeśli odpowiedzialność zostanie ustalona, rozsądne koszty pozasądowej pomocy prawnej na podstawie art. 6:96 ust. 2 lit. b i c BW ponosi strona odpowiedzialna. Obowiązuje jednak podwójny test rozsądku: skorzystanie z usług adwokata musi być rozsądne i zakres kosztów również. Przy przyczynieniu koszty podlegają proporcjonalnemu obniżeniu (art. 6:101 BW), a jeśli odpowiedzialności nie ustalono, roszczenie o zwrot kosztów nie przysługuje. Jeżeli sprawa trafi do sądu, w tej fazie obowiązują zasady o kosztach procesu z art. 241 Rv: sąd ustala koszty według taryfy likwidacyjnej, co rzadko pokrywa rzeczywiste koszty, a także należna jest opłata sądowa. Warunki kosztowe ustalamy z góry na piśmie.
Dlaczego wybrać Arslan & Arslan Advocaten?
Sprawy o szkodę psychiczną są złożone prawnie i medycznie. Mamy duże doświadczenie w pociąganiu pracodawców do odpowiedzialności za szkodę psychiczną i wiemy, które dowody są rozstrzygające.
Komunikujemy się jasno, myślimy praktycznie i dążymy do jak najpełniejszego naprawienia szkody.
Bardziej ogólne informacje o prawie pracy i odpowiedzialności znajdziesz na stronie Rijksoverheid (serwis rządu Holandii).
Chcesz wiedzieć, czy możesz pociągnąć pracodawcę do odpowiedzialności za szkodę psychiczną? Skontaktuj się z nami w celu niezobowiązującej oceny Twojej sytuacji.
Przeczytaj także
- Związek przyczynowy przy błędach medycznych: jak udowodnić, że szkoda wynika z błędu?
- Dochowanie roszczeń z tytułu szkody na osobie: jak to działa i do czego masz prawo?
- Pociągnięcie kogoś do odpowiedzialności przy szkodzie na osobie
Jeśli szkoda powstała w wyniku nagłego wypadku, a nie długotrwałego obciążenia, procedura odpowiedzialności wygląda inaczej. Dotyczy tego nasza strona o bedrijfsongevallen.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy mogę pociągnąć pracodawcę do odpowiedzialności za szkodę psychiczną?
Możesz pociągnąć pracodawcę do odpowiedzialności, jeśli naruszył obowiązek dbałości, nie podejmując wystarczających środków, by zapobiec szkodzie psychicznej, a Twoje dolegliwości są związane z pracą. Ważne, byś uprawdopodobnił, że szkoda powstała przez pracę.
Jakie okoliczności mogą prowadzić do odpowiedzialności mojego pracodawcy?
Odpowiedzialność może powstać przy takich czynnikach jak wysoka presja pracy, brak odpoczynku, zastraszanie, słabe wsparcie, niejasne oczekiwania czy długotrwały stres. Jeśli pracodawca ignoruje sygnały i nie podejmuje odpowiednich działań, może to prowadzić do odpowiedzialności.
Co muszę udowodnić, aby pociągnąć pracodawcę do odpowiedzialności?
Musisz wykazać, że poniosłeś szkodę przy wykonywaniu swoich obowiązków. Nie musisz więc udowadniać, co pracodawca zrobił źle, ani że naruszył obowiązek dbałości. Gdy związek z pracą jest wykazany, pracodawca odpowiada, chyba że sam udowodni, iż podjął rozsądnie konieczne środki, lub że szkoda w istotnym stopniu jest skutkiem Twojego zamiaru lub świadomej lekkomyślności. Przy dolegliwościach psychicznych ciężar spoczywa głównie na pierwszym kroku: związek z pracą musi być konkretnie wykazany, bo takie dolegliwości często mają wiele przyczyn.
Jakiego rodzaju szkodę psychiczną mogę zgłosić wobec mojego pracodawcy?
Możesz dochodzić szkody związanej z dolegliwościami psychicznymi, takimi jak burn-out, stres, lęk, objawy depresyjne lub PTSS, które mogą mieć duży wpływ na Twoje funkcjonowanie i życie prywatne. Ważne, aby dolegliwości te miały związek z Twoją pracą.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan & Arslan Advocaten (27 adwokatów i 10 prawników w sześciu biurach w Holandii). W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu odszkodowań za szkody osobowe publikowane przez kancelarię — po polsku i niderlandzku.
Profil i rejestracje · Kontakt z kancelarią
