Ostatnia aktualizacja treści: 15 września 2026 r.
Przedawnienie roszczenia jest w sprawach o szkodę na osobie zagrożeniem, które działa cicho. Sprawa może być mocna dowodowo, a mimo to przegrana, jeśli termin upłynął. Przepisy przewidują kilka terminów naraz, biegnących od różnych momentów, a przy błędach medycznych i szkodach ujawniających się po latach ustalenie właściwej daty bywa trudne. Ten artykuł wyjaśnia obowiązujące terminy, sposób ich liczenia i to, jak najprościej zabezpieczyć roszczenie.
Spis treści
- W skrócie
- Który reżim obowiązuje w twojej sprawie
- Od kiedy naprawdę biegnie termin
- Osobne terminy: polisa, WAM i fundusz
- Jak zabezpieczyć roszczenie przed przedawnieniem?
- Małoletni i późne ujawnienie szkody
- Przedawnienie a sprawy karne
- Terminy w innych procedurach
- Co robić, gdy nie masz pewności
- Gdy termin już upłynął
- Przedawnienie przy wypadku w pracy
- Przedawnienie a pogorszenie stanu zdrowia
- Przykład z praktyki
- Najczęstsze błędy
- Praktyczny system pilnowania terminów
- Gdzie sprawdzić przepisy
- Najczęstsze pytania
- Podsumowanie
- Kto pokrywa koszty pomocy prawnej?
W skrócie
- Roszczenie o naprawienie szkody z uszkodzenia ciała lub śmierci: pięć lat od dnia następującego po dniu, w którym poznałeś szkodę i osobę odpowiedzialną (art. 3:310 ust. 5 BW).
- W tym reżimie nie obowiązuje dodatkowa bezwzględna granica dwudziestu lat; reguła dotyczy zdarzeń od 1 lutego 2004 r.
- Zdarzenia sprzed tej daty wymagają sprawdzenia przepisów przejściowych, gdzie granica dwudziestu lat nadal może działać.
- Jeżeli poszkodowany uzyskał potrzebną wiedzę jako małoletni, pięcioletni termin wiąże się z osiągnięciem pełnoletności.
- Roszczenie z własnej umowy ubezpieczenia (art. 7:942 BW) i bezpośrednie roszczenie z WAM mają własne, odrębne reguły.
- Bieg przerywa pisemne wezwanie z zastrzeżeniem roszczenia; potem zaczyna się nowy termin.
Który reżim obowiązuje w twojej sprawie
Najpierw ustal rodzaj roszczenia, bo od tego zależy termin. Roszczenie o naprawienie szkody przez osobę odpowiedzialną za uszkodzenie ciała lub śmierć podlega szczególnej regule art. 3:310 ust. 5 BW: pięć lat od początku dnia następującego po dniu, w którym poszkodowany poznał zarówno szkodę, jak i osobę za nią odpowiedzialną.
Najważniejsza konsekwencja bywa pomijana: w tym reżimie nie obowiązuje dodatkowa bezwzględna granica dwudziestu lat. Dwudziestoletni termin z art. 3:310 ust. 1 BW dotyczy pozostałych roszczeń odszkodowawczych, na przykład czysto majątkowych.
Reguła z ustępu piątego dotyczy zdarzeń wyrządzających szkodę od 1 lutego 2004 r. Przy zdarzeniach wcześniejszych trzeba sprawdzić przepisy przejściowe; tam granica dwudziestu lat nadal może mieć znaczenie, co ma praktyczne znaczenie przy chorobach zawodowych i dawnych zabiegach.
Od kiedy naprawdę biegnie termin
To pytanie rozstrzyga większość sporów o przedawnienie. Nie decyduje data zdarzenia, lecz moment faktycznej wiedzy. Chodzi o rzeczywistą świadomość, a nie o to, że mogłeś się czegoś domyślić.
Przy błędzie medycznym bywa to dzień, w którym drugi lekarz wskazał, że wcześniejsze leczenie było nieprawidłowe. Sam fakt, że leczenie nie przyniosło efektu, nie oznacza jeszcze wiedzy o błędzie. Odwrotnie też: ani uzyskanie opinii, ani postawienie ostatecznej diagnozy nie są automatycznie momentem startu. Decyduje to, kiedy faktycznie wiedziałeś o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej w stopniu pozwalającym wystąpić z roszczeniem.
Wymagana jest też wiedza wystarczająca do wystąpienia z roszczeniem. Przy niepewności co do przyczyny dolegliwości termin zaczyna biec dopiero wtedy, gdy związek stał się wystarczająco jasny; zasady oceny opisujemy w artykule o związku przyczynowym.
Nie musisz natomiast znać dokładnej wysokości szkody ani mieć pewności co do ostatecznego wyniku sprawy. Wystarczy wiedza o samym fakcie szkody i o osobie odpowiedzialnej.
Osobne terminy: polisa, WAM i fundusz
Nie przenoś pięciu lat automatycznie na każdą drogę. Przy roszczeniu z własnej umowy ubezpieczenia obowiązuje art. 7:942 BW: zasadniczo trzy lata od początku dnia następującego po dniu, w którym dowiedziałeś się o wymagalności świadczenia. Znaczenie ma pisemne żądanie wypłaty oraz reakcja ubezpieczyciela.
Przy bezpośrednim roszczeniu z WAM wobec ubezpieczyciela komunikacyjnego zasadą są trzy lata od zdarzenia, z własnymi regułami wzajemnego skutku przerwania biegu wobec ubezpieczonego i ubezpieczyciela. Ta droga dotyczy szkód komunikacyjnych, nie spraw medycznych.
W sprawie medycznej roszczenie kierujesz do odpowiedzialnego świadczeniodawcy albo placówki; kontakt z jej ubezpieczycielem nie tworzy odrębnego, krótszego terminu ustawowego. Bezpośrednie powództwo wobec ubezpieczyciela na podstawie art. 7:954 BW ma własne warunki. Sprawdź więc każdego dłużnika i każdą podstawę osobno.
Odrębne, krótkie wymagania dotyczące działania obowiązują też przy Waarborgfonds Motorverkeer; nie są to terminy przedawnienia, lecz warunki zgłoszenia i poszukiwania sprawcy.
Jak zabezpieczyć roszczenie przed przedawnieniem?
Przy roszczeniu o zapłatę odszkodowania pisemne wezwanie albo jednoznaczne zastrzeżenie prawa do świadczenia może przerwać bieg przedawnienia. Pismo powinno pozwalać ustalić, jakiego zdarzenia i roszczenia dotyczy. Zachowaj jego treść oraz dowód, że dotarło do właściwego adresata. Sam telefon, prośba o dokumentację czy skarga na jakość leczenia nie zawsze spełniają te warunki.
Sprawdź oddzielnie każdego dłużnika i każdą podstawę roszczenia. Wysłanie pisma wyłącznie do ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej nie w każdej sprawie chroni także roszczenie wobec pracodawcy lub placówki medycznej; znaczenie ma między innymi umocowanie ubezpieczyciela. WAM przewiduje własne reguły wzajemnego skutku stuiting wobec ubezpieczonego i ubezpieczyciela oraz reguły negocjacji. Ustal nową datę na podstawie właściwego przepisu i skutecznej czynności. Jedno przypomnienie po czterech latach nie zabezpiecza roszczeń z terminem trzyletnim.
W praktyce oznacza to jedno pismo z czterema elementami: kogo dotyczy, jakiego zdarzenia, jakiej szkody i wyraźne zastrzeżenie roszczenia. Wyślij je listem poleconym albo mailem z potwierdzeniem, bo liczy się dowód doręczenia. Bieg przerywa również uznanie roszczenia przez drugą stronę, na przykład wypłata zaliczki, oraz wszczęcie postępowania sądowego.
Skarga to nie to samo co zgłoszenie roszczenia. Skarga u rzecznika placówki albo w tuchtcollege służy wyjaśnieniu i ocenie postępowania; sama w sobie nie zabezpiecza roszczenia odszkodowawczego. Jeżeli zależy ci na obu rzeczach, zrób obie: złóż skargę i osobno wyślij pisemne zgłoszenie roszczenia.
Małoletni i późne ujawnienie szkody
Jeżeli poszkodowany uzyskał potrzebną wiedzę jako małoletni, art. 3:310 ust. 5 BW wiąże pięcioletni termin z osiągnięciem pełnoletności. To co innego niż potoczne „termin w ogóle nie biegnie do osiemnastki”: po osiemnastych urodzinach zegar rusza i liczy się pięć lat.
Odrębne zasady zawieszenia dotyczą osób pozostających pod opieką prawną oraz relacji między małżonkami, co przy szkodzie wyrządzonej przez osobę bliską ma praktyczne znaczenie.
Przy szkodach ujawniających się po bardzo długim czasie, jak choroby zawodowe po kontakcie z azbestem, orzecznictwo dopuszcza w wyjątkowych sytuacjach odstąpienie od terminu dwudziestoletniego, gdy jego stosowanie byłoby rażąco niesprawiedliwe. Dotyczy to jednak spraw objętych reżimem z dwudziestoletnią granicą, a nie roszczeń z art. 3:310 ust. 5 BW.
Przedawnienie a sprawy karne
Przedawnienie roszczenia liczy się wtedy inaczej. Jeżeli szkoda wynika z przestępstwa, roszczenie cywilne nie przedawnia się wcześniej niż prawo do ścigania sprawcy. Przy poważnych przestępstwach oznacza to znacznie dłuższy okres.
Możliwe jest też dołączenie roszczenia do toczącego się postępowania karnego w charakterze strony pokrzywdzonej. Bywa to szybsze i tańsze niż odrębny proces cywilny, choć sąd karny rozstrzyga tylko roszczenia nieskomplikowane.
Przy zdarzeniach drogowych z ucieczką sprawcy sprawa karna i cywilna często biegną równolegle. Zasady dochodzenia roszczeń opisujemy w artykule o odszkodowaniu po wypadku drogowym.
Terminy w innych procedurach
Poza roszczeniem cywilnym obowiązują całkiem inne terminy. Postępowanie dyscyplinarne wobec osoby wykonującej zawód medyczny ma własną granicę czasową wynikającą z ustawy BIG (art. 65 ust. 5 Wet BIG); sprawdź ją w regulaminie i informacji tuchtcollege gezondheidszorg, bo dotyczy innego rodzaju sprawy niż roszczenie o odszkodowanie. Terminy te są niezależne, więc jedna droga bywa dostępna, gdy druga już nie.
Skarga wewnętrzna w placówce nie ma terminu ustawowego, ale regulaminy przewidują zwykle rok lub dwa lata. Obie drogi opisujemy w artykule o skardze po błędzie medycznym.
Przy wypadku w pracy zgłoszenie do inspekcji i do pracodawcy nie ma sztywnego terminu, ale zwlekanie osłabia dowody. Zasady opisujemy w artykule o zgłoszeniu wypadku w pracy.
Co robić, gdy nie masz pewności
Zasada jest prosta: przy wątpliwościach zawsze działaj. Przy najmniejszej wątpliwości wyślij pisemne wezwanie zabezpieczające roszczenie. Kosztuje to jeden list polecony, a chroni sprawę wartą nieraz dziesiątki tysięcy euro.
Nie czekaj z tym na zakończenie leczenia ani na ustalenie pełnej wysokości szkody. Termin biegnie niezależnie od tego, czy potrafisz już wyliczyć roszczenie.
Nie polegaj też na ustnych zapewnieniach ubezpieczyciela, że sprawa jest wciąż w toku. Liczy się dokument, a nie rozmowa telefoniczna.
Sprawdź także datę ostatniej otrzymanej korespondencji w sprawie. Jeżeli od jednoznacznej odmowy minęły prawie trzy lata, sprawa wymaga natychmiastowego działania.
Gdy termin już upłynął
Przedawnienie roszczenia bywa stwierdzane pochopnie, także przez samych poszkodowanych. Sprawdź najpierw, czy naprawdę upłynął. Częstym błędem jest liczenie od daty zdarzenia zamiast od dnia uzyskania wiedzy o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej.
Sprawdź też, czy w międzyczasie nie doszło do przerwania biegu: wypłata zaliczki, pisemne uznanie roszczenia albo twoje wcześniejsze wezwanie liczą się jako przerwanie.
Nawet po upływie terminu druga strona musi się na przedawnienie powołać; nie jest ono uwzględniane z urzędu. Zdarza się, że ubezpieczyciel z tego zarzutu nie korzysta, zwłaszcza gdy odpowiedzialność jest oczywista co do zasady.
Przy szkodach ujawniających się po latach warto rozważyć argument o rażącej niesprawiedliwości stosowania terminu. Jest to droga wyjątkowa, ale w sprawach chorób zawodowych bywa skuteczna.
Przedawnienie przy wypadku w pracy
Przy urazach powstałych w pracy obowiązują te same terminy cywilne, ale moment uzyskania wiedzy bywa późniejszy. Przy chorobach zawodowych, takich jak schorzenia po kontakcie z substancjami szkodliwymi, związek z pracą ujawnia się nieraz po latach.
Właśnie dla takich sytuacji orzecznictwo dopuszcza odstąpienie od terminu dwudziestoletniego. Ocenia się przy tym, jak szybko poszkodowany zareagował po uzyskaniu wiedzy i czy pracodawca nadal może się bronić.
Zgłoś zdarzenie pracodawcy na piśmie, nawet jeśli skutki wydają się niewielkie. Zasady odpowiedzialności opisujemy w artykule o wypadku w pracy.
Przedawnienie a pogorszenie stanu zdrowia
Przedawnienie roszczenia to nie jedyna przeszkoda przy powrocie do zamkniętej sprawy. Częste pytanie brzmi: co, jeśli sprawa została zamknięta, a stan zdrowia pogorszył się po latach. Odpowiedź zależy od treści zawartej wcześniej ugody.
Standardowa ugoda obejmuje zrzeczenie się dalszych roszczeń, także nieznanych w chwili podpisania. Wtedy powrót do sprawy jest zwykle wykluczony, niezależnie od terminów przedawnienia.
Można jednak zastrzec w ugodzie klauzulę na wypadek pogorszenia stanu zdrowia. Zasady zawierania takich porozumień opisujemy w artykule o zawarciu ugody.
Przykład z praktyki
Pacjent dowiedział się o możliwym błędzie przy operacji sprzed sześciu lat dopiero po konsultacji u innego specjalisty. Ubezpieczyciel szpitala powołał się na przedawnienie, licząc pięć lat od dnia zabiegu.
Przedstawiono dokumentację pokazującą, że przez cztery lata pacjentowi wyjaśniano dolegliwości naturalnym przebiegiem gojenia, a informację o nieprawidłowości uzyskał dopiero podczas konsultacji. Termin zaczął więc biec od tej daty. Rozstrzygnęły zapisy w dokumentacji medycznej, wskazujące moment faktycznego uzyskania wiedzy, a nie sama data przeprowadzenia zabiegu.
Najczęstsze błędy
Cztery pomyłki kosztują poszkodowanych najwięcej spraw. Pierwszy błąd to założenie, że termin biegnie od zdarzenia. Bardzo często biegnie znacznie później.
Drugi to poleganie na trwających negocjacjach. Po jednoznacznej odmowie ubezpieczyciela biegnie nowy termin i trzeba go pilnować.
Trzeci to brak pisemnego śladu wezwań. Bez dowodu doręczenia przerwanie biegu jest trudne do wykazania.
Czwarty to zwlekanie w sprawach dzieci w przekonaniu, że czas nie gra roli. Termin faktycznie jest długi, ale dowody, świadkowie i dokumentacja starzeją się dokładnie tak samo.
Praktyczny system pilnowania terminów
Załóż jeden plik ze sprawą i zapisz w nim cztery daty: zdarzenia, uzyskania wiedzy o szkodzie, zgłoszenia roszczenia i ostatniego pisemnego wezwania. To wystarcza, by w każdej chwili ocenić sytuację.
Ustaw przypomnienie dopasowane do właściwego terminu, a nie jedno dla wszystkich. Przy terminie pięcioletnim rozsądny jest sygnał po czterech latach; przy roszczeniach z terminem trzyletnim, jak polisa własna czy WAM, jedno przypomnienie po czterech latach niczego już nie uratuje.
Zachowaj wszystkie potwierdzenia nadania i odbioru. Przy sporze o przedawnienie roszczenia to one przesądzają, a nie treść samego pisma.
Przy sprawach prowadzonych przez pełnomocnika i tak sprawdzaj daty samodzielnie. Odpowiedzialność za skutki upływu terminu ponosisz ostatecznie ty.
Gdzie sprawdzić przepisy
Przepisy o przedawnieniu roszczeń znajdziesz w księdze trzeciej kodeksu cywilnego, dostępnej na stronie wetten.overheid.nl.
Najczęstsze pytania
Ile mam czasu na dochodzenie odszkodowania?
Przy szkodzie z uszkodzenia ciała lub śmierci co do zasady pięć lat od dnia następującego po tym, w którym dowiedziałeś się zarówno o szkodzie, jak i o osobie odpowiedzialnej. W tym reżimie nie ma dodatkowej granicy dwudziestu lat, ale dotyczy on zdarzeń od 1 lutego 2004 r.
Od kiedy liczy się termin przedawnienia?
Nie od daty zdarzenia, lecz od momentu faktycznej wiedzy o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Przy błędzie medycznym bywa to dzień, w którym inny lekarz wskazał na nieprawidłowość wcześniejszego leczenia.
Jak przerwać bieg przedawnienia?
Pisemnym wezwaniem, w którym jednoznacznie zastrzegasz sobie prawo do świadczenia. Nie musi zawierać kwoty. Wyślij je listem poleconym lub mailem z potwierdzeniem, bo liczy się dowód doręczenia.
Czy negocjacje z ubezpieczycielem wstrzymują termin?
Nie zakładaj tego z góry. Przy roszczeniu z własnej polisy pisemne żądanie wypłaty i reakcja ubezpieczyciela mają znaczenie dla dalszego biegu terminu z art. 7:942 BW, a WAM zna własne reguły dotyczące negocjacji. Sama trwająca korespondencja nie chroni w nieskończoność, dlatego zabezpiecz roszczenie osobnym pismem.
Co z roszczeniami dzieci?
Jeżeli dziecko uzyskało potrzebną wiedzę jako małoletnie, pięcioletni termin wiąże się z osiągnięciem pełnoletności. Roszczenie można więc zgłosić jeszcze długo po zdarzeniu, ale po osiemnastych urodzinach zegar rusza. Dowody i dokumentacja starzeją się tak samo, więc zwlekanie i tak szkodzi sprawie.
Powiązane artykuły
Podsumowanie
Przy szkodzie z uszkodzenia ciała roszczenie wobec osoby odpowiedzialnej przedawnia się co do zasady po pięciu latach od uzyskania wiedzy o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, bez dodatkowej granicy dwudziestoletniej (art. 3:310 ust. 5 BW, dla zdarzeń od 1 lutego 2004 r.). Roszczenie z własnej polisy i bezpośrednie roszczenie z WAM mają własne, krótsze reguły. Bieg terminu przerywa pisemne wezwanie z zastrzeżeniem roszczenia, uznanie długu i wszczęcie postępowania. Przy wiedzy uzyskanej w okresie małoletności pięcioletni termin wiąże się z osiągnięciem pełnoletności. Przy jakiejkolwiek wątpliwości wyślij wezwanie: to najtańsze zabezpieczenie sprawy.
Nie masz pewności, czy twoje roszczenie jeszcze nie wygasło? Skontaktuj się z nami, a sprawdzimy terminy i zabezpieczymy sprawę.
Kto pokrywa koszty pomocy prawnej?
Rozsądne koszty ustalenia odpowiedzialności i szkody oraz dochodzenia zapłaty poza sądem mogą stanowić część odszkodowania na podstawie art. 6:96 BW. Nie oznacza to jednak, że każdy rachunek i każde postępowanie zawsze pokryje druga strona. Znaczenie mają podstawa odpowiedzialności, zakres uznania roszczenia oraz zasadność i wysokość kosztów. Koszty procesu rozlicza się według odrębnych reguł.
Przed zleceniem sprawy ustal na piśmie, kto płaci za pracę adwokata, doradcę medycznego, ekspertyzę i ewentualne postępowanie sądowe. Zapytaj także, co stanie się przy odmowie odpowiedzialności, częściowym uwzględnieniu roszczenia albo zmianie pełnomocnika. Jeżeli kancelaria oferuje prowadzenie określonej sprawy bez obciążania klienta kosztami, zakres tej oferty powinien wynikać z uzgodnionych warunków. Nie należy utożsamiać takiej umowy z ustawową gwarancją dla każdej sprawy.
