Separacja w Holandii (scheiding van tafel en bed) – alternatywa dla rozwodu

Ostatnia aktualizacja treści: 3 października 2026 r. Artykuł opisuje stan prawny na ten dzień; w sprawie indywidualnej sprawdź aktualne przepisy.

Autor: mr. Onur Arslan, adwokat od 2009 r. Sprawy rodzinne w kancelarii prowadzi m.in. mr. Öznur Batur, adwokat od 2012 r., wpisana do rejestru dziedzin prawa Niderlandzkiej Izby Adwokackiej (NOvA) w zakresie prawa osobowego i rodzinnego. Kancelaria Arslan Advocaten: 28 adwokatów i 10 prawników.

W skrócie

• Separacja (scheiding van tafel en bed) to sądowe rozdzielenie małżonków. Małżeństwo trwa dalej, ale majątek, alimenty i sprawy dzieci rozstrzyga się prawie tak jak przy rozwodzie.
• Wniosek składa adwokat do sądu (rechtbank), wspólnie albo przez jednego małżonka. Przy małoletnich dzieciach potrzebny jest plan rodzicielski (ouderschapsplan).
• Separacja zaczyna obowiązywać dopiero po wpisie orzeczenia do rejestru majątkowego małżeńskiego (huwelijksgoederenregister). Na złożenie wniosku o wpis jest sześć miesięcy od uprawomocnienia.
• Małżonkowie w separacji nie dziedziczą po sobie z ustawy, a zapisy w testamencie na rzecz małżonka co do zasady wygasają.
• Separację można później przekształcić w rozwód: wspólnie w każdej chwili, jednostronnie po trzech latach.

Nie każdy, kto chce zakończyć wspólne życie, chce od razu rozwodu. Na takie sytuacje prawo holenderskie przewiduje separację sądową. Wyjaśniamy, czym jest separacja w Holandii, jakie ma skutki i jak wygląda procedura.

Czym jest separacja w Holandii?

Separacja, po niderlandzku scheiding van tafel en bed (dosłownie: rozdzielenie stołu i łoża), jest uregulowana w tytule 10 księgi 1 holenderskiego kodeksu cywilnego (Burgerlijk Wetboek, BW), w art. 1:169 i następnych. Art. 1:168 BW został uchylony.

Można o nią wnosić na tej samej podstawie i w ten sam sposób co o rozwód (art. 1:169 ust. 1 BW). Podstawą jest trwały rozkład małżeństwa (duurzame ontwrichting). Wniosek może złożyć jeden małżonek albo oboje wspólnie.

Najważniejsze: po separacji nadal jesteście małżeństwem. Nie możecie zawrzeć nowego związku małżeńskiego, bo w Holandii można pozostawać tylko w jednym małżeństwie naraz (art. 1:33 BW). Separacja to jednak coś więcej niż wyprowadzka czy zameldowanie pod innymi adresami: bez orzeczenia sądu wspólność majątkowa trwa dalej.

Separacja jest dostępna tylko dla małżonków. Zarejestrowanego związku partnerskiego (geregistreerd partnerschap) nie da się rozdzielić w ten sposób; o jego zakończeniu piszemy w artykule o rozwiązaniu zarejestrowanego związku.

Separacja a rozwód: najważniejsze różnice

Procedura jest niemal taka sama. Różnica leży w skutkach po orzeczeniu.

Uwaga: małżonkowie w separacji nie mogą złożyć zwykłego wniosku o rozwód. Ustawa przewiduje dla nich osobną drogę, czyli rozwiązanie małżeństwa po separacji (ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed). Opisujemy ją niżej.

Skutki separacji: majątek, alimenty, dzieci, spadek, emerytura

Majątek i długi

Jeśli jesteście we wspólności majątkowej (gemeenschap van goederen), ustaje ona z mocy prawa z chwilą złożenia wniosku o separację w sądzie (art. 1:99 ust. 1 lit. c BW). Wobec osób trzecich, które o tym nie wiedziały, można się na to powołać dopiero wtedy, gdy wniosek został wpisany do rejestru majątkowego. Wspólny majątek dzieli się co do zasady po połowie, także długi (art. 1:100 BW).

Jeżeli macie intercyzę (huwelijkse voorwaarden) z klauzulą rozliczeniową, roszczenie o rozliczenie przedawnia się nie wcześniej niż trzy lata po wpisie separacji do rejestru (art. 1:141 ust. 6 BW). Więcej o tym w artykule o rozliczeniu huwelijkse voorwaarden. Kto w trakcie sprawy lub pół roku przed nią lekkomyślnie zaciągał długi albo trwonił wspólny majątek, musi naprawić szkodę (art. 1:174 BW). O podziale długów piszemy szerzej w tekście Rozwód i długi.

Sąd może też postanowić, że małżonek, który mieszka w domu należącym (także częściowo) do drugiego, może w nim zostać przez sześć miesięcy po wpisie separacji, za rozsądnym wynagrodzeniem (art. 1:175 BW).

Alimenty dla małżonka

Przepisy o alimentach po rozwodzie stosuje się do separacji odpowiednio (art. 1:169 ust. 2 BW). Różnica: ustawowe terminy alimentacyjne liczą się od dnia wpisu separacji do rejestru majątkowego, a długość małżeństwa liczy się do tego dnia. Obowiązek alimentacyjny z tytułu separacji wygasa najpóźniej z chwilą rozwiązania małżeństwa (art. 1:169 ust. 3 BW). Przy późniejszym rozwiązaniu małżeństwa sąd może przyznać alimenty ponownie, ale terminy skraca się o czas, w którym alimenty płacono już w okresie separacji (art. 1:182 BW). Zobacz Alimenty na rzecz partnera.

Dzieci: władza rodzicielska, plan rodzicielski, alimenty

Po separacji rodzice, którzy mieli wspólną władzę rodzicielską (gezamenlijk gezag), zachowują ją (art. 1:251 ust. 2 BW). Wyjątkowo sąd może przyznać ją jednemu rodzicowi (art. 1:251a BW). Do wniosku dołącza się plan rodzicielski podpisany przez oboje małżonków, z ustaleniami o podziale opieki, wymianie informacji i kosztach utrzymania dzieci (art. 815 holenderskiego kodeksu postępowania cywilnego, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv). Zobacz: Plan rodzicielski przy rozwodzie i Alimenty na dziecko.

Dziedziczenie

Z ustawy dziedziczy tylko małżonek, który nie pozostaje w separacji (art. 4:10 ust. 1 BW). Po separacji nie jesteście więc już swoimi ustawowymi spadkobiercami. Co więcej, rozrządzenie w testamencie na rzecz małżonka, sporządzone w czasie małżeństwa, wygasa z chwilą separacji, chyba że z samego testamentu wynika co innego (art. 4:52 BW).

Emerytura

Ustawa o wyrównaniu praw emerytalnych przy rozstaniu (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding) obejmuje wprost także separację. Oznacza to, że emeryturę zakładową (ouderdomspensioen) nabytą w czasie małżeństwa dzieli się tak jak przy rozwodzie. Aby fundusz wypłacał część bezpośrednio drugiemu małżonkowi, trzeba go zawiadomić na urzędowym formularzu w ciągu dwóch lat od wpisu separacji do rejestru. Szczegóły w artykule o pensioenverevening.

Inaczej jest z rentą rodzinną (partnerpensioen). Holenderska ustawa emerytalna (Pensioenwet) traktuje jako „rozstanie” rozwód i rozwiązanie małżeństwa po separacji, ale nie samą separację. W praktyce małżonek w separacji co do zasady nadal pozostaje małżonkiem, któremu po śmierci partnera przysługuje renta rodzinna. Zależy to jednak także od regulaminu konkretnego funduszu, dlatego zawsze sprawdź go przed decyzją.

Zasiłki i podatki

Według Juridisch Loket, jeśli już nie mieszkacie razem i złożyliście wniosek o separację, nie jesteście już partnerami dla celów toeslagen ani partnerami podatkowymi. Dochód drugiego małżonka przestaje więc liczyć się na przykład przy zorgtoeslag. Więcej: Toeslagen 2026.

Procedura: jak uzyskać separację krok po kroku

1. Rozmowa z adwokatem. Wniosek do sądu (verzoekschrift) musi podpisać adwokat (art. 278 ust. 3 Rv). Jeśli oboje się zgadzacie, możecie mieć jednego adwokata i złożyć wspólny wniosek. Gdy się nie zgadzacie, każdy ma własnego.
2. Ustalenia. Spiszcie, w czym się zgadzacie: podział majątku i długów, mieszkanie, alimenty, plan rodzicielski. Pomocna bywa mediacja; zobacz 10 kroków udanej mediacji.
3. Złożenie wniosku. Do wniosku dołącza się m.in. odpis aktu małżeństwa, akty urodzenia małoletnich dzieci i plan rodzicielski (art. 815 Rv). W tym samym postępowaniu sąd może orzec o alimentach, podziale majątku, sprawach dzieci i mieszkaniu (art. 827 Rv).
4. Wniosek jednego małżonka. Drugi małżonek otrzymuje odpis wniosku przez komornika i ma co najmniej sześć tygodni (przy braku znanego adresu w Holandii co najmniej trzy miesiące) na odpowiedź przez adwokata (art. 816 Rv).
5. Sprawy pilne. Na czas postępowania można wnosić o zabezpieczenie (voorlopige voorzieningen), np. o prawo do mieszkania czy alimenty (art. 821 i 822 Rv). Zobacz Tymczasowe zabezpieczenia przy rozwodzie.
6. Wpis do rejestru. Separacja powstaje dopiero z chwilą wpisu orzeczenia do rejestru majątkowego małżeńskiego (art. 1:173 BW). Wpisu dokonuje się na wniosek obojga lub jednego z małżonków. Jeśli wniosek nie zostanie złożony w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia orzeczenia, orzeczenie traci moc. Rejestr prowadzi sąd w okręgu, w którym zawarto małżeństwo, a przy ślubie za granicą sąd w Hadze (art. 1:116 BW).

Pierwsza rozmowa jest bezpłatna i niezobowiązująca. Przy niższym dochodzie możesz mieć prawo do pomocy finansowanej przez państwo (toevoeging); płacisz wtedy tylko wkład własny (eigen bijdrage), w sprawach rodzinnych w 2026 r. od 448 € do 1120 €. Szczegóły: Ile kosztuje adwokat rodzinny w Holandii?

Koniec separacji: pojednanie albo rozwiązanie małżeństwa

Pojednanie

Jeżeli wrócicie do siebie, separacja kończy się, gdy na wasz zgodny wniosek wpisze się do rejestru majątkowego, że przestała istnieć (art. 1:176 BW). Wszystkie skutki małżeństwa odżywają wtedy z mocy prawa, tak jakby separacji nie było. Czynności prawne dokonane w okresie separacji ocenia się jednak według stanu z chwili ich dokonania.

Rozwiązanie małżeństwa po separacji

• Wspólny wniosek: sąd rozwiązuje małżeństwo na wspólny wniosek małżonków, bez minimalnego okresu separacji (art. 1:181 BW).
• Wniosek jednego małżonka: możliwy, jeśli separacja trwała co najmniej trzy lata (art. 1:179 ust. 1 BW).
• Wyjątek: termin można skrócić do co najmniej roku, jeżeli drugi małżonek stale dopuszcza się tak poważnego niewłaściwego zachowania (wangedrag), że nie można wymagać dalszego trwania małżeństwa (art. 1:179 ust. 2 BW).

Jeżeli przez rozwiązanie małżeństwa drugi małżonek straciłby lub w poważnym stopniu utracił perspektywę świadczeń na wypadek śmierci (np. renty rodzinnej) i z tego powodu się sprzeciwia, sąd nie uwzględni wniosku, zanim nie zostanie ustalone słuszne zabezpieczenie (art. 1:180 BW). Małżeństwo ustaje z chwilą wpisu orzeczenia do rejestru stanu cywilnego (art. 1:183 BW). Ogólnie o samym rozwodzie: Rozwód w Holandii.

Kiedy separacja może mieć sens?

• Przekonania religijne. Gdy wiara nie pozwala na rozwód, separacja pozwala uporządkować sprawy finansowe i dzieci bez rozwiązywania małżeństwa. O ślubie religijnym w świetle prawa holenderskiego piszemy w tekście Nikah/ślub religijny w Holandii.
• Czas do namysłu. Separację można odwrócić wspólnym wpisem.
• Rozdzielenie finansów. Separacja kończy wspólność majątkową i zamyka odpowiedzialność za nowe długi drugiego małżonka. Juridisch Loket zwraca jednak uwagę, że jeśli chodzi tylko o finanse, czasem lepszym rozwiązaniem jest intercyza; zobacz Warunki małżeńskie w Holandii.
• Renta rodzinna. Dla osoby zależnej finansowo istotne bywa, że w okresie separacji co do zasady zachowuje status małżonka w funduszu emerytalnym. Zależy to od regulaminu funduszu; ubezpieczenia sprawdź osobno w warunkach polisy.

Wady: nie możesz zawrzeć nowego małżeństwa, a jednostronny rozwód jest możliwy dopiero po trzech latach.

Separacja holenderska a separacja w Polsce

Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 61¹–61⁶ KRO) też zna separację, ale zasady są inne. W Polsce wystarczy zupełny (niekoniecznie trwały) rozkład pożycia, a orzeczenie na samo zgodne żądanie małżonków jest możliwe tylko wtedy, gdy nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci. Orzeczenie separacji ma w Polsce co do zasady skutki takie jak rozwód, a separacja powoduje rozdzielność majątkową (art. 54 KRO). KRO nie przewiduje osobnej drogi przekształcenia separacji w rozwód, jaką zna prawo holenderskie. O wyborze sądu piszemy w artykule Rozwód Polska–Holandia.

Sprawy międzynarodowe: sąd, prawo i uznanie w Polsce

Który sąd? O jurysdykcji w sprawach separacji między państwami UE decyduje rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, zwane Bruksela IIb. Sąd holenderski może orzekać m.in. wtedy, gdy oboje małżonkowie mają zwykły pobyt w Holandii, gdy ma go strona przeciwna, przy wspólnym wniosku, gdy jeden z małżonków tam mieszka, albo gdy wnioskodawca mieszka w Holandii co najmniej od roku przed złożeniem wniosku (art. 3). Sąd, który orzekł separację, może też przekształcić ją w rozwód, jeśli przewiduje to jego prawo (art. 5).

Które prawo? Sąd holenderski stosuje co do zasady prawo holenderskie (art. 10:56 ust. 1 BW). Małżonkowie o wspólnym obcym obywatelstwie, na przykład dwoje Polaków, mogą jednak w postępowaniu wybrać prawo tego państwa, wspólnie albo jednostronnie, jeśli oboje mają z nim rzeczywistą więź społeczną (art. 10:56 ust. 2 BW).

Uznanie w Polsce. Holenderskie orzeczenie o separacji jest uznawane w innych państwach UE bez specjalnego postępowania; dotyczy to także wpisów w księgach stanu cywilnego, jeśli orzeczenie jest prawomocne (art. 30 Bruksela IIb). Do urzędu stanu cywilnego przedkłada się odpis orzeczenia i zaświadczenie z art. 36, które na wniosek wydaje sąd holenderski (art. 31). Zobacz też Uznanie zagranicznego rozwodu w Holandii.

Przykład hipotetyczny

Przykład hipotetyczny (zmyślony, służy wyłącznie ilustracji): Anna i Piotr, oboje Polacy, mieszkają w Eindhoven i mają dwoje dzieci. Ze względów religijnych Anna nie chce rozwodu, a Piotr chce jasności finansowej. Składają wspólny wniosek o separację z planem rodzicielskim: dzieci mieszkają głównie u Anny, Piotr ma je co drugi weekend i przez połowę ferii. Dom zostaje sprzedany, długi dzielą po połowie. Po orzeczeniu adwokat pilnuje terminu wpisu do rejestru i formularza dla funduszu emerytalnego, a oboje sporządzają nowe testamenty. Gdyby kilka lat później Piotr chciał się ożenić, a Anna nie zgodziła się na wspólny wniosek, mógłby po upływie trzech lat od wpisu separacji sam wystąpić o rozwiązanie małżeństwa.

Najczęstsze pytania

Czy po separacji w Holandii nadal jesteśmy małżeństwem?

Tak. Separacja (scheiding van tafel en bed) nie rozwiązuje małżeństwa, więc nie możesz zawrzeć nowego. Ustaje jednak wspólność majątkowa, a sąd rozstrzyga o alimentach i sprawach dzieci tak jak przy rozwodzie.

Czy potrzebuję zgody współmałżonka na separację?

Nie. O separację można wnosić na tej samej podstawie i w ten sam sposób co o rozwód, także jednostronnie, gdy małżeństwo jest trwale rozbite. Wniosek zawsze składa adwokat.

Kiedy mogę zamienić separację na rozwód?

Na wspólny wniosek obojga małżonków w każdej chwili. Jednostronnie po co najmniej trzech latach separacji, a wyjątkowo po roku, jeśli drugi małżonek stale dopuszcza się poważnego niewłaściwego zachowania.

Czy w czasie separacji dziedziczymy po sobie?

Nie z ustawy. Małżonek w separacji nie jest ustawowym spadkobiercą, a rozrządzenie testamentowe na jego rzecz co do zasady wygasa. Jeśli chcesz coś zostawić małżonkowi, potrzebny jest nowy testament.

Co dzieje się z emeryturą przy separacji?

Emeryturę zakładową nabytą w czasie małżeństwa dzieli się jak przy rozwodzie; fundusz trzeba zawiadomić w ciągu dwóch lat od wpisu separacji. Renta rodzinna co do zasady nie jest jeszcze dzielona, bo formalnie pozostajecie małżeństwem, ale decyduje też regulamin funduszu.

Czy holenderska separacja jest ważna w Polsce?

Tak. Na podstawie rozporządzenia Bruksela IIb prawomocne orzeczenie o separacji jest uznawane w Polsce bez osobnego postępowania. Do wpisu w polskim akcie małżeństwa potrzebny jest odpis orzeczenia i zaświadczenie wydane przez sąd holenderski.

Powiązane artykuły

• Rozwód w Holandii: procedura, koszty i terminy
• Wniosek o rozwód w Holandii: najczęstsze pytania
• Rozwód Polska–Holandia: sąd, prawo i uznanie wyroku
• Podział emerytury po rozwodzie: pensioenverevening
• Alimenty na rzecz partnera: zasady, okres i zmiana
• Plan rodzicielski: co musi zawierać
• Uwięzienie małżeńskie: odmowa religijnego rozwodu
• Prawo rodzinne w Holandii: przegląd tematów

Oficjalne źródła

Stan informacji: 3 października 2026 r.

• Burgerlijk Wetboek, księga 1, art. 1:99, 1:169–1:183 i 1:251
• Burgerlijk Wetboek, księga 4, art. 4:10 i 4:52
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, art. 278 i 815–827
• Wet verevening pensioenrechten bij scheiding
• Pensioenwet, art. 1 i 57
• Burgerlijk Wetboek, księga 10, art. 10:56 i 10:57
• Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 (Bruksela IIb)
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236
• Juridisch Loket: Scheiding van tafel en bed
• Rijksoverheid: Op welke manieren kan ik scheiden?