Potrzebujesz szybkiej pomocy?

27 września, 2026

Świadoma zgoda pacjenta (informed consent) w Holandii – WGBO

Świadoma zgoda pacjenta (informed consent) to w Holandii warunek niemal każdego leczenia: lekarz może działać dopiero wtedy, gdy wyjaśnił Ci, co zamierza zrobić, jakie są ryzyka i alternatywy, a Ty się na to zgodziłeś. Jeżeli po zabiegu masz wrażenie, że nikt nie powiedział Ci o ryzyku, które się spełniło, może chodzić o naruszenie obowiązku informacyjnego. W tym artykule wyjaśniamy, co mówi holenderska ustawa o umowie o leczenie (WGBO), kiedy zgoda jest nieważna i kiedy możesz żądać odszkodowania.

Autor: mr. Onur Arslan, adwokat – szkody osobowe (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja: 27 września 2026 r. Stan prawny opisany w artykule: 27 września 2026 r.; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.

W skrócie

Na czynności w ramach leczenia potrzebna jest Twoja zgoda (art. 7:450 BW), a wcześniej lekarz musi Cię jasno poinformować (art. 7:448 BW).
Informacja obejmuje m.in. cel i charakter leczenia, skutki i ryzyka, także przy rezygnacji z leczenia, alternatywy u innych lekarzy oraz czas oczekiwania i trwania leczenia.
Ustawa nie wymaga zgody na piśmie, ale na Twoją prośbę lekarz musi zapisać, na jakie czynności o poważnym charakterze się zgodziłeś (art. 7:451 BW).
Podpis na formularzu albo ulotka z listą ryzyk nie zastępują rozmowy z lekarzem.
Odszkodowanie wymaga naruszenia obowiązku informacyjnego, szkody i związku przyczynowego: pytanie brzmi, czy przy pełnej informacji zgodziłbyś się na zabieg.

Czym jest świadoma zgoda pacjenta

Punktem wyjścia holenderskiego prawa medycznego jest to, że o swoim leczeniu decydujesz sam. Żeby móc decydować, musisz rozumieć, na czym polega leczenie, jakie niesie ryzyko i jakie masz inne możliwości. Świadoma zgoda pacjenta oznacza więc zgodę opartą na pełnej i zrozumiałej informacji, udzieloną dobrowolnie.

Leczenie w tym sensie to nie tylko operacja. Ustawa o umowie o leczenie (Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst, WGBO), zapisana w art. 7:446 i następnych Kodeksu cywilnego (Burgerlijk Wetboek, BW), obejmuje także badanie, udzielanie porad, diagnostykę i dalszą opiekę. Zasady dotyczą lekarza rodzinnego (huisarts), szpitala, prywatnej kliniki i innych świadczeniodawców wykonujących czynności medyczne.

Podstawa prawna: art. 7:448 i 7:450 BW

Dwa przepisy są tu kluczowe. Art. 7:450 ust. 1 BW stanowi, że na czynności wykonywane w ramach umowy o leczenie wymagana jest zgoda pacjenta. Art. 7:448 BW określa, jak lekarz (w ustawie: hulpverlener) ma Cię wcześniej poinformować.

Zgodnie z art. 7:448 ust. 1 BW lekarz informuje pacjenta w jasny sposób, dostosowany do jego możliwości zrozumienia, i w porę omawia z nim planowane badanie, proponowane leczenie oraz rozwój sytuacji. W czasie rozmowy lekarz ma poznać Twoją sytuację i potrzeby, zachęcić Cię do zadawania pytań, a na Twoją prośbę przekazać informacje także na piśmie lub elektronicznie (art. 7:448 ust. 3 BW). Rozmowa jest więc obowiązkiem, a nie dodatkiem do ulotki.

Obok WGBO obowiązuje ustawa o jakości, skargach i sporach w opiece zdrowotnej (Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, Wkkgz). Jej art. 10 nakłada na placówkę dodatkowe obowiązki informacyjne, opisane niżej.

Co lekarz musi Ci wyjaśnić

Art. 7:448 ust. 2 BW wymienia, czym lekarz ma się kierować: tym, co pacjent rozsądnie powinien wiedzieć o następujących sprawach.

Temat	Podstawa	Przykładowe pytania do lekarza
Charakter i cel badania lub leczenia	Art. 7:448 ust. 2 lit. a BW	Co dokładnie zostanie zrobione i po co?
Oczekiwane skutki i ryzyka, także przy rezygnacji z leczenia	Art. 7:448 ust. 2 lit. b BW	Jakie są możliwe powikłania? Co się stanie, jeżeli nie zdecyduję się na zabieg?
Inne metody badania lub leczenia, także u innych lekarzy	Art. 7:448 ust. 2 lit. c BW	Czy są inne możliwości, na przykład leczenie zachowawcze albo odczekanie?
Stan zdrowia i rokowania w zakresie możliwych metod	Art. 7:448 ust. 2 lit. d BW	Jakie są szanse poprawy przy każdej z opcji?
Termin, w którym leczenie może się odbyć, i czas jego trwania	Art. 7:448 ust. 2 lit. e BW	Kiedy mogę zostać przyjęty i jak długo potrwa leczenie oraz powrót do zdrowia?
Czy skuteczność leczenia jest naukowo potwierdzona, oraz czas oczekiwania	Art. 10 ust. 2 Wkkgz	Czy ta metoda ma udowodnione działanie?

Informacja musi być dopasowana do Ciebie. To, co dla specjalisty jest oczywiste, dla pacjenta często takie nie jest. Jeżeli słabo znasz niderlandzki, a ważna rozmowa odbywa się bez zrozumiałego dla Ciebie wyjaśnienia, może to mieć znaczenie przy ocenie, czy zostałeś należycie poinformowany. Na Twoją prośbę placówka musi też udzielić informacji o oferowanej opiece, jej cenach, jakości i doświadczeniach innych pacjentów (art. 10 ust. 1 Wkkgz).

Masz również prawo nie chcieć informacji. Jeżeli to zaznaczysz, lekarz jej nie przekazuje, chyba że Twój interes w niewiedzy nie przeważa nad szkodą, jaka może z tego wyniknąć dla Ciebie lub innych (art. 7:449 BW). Lekarz może wstrzymać informację tylko wtedy, gdy jej przekazanie wyraźnie wyrządziłoby Ci poważną szkodę, i dopiero po konsultacji z innym lekarzem (art. 7:448 ust. 4 BW).

Zgoda wyraźna i dorozumiana

Zgoda nie zawsze musi być wypowiedziana. Przy prostych, rutynowych czynnościach często wystarcza zgoda dorozumiana: jeżeli podajesz ramię do szczepienia, lekarz może przyjąć, że się zgadzasz. Art. 7:466 ust. 2 BW stanowi, że zgodę można domniemywać, jeżeli czynność nie ma poważnego charakteru (niet van ingrijpende aard).

Przy zabiegach poważnych, ryzykownych albo planowanych (electief) potrzebna jest wyraźna zgoda. Ustawa nie wymaga przy tym formy pisemnej. Na Twoją prośbę lekarz musi jednak zapisać, na jakie czynności o poważnym charakterze wyraziłeś zgodę (art. 7:451 BW). W praktyce szpitale często stosują formularze zgody, a świadoma zgoda pacjenta i przebieg rozmowy powinny być odnotowane w dokumentacji medycznej.

Kiedy zgoda nie jest ważna

Zgoda, której udzieliłeś bez odpowiedniej informacji, nie spełnia wymogów prawa: świadoma zgoda pacjenta zakłada, że wiedziałeś, na co się zgadzasz. Typowe sytuacje, w których jej brakuje, to:

lekarz nie powiedział, jakie ryzyka wiążą się z leczeniem;
nie omówiono alternatyw ani skutków rezygnacji z leczenia;
ryzyko powikłań zostało zbagatelizowane;
wykonano inny zabieg niż ten, na który się zgodziłeś;
wywierano na Ciebie presję;
w chwili udzielania zgody nie byłeś w stanie ocenić skutków, na przykład pod wpływem silnych leków;
informacja była dla Ciebie niezrozumiała.

Leczenie bez ważnej zgody może zostać uznane za naruszenie umowy o leczenie. Jeżeli w wyniku tego poniosłeś szkodę, lekarz lub szpital może za nią odpowiadać. Szerzej o zasadach odpowiedzialności piszemy w przewodniku Błąd medyczny w Holandii: prawa pacjenta i odszkodowanie.

Nagłe przypadki, dzieci i osoby niezdolne do decyzji

W sytuacjach nagłych lekarz może działać bez wcześniejszej zgody, jeżeli natychmiastowe działanie jest wyraźnie konieczne, by zapobiec poważnej szkodzie dla pacjenta, a na zapytanie o zgodę nie ma czasu (art. 7:466 ust. 1 BW mówi o tym w odniesieniu do zgody przedstawiciela). Gdy sytuacja się ustabilizuje, dalsze leczenie znów wymaga informacji i zgody.

Dla dzieci obowiązują szczególne zasady:

do 12 lat decydują rodzice sprawujący władzę rodzicielską albo opiekun (art. 7:465 ust. 1 BW);
od 12 do 16 lat potrzebna jest zgoda dziecka i rodziców lub opiekuna; wyjątkowo wystarcza zgoda dziecka, gdy zabieg jest wyraźnie konieczny dla uniknięcia poważnej szkody albo gdy dziecko po odmowie rodziców nadal świadomie go chce (art. 7:450 ust. 2 BW);
od 16 lat młody człowiek sam zawiera umowę o leczenie i sam decyduje (art. 7:447 BW).

Jeżeli dorosły pacjent nie jest w stanie rozsądnie ocenić swoich interesów, obowiązki lekarza wykonuje się wobec przedstawiciela, na przykład kuratora, mentora, partnera albo członka rodziny (art. 7:465 BW).

Dowody: co jest w dokumentacji medycznej

W sporze o informed consent kluczowa jest dokumentacja medyczna (medisch dossier). Lekarz musi ją prowadzić (art. 7:454 BW) i co do zasady przechowywać przez dwadzieścia lat od ostatniej zmiany. Na Twoją prośbę musi Ci udostępnić dokumentację i wydać jej kopię (art. 7:456 BW). Jak to zrobić, opisujemy w tekście Dokumentacja medyczna w Holandii: wgląd, kopia i dane.

Sprawdź w dokumentacji, czy zapisano rozmowę o zabiegu, jakie ryzyka omówiono, czy jest podpisany formularz zgody i czy odnotowano pytania, które zadawałeś. Jeżeli takich zapisów brakuje, może to przemawiać na niekorzyść lekarza, ale nie jest to automatyczna wygrana. Zapisz też jak najszybciej własne wspomnienia z rozmów: kto był obecny, co powiedziano i kiedy.

Po incydencie placówka ma obowiązek niezwłocznie poinformować Cię o jego charakterze i przebiegu, jeżeli ma on lub może mieć dla Ciebie odczuwalne skutki, i zapisać to w dokumentacji (art. 10 ust. 3 Wkkgz). Warto o taki zapis zapytać.

Związek przyczynowy i odszkodowanie

Samo naruszenie obowiązku informacyjnego nie wystarcza do odszkodowania. Nie każde powikłanie jest błędem, a potrzebne jest też wykazanie szkody. Przy braku ważnej zgody sądy zwykle zadają pytanie: czy pacjent poddałby się temu leczeniu, gdyby został w pełni poinformowany? Jeżeli jest wiarygodne, że przy prawidłowej informacji odmówiłbyś albo wybrałbyś mniej ryzykowną alternatywę, związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą może zostać przyjęty. Więcej w tekście Związek przyczynowy przy letselschade: jak go wykazać.

Odszkodowanie może obejmować szkodę majątkową, na przykład koszty leczenia, utracony dochód, koszty dojazdów i pomocy domowej, oraz zadośćuczynienie (smartengeld) za ból, cierpienie i utratę radości życia. Czym różni się błąd od zwykłego powikłania, wyjaśniamy w tekście Błąd medyczny czy powikłanie.

Terminy: kiedy roszczenie się przedawnia

Roszczenie o naprawienie szkody z powodu obrażeń ciała przedawnia się po pięciu latach od dnia następującego po dniu, w którym dowiedziałeś się zarówno o szkodzie, jak i o osobie za nią odpowiedzialnej (art. 3:310 ust. 5 BW). Przy szkodzie na osobie nie obowiązuje ogólny dwudziestoletni termin maksymalny. Jeżeli poszkodowany był wtedy niepełnoletni, pięć lat liczy się od dnia następującego po osiągnięciu pełnoletności. Nie czekaj jednak do końca terminu: im później, tym trudniej o dowody. Szczegóły w tekście Przedawnienie błędu medycznego: terminy w Holandii.

Przykład ilustracyjny

Poniższy przykład jest fikcyjny. Pacjentka pracująca w Holandii przechodzi planową operację kręgosłupa. Przed zabiegiem dostaje po niderlandzku standardową ulotkę i podpisuje formularz. Po operacji pojawia się trwałe drętwienie nogi, o którym w ulotce nie ma mowy, a w dokumentacji brak zapisu rozmowy o tym ryzyku ani o możliwości dalszej rehabilitacji zamiast operacji.

Pacjentka zamawia kopię dokumentacji, spisuje swoje wspomnienia z wizyty i zleca ocenę sprawy. Kluczowe pytania brzmią: czy to ryzyko powinno było zostać omówione, czy alternatywa była realna i czy przy pełnej informacji wybrałaby rehabilitację. Od odpowiedzi zależy, czy szpital odpowiada za szkodę. Podpisany formularz sam w sobie tego nie przesądza.

Najczęstsze błędy

Pierwszy błąd to przekonanie, że podpis na formularzu zamyka sprawę; świadoma zgoda pacjenta wymaga rzeczywistej rozmowy. Drugi to założenie odwrotne: że każde powikłanie oznacza odszkodowanie. Potrzebne są naruszenie obowiązku informacyjnego, szkoda i związek przyczynowy. Trzeci to zbyt późne zamówienie dokumentacji i brak własnych notatek z rozmów. Czwarty to pomylenie skargi z roszczeniem o odszkodowanie; o drogach skargi piszemy w tekście Skarga po błędzie medycznym. Piąty to liczenie przedawnienia od dnia zabiegu zamiast od dnia, w którym poznałeś szkodę i odpowiedzialnego.

Gdzie sprawdzić oficjalne informacje

Najczęstsze pytania

Czym jest informed consent w holenderskim prawie?

To zgoda na leczenie udzielona po jasnym i zrozumiałym poinformowaniu o charakterze i celu leczenia, ryzykach, alternatywach i skutkach rezygnacji. Podstawą są art. 7:448 i 7:450 BW w ustawie WGBO.

Czy zgoda na zabieg musi być na piśmie?

Nie. Ustawa nie wymaga formy pisemnej, a przy drobnych czynnościach zgodę można domniemywać. Na Twoją prośbę lekarz musi jednak zapisać, na jakie czynności o poważnym charakterze się zgodziłeś (art. 7:451 BW).

Kiedy zgoda nie jest ważna?

Gdy zostałeś poinformowany niepełnie lub błędnie, gdy wywierano presję, gdy nie mogłeś ocenić skutków albo gdy wykonano inny zabieg niż ten, na który się zgodziłeś.

Czy podpisany formularz zamyka sprawę?

Nie. Formularz jest ważnym dowodem, ale nie zastępuje rozmowy. Lekarz musi omówić z Tobą leczenie, zachęcić do pytań i dopasować informację do Twoich możliwości zrozumienia. Liczy się to, co faktycznie Ci wyjaśniono.

Ile mam czasu na roszczenie?

Przy szkodzie na osobie pięć lat od dnia następującego po dniu, w którym poznałeś szkodę i osobę odpowiedzialną (art. 3:310 ust. 5 BW). Nie czekaj jednak: dowody z czasem trudniej zebrać.

Powiązane artykuły

Kiedy skorzystać z pomocy prawnej

Pomoc prawna ma sens, gdy po zabiegu doszło do powikłania, o którym nikt Cię nie uprzedził, gdy wykonano inny zabieg niż uzgodniony albo gdy w dokumentacji brakuje zapisu rozmowy. Adwokat razem z doradcą medycznym oceni, czy naruszono obowiązek informacyjny, czy jest związek przyczynowy i jaka jest szkoda. Przegląd spraw o szkody osobowe znajdziesz na stronie urazy i odszkodowania w Holandii, a swoją sprawę możesz opisać przez formularz kontaktowy.

Podsumowanie

Świadoma zgoda pacjenta jest w Holandii obowiązkiem prawnym: lekarz musi Cię jasno poinformować o celu, ryzykach, alternatywach i czasie leczenia, a Ty musisz się zgodzić. Formularz i ulotka nie zastępują rozmowy. Jeżeli nie zostałeś należycie poinformowany i poniosłeś szkodę, możesz mieć roszczenie, o ile wykażesz, że przy pełnej informacji zdecydowałbyś inaczej. Zamów dokumentację, spisz wspomnienia i pilnuj pięcioletniego terminu przedawnienia.

O autorze

Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan & Arslan Advocaten (27 adwokatów i 10 prawników w sześciu biurach w Holandii). W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu odszkodowań za szkody osobowe publikowane przez kancelarię — po polsku i niderlandzku.

Profil i rejestracje · Kontakt z kancelarią