Pozorne samozatrudnienie to sytuacja, w której formalnie jesteś przedsiębiorcą na własny rachunek (zzp’er), ale faktycznie wykonujesz pracę tak jak pracownik na umowie o pracę. Od 1 stycznia 2025 roku holenderski urząd skarbowy ponownie w pełni egzekwuje przepisy w tym zakresie, a skutki dotykają zarówno zleceniodawcę, jak i wykonawcę. Ten artykuł wyjaśnia, kiedy współpraca zostaje uznana za stosunek pracy, jakie kryteria stosują urzędy i sądy, co grozi obu stronom oraz jak zabezpieczyć swoją sytuację.
Autor: mr. Onur Arslan, adwokat — prawo pracy (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja: 23 września 2026 r. Stan prawny opisany w artykule: 14 września 2026 r.; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.
W skrócie
- Pozorne samozatrudnienie oznacza pracę jako zzp’er, która faktycznie odpowiada umowie o pracę.
- Decydują trzy elementy: osobiste wykonanie pracy, wynagrodzenie i podporządkowanie (art. 7:610 kodeksu cywilnego).
- Od 1 stycznia 2025 roku urząd skarbowy ponownie w pełni egzekwuje przepisy; moratorium zniknęło.
- Zleceniodawca ryzykuje dopłatę składek i podatków, wykonawca utratę ulg podatkowych dla przedsiębiorców.
- Przekwalifikowanie może dać ochronę przed zwolnieniem, wynagrodzenie za czas choroby i prawo do zasiłku.
Czym dokładnie jest pozorne samozatrudnienie
W prawie holenderskim liczy się nie nazwa umowy, lecz to, jak strony faktycznie się zachowują. Jeśli wystawiasz faktury jako zzp’er, ale codzienna rzeczywistość odpowiada umowie o pracę, mówimy o pozornym samozatrudnieniu (schijnzelfstandigheid). Sama rejestracja w Izbie Handlowej, własny numer VAT i podpisana umowa zlecenia nie przesądzają o niczym.
Punktem odniesienia jest artykuł 7:610 holenderskiego kodeksu cywilnego, który definiuje umowę o pracę przez trzy elementy: praca wykonywana osobiście, wynagrodzenie oraz stosunek podporządkowania. Gdy wszystkie trzy występują, sąd może uznać, że mimo formalnej faktury istnieje stosunek pracy. Przełomowy wyrok Sądu Najwyższego w sprawie Deliveroo z marca 2023 roku potwierdził, że ocena obejmuje całokształt okoliczności, a intencja stron jest tylko jednym z wielu czynników.
To rozróżnienie ma ogromne znaczenie praktyczne. Pracownik ma ochronę przed zwolnieniem, prawo do wynagrodzenia w czasie choroby, urlopu i emerytury pracowniczej. Osoba samozatrudniona nie ma żadnej z tych rzeczy. Pozorne samozatrudnienie oznacza więc, że ktoś ponosi ryzyko przedsiębiorcy, nie otrzymując w zamian swobody przedsiębiorcy.
Kryteria, które decydują
Urzędy i sądy patrzą na zestaw sygnałów, a nie na jeden test — i ważą je łącznie, w odniesieniu do całokształtu współpracy (tak Sąd Najwyższy w sprawie Deliveroo, 24 marca 2023 r., ECLI:NL:HR:2023:443). Żadne pojedyncze kryterium nie przesądza sprawy w obie strony, dlatego poniższej listy nie traktuj jak checklisty dającej pewność.
Najważniejsze rozróżnienie na wstępie. To, jak nazwaliście umowę i co obie strony „chciały” osiągnąć, nie decyduje o kwalifikacji. Zamiar stron ma znaczenie przy wykładni, czyli ustalaniu, jakie prawa i obowiązki uzgodniono. Dopiero potem sąd sprawdza, czy tak ustalona treść odpowiada ustawowej definicji umowy o pracę — i tego testu nie da się wyłączyć zapisem w umowie. Podpisanie „umowy zlecenia” nie chroni więc ani Ciebie, ani zleceniodawcy.
W praktyce najważniejsze są następujące pytania.
Podporządkowanie. Czy ktoś mówi ci, kiedy, gdzie i jak masz pracować? Czy podlegasz ocenom, harmonogramom i procedurom wewnętrznym tak jak etatowi pracownicy? Instrukcje dotyczące rezultatu są normalne przy zleceniu; instrukcje dotyczące sposobu wykonania wskazują na stosunek pracy.
Osobiste wykonanie. Czy możesz wysłać na swoje miejsce zastępcę bez pytania o zgodę? Realna, a nie tylko papierowa możliwość zastępstwa przemawia za samodzielnością.
Ryzyko gospodarcze. Czy inwestujesz we własne narzędzia, ponosisz odpowiedzialność za wadliwą pracę, ubezpieczasz się od odpowiedzialności cywilnej? Czy zarabiasz mniej, gdy zlecenie idzie źle?
Osadzenie w organizacji. Czy wykonujesz te same zadania co etatowi pracownicy, obok nich, na tych samych zasadach? Czy praca stanowi trzon działalności zleceniodawcy, czy jest zadaniem wyodrębnionym?
Liczba zleceniodawców i czas trwania. Jeden zleceniodawca przez trzy lata, pełny wymiar godzin, to silny sygnał. Kilku klientów, zmienne projekty i własna akwizycja wskazują na prawdziwe przedsiębiorstwo.
Stawka. Bardzo niska stawka godzinowa przemawia za stosunkiem pracy, ponieważ prawdziwy przedsiębiorca musi z niej pokryć ubezpieczenia, przestoje i emeryturę.
Co zmieniło się od 2025 roku
W latach 2016–2024 obowiązywało tak zwane moratorium na egzekwowanie przepisów. Urząd skarbowy mógł stwierdzić pozorne samozatrudnienie, ale nakładał sankcje wyłącznie w przypadku złej woli lub zignorowania wyraźnego polecenia. Od 1 stycznia 2025 roku moratorium zniknęło.
Oznacza to, że urząd skarbowy może nałożyć korektę składek i podatków wstecz, co do zasady od 1 stycznia 2025 roku, o ile nie ma dowodów na wcześniejszą złą wolę.
Stan na 2026 rok. Rok 2025 był okresem przejściowym: korekty tak, grzywny za samo błędne zakwalifikowanie — nie. Od 2026 roku urząd może ponownie nakładać sankcje administracyjne, choć zapowiedziano, że w 2026 nie będzie stosował grzywien za zwłokę w zapłacie. Kontrola zaczyna się zwykle od wizyty w firmie, a naliczenia mogą objąć rok 2025 i 2026. Dla Ciebie oznacza to jedno: skutki finansowe ponosi przede wszystkim zleceniodawca, ale Twoje uprawnienia pracownicze mogą sięgnąć wstecz.
Planowane przepisy. Zapowiadano domniemanie stosunku pracy poniżej określonej stawki godzinowej oraz nową ustawę o samozatrudnionych. Na dzień aktualizacji tego tekstu to projekty: stawka i data wejścia w życie nie są ostateczne, więc nie opieraj na nich decyzji. Sprawdź stan prawny w chwili, gdy podejmujesz decyzję.
Skutek uboczny jest odczuwalny na rynku. Wiele instytucji, zwłaszcza w opiece zdrowotnej, edukacji i sektorze publicznym, zakończyło współpracę z zzp’erami lub przekształciło ją w umowy o pracę albo w zatrudnienie przez agencję. Jeśli usłyszałeś, że twoje zlecenie kończy się „z powodu nowych przepisów”, to jest właśnie ten mechanizm.
Konsekwencje dla zleceniodawcy
Gdy urząd skarbowy przekwalifikuje współpracę, zleceniodawca odpowiada za niezapłacone składki na ubezpieczenia pracownicze i zaliczki na podatek dochodowy, powiększone o odsetki. Kwoty rosną szybko, ponieważ dotyczą całego okresu i wszystkich osób pracujących na tych samych zasadach.
Do tego dochodzi ryzyko cywilnoprawne. Osoba uznana za pracownika może domagać się wypłaty za urlop, wynagrodzenia za czas choroby, dopłaty do układu zbiorowego oraz stwierdzenia, że zakończenie współpracy było nieskutecznym zwolnieniem. W praktyce spory te często kończą się porozumieniem; zasady takiego rozwiązania opisujemy w artykule o umowie o rozwiązaniu stosunku pracy.
Możliwe jest też roszczenie o zaległe wynagrodzenie według stawek układu zbiorowego, jeśli branża jest nim objęta. Sposób dochodzenia takich kwot opisujemy w tekście o zaległym wynagrodzeniu.
Konsekwencje dla samozatrudnionego
Dla wykonawcy skutki są dwustronne. Z jednej strony przekwalifikowanie może być korzystne: zyskujesz ochronę przed zwolnieniem, prawo do wynagrodzenia w czasie choroby i do zasiłku. Z drugiej strony urząd skarbowy może cofnąć ulgi podatkowe dla przedsiębiorców, takie jak zelfstandigenaftrek czy MKB-winstvrijstelling, co prowadzi do dopłaty podatku za poprzednie lata.
Odrębny problem dotyczy ubezpieczeń. Osoba samozatrudniona zwykle nie jest ubezpieczona od niezdolności do pracy ani od bezrobocia. Jeśli w trakcie zlecenia dojdzie do wypadku lub choroby, luka w ochronie staje się natychmiast widoczna. Warto wtedy sprawdzić, czy stan faktyczny nie odpowiada jednak stosunkowi pracy, ponieważ wtedy obowiązki spoczywają na zleceniodawcy. Piszemy o tym w artykule o prawach podczas choroby.
Praca przez agencję a pozorne samozatrudnienie
Częsty scenariusz wygląda tak: agencja pośrednictwa proponuje pracę, ale zamiast umowy o pracę tymczasową prosi o rejestrację jako zzp’er. Wykonujesz tę samą pracę co koledzy na umowie, na tych samych zmianach, pod tym samym kierownictwem. To klasyczny układ ryzyka.
Przy takiej konstrukcji często dochodzi jeszcze potrącanie kosztów zakwaterowania i transportu, co przy stosunku pracy podlega ścisłym ograniczeniom. Zasady dotyczące pracy przez pośrednika opisujemy szerzej w artykule o pracy tymczasowej w Holandii.
Jak zabezpieczyć swoją sytuację
Jeżeli pracujesz jako zzp’er i nie masz pewności, czy układ jest prawidłowy, przydatne są cztery kroki.
Po pierwsze, zbieraj dowody. Zapisuj, kto wydaje polecenia, jak ustalany jest grafik, czy uczestniczysz w naradach zespołu, czy masz służbowy adres e-mail i identyfikator. Te szczegóły później decydują o ocenie.
Po drugie, przejrzyj umowę. Klauzule o zakazie konkurencji, obowiązkowej obecności czy wyłączności są trudne do pogodzenia z samodzielnością przedsiębiorcy. Ograniczenia w podejmowaniu pracy u innych podmiotów mogą być zresztą nieskuteczne; wyjaśniamy to w artykule o zakazie utrudniania podjęcia pracy.
Po trzecie, policz stawkę. Ustal, ile musisz zarabiać na godzinę, aby po odjęciu ubezpieczeń, przestojów, urlopu i emerytury zostało tyle, ile dawałaby umowa o pracę. Jeśli stawka jest niższa niż wynagrodzenie etatowego kolegi, konstrukcja prawdopodobnie służy oszczędnościom zleceniodawcy.
Po czwarte, działaj w terminie. Roszczenia o stwierdzenie nieskutecznego zwolnienia mają bardzo krótkie terminy, liczone w tygodniach, a nie miesiącach. Ogólny przegląd praw i terminów znajdziesz w artykule o prawach pracowniczych w Holandii.
Rola układów zbiorowych
W wielu branżach obowiązuje układ zbiorowy pracy (cao), który określa minimalne stawki, dodatki i zasady rozliczania nadgodzin. Zleceniodawcy sięgają czasem po konstrukcję zzp właśnie po to, by tych zasad nie stosować, ponieważ formalnie nie dotyczą one przedsiębiorców.
Jeśli okaże się, że w rzeczywistości istniał stosunek pracy, układ zbiorowy stosuje się wstecz. Może to oznaczać dopłatę do stawki podstawowej, dodatki za pracę wieczorną i weekendową, wypłatę za nieudzielony urlop oraz zaległe składki emerytalne za cały okres współpracy.
W niektórych sektorach czuwają nad tym fundusze kontrolne działające przy układzie zbiorowym. Mogą one przeprowadzić kontrolę u zleceniodawcy niezależnie od urzędu skarbowego i samodzielnie dochodzić zaległych kwot. Dla wykonawcy oznacza to, że nie zawsze musi sam prowadzić spór.
Kiedy samozatrudnienie jest w porządku
Nie każda współpraca z zzp’erem jest podejrzana. Prawdziwe samozatrudnienie wygląda mniej więcej tak: masz kilku klientów, sam ustalasz kolejność i tempo pracy, ponosisz odpowiedzialność za rezultat, inwestujesz we własny sprzęt i możesz odmówić zlecenia bez konsekwencji. Wystawiasz oferty, negocjujesz cenę i ubezpieczasz się od odpowiedzialności.
Sytuacje mieszane zdarzają się często, na przykład przy specjalistach wykonujących projekt przez sześć miesięcy w jednej firmie. Wtedy rozstrzyga szczegół: kto decyduje o sposobie pracy i kto ponosi ryzyko, jeśli projekt się nie uda. Sama długość współpracy nie przesądza sprawy.
Przykład ilustracyjny
Pracownik budowlany zarejestrował działalność na prośbę wykonawcy i przez dwa lata pracował wyłącznie dla niego, w stałych godzinach, narzędziami firmy i pod nadzorem brygadzisty. Po wypadku na budowie stracił dochód z dnia na dzień, bo nie miał ubezpieczenia od niezdolności do pracy.
W takiej sprawie kluczowe jest wykazanie, że mimo faktur istniał stosunek pracy. Grafiki, wiadomości z poleceniami i lista sprzętu należącego do firmy stanowią materiał dowodowy. Jeśli sąd uzna stosunek pracy, powstaje prawo do wynagrodzenia w czasie choroby, a przy zaniedbaniach w zakresie bezpieczeństwa również do odszkodowania. Zasady odpowiedzialności przy takich zdarzeniach opisujemy w artykule o wypadku w pracy.
Co zrobić po zakończeniu zlecenia
Nagłe zakończenie współpracy jest częstym momentem, w którym wychodzi na jaw pozorne samozatrudnienie. Przy prawdziwym zleceniu obowiązuje to, co ustalono w umowie; przy stosunku pracy potrzebna jest natomiast zgoda pracownika, zezwolenie UWV albo orzeczenie sądu.
Dlatego po otrzymaniu wypowiedzenia warto najpierw ocenić charakter współpracy, a dopiero potem podpisywać jakikolwiek dokument. Podpisanie porozumienia jako przedsiębiorca może przekreślić roszczenia, które przysługiwałyby pracownikowi, łącznie z odprawą ustawową i zasiłkiem.
Terminy są krótkie, więc pierwsze pismo powinno trafić do zleceniodawcy w ciągu kilku dni. Wystarczy krótka wiadomość, w której nie zgadzasz się z zakończeniem współpracy i zastrzegasz sobie prawa; szczegóły można uzupełnić później.
Gdzie sprawdzić przepisy
Aktualne stanowisko urzędu skarbowego dotyczące oceny stosunku pracy publikowane jest na stronie Belastingdienst. Znajdziesz tam między innymi wzorcowe umowy oraz wyjaśnienia dotyczące egzekwowania przepisów po zniesieniu moratorium.
Najczęstsze pytania
Czym jest pozorne samozatrudnienie?
Pozorne samozatrudnienie to sytuacja, w której ktoś formalnie pracuje jako samozatrudniony przedsiębiorca, ale w praktyce wykonuje pracę na warunkach umowy o pracę. Liczy się rzeczywisty układ współpracy, a nie nazwa umowy: jeśli występują osobiste wykonanie pracy, wynagrodzenie i podporządkowanie, mowa o stosunku pracy.
Po czym poznać pozorne samozatrudnienie?
Najważniejsze sygnały to jeden zleceniodawca przez dłuższy czas, stałe godziny pracy, polecenia dotyczące sposobu wykonania, brak własnych narzędzi, brak możliwości wysłania zastępcy oraz wykonywanie tych samych zadań co etatowi pracownicy obok nich.
Co zmieniło się od 2025 roku?
Od 1 stycznia 2025 roku holenderski urząd skarbowy zniósł moratorium na egzekwowanie przepisów. Może teraz nakładać korekty składek i podatków także bez wykazania złej woli, co skłoniło wiele organizacji do przekształcania zleceń w umowy o pracę.
Czym ryzykuje zleceniodawca?
Zleceniodawca odpowiada za niezapłacone składki na ubezpieczenia pracownicze i zaliczki na podatek dochodowy wraz z odsetkami. Dodatkowo osoba uznana za pracownika może dochodzić wypłaty za urlop, wynagrodzenia za czas choroby oraz stwierdzenia nieskutecznego zwolnienia.
Czy jako zzp’er mogę żądać uznania stosunku pracy?
Tak. Możesz zwrócić się do sądu o stwierdzenie, że mimo faktur istniał stosunek pracy. Terminy przy zakończeniu współpracy są bardzo krótkie, dlatego warto zebrać dowody, takie jak grafiki i polecenia, i zareagować w ciągu kilku tygodni.
Przegląd wszystkich tematów z zakresu prawa pracy — od zwolnienia i odprawy po wynagrodzenie, chorobę i pracę przez agencję — znajdziesz na stronie prawo pracy w Holandii.
Powiązane artykuły
Podsumowanie
Pozorne samozatrudnienie nie zależy od nazwy umowy, lecz od faktycznego układu współpracy. Decydują podporządkowanie, osobiste wykonanie pracy, ryzyko gospodarcze i osadzenie w organizacji. Od 2025 roku urząd skarbowy znów w pełni egzekwuje te przepisy, więc zarówno zleceniodawcy, jak i wykonawcy powinni krytycznie przyjrzeć się swoim umowom. Jeśli twoja sytuacja odpowiada opisanym sygnałom, warto skonsultować ją, zanim urząd lub zwolnienie zmusi cię do reakcji.
Masz wątpliwości co do swojej umowy albo otrzymałeś informację o zakończeniu współpracy? Skontaktuj się z nami, a ocenimy twoją sytuację i wyjaśnimy, jakie masz możliwości.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan & Arslan Advocaten. W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu prawa pracy publikowane przez kancelarię i prowadzi sprawy o zwolnienia, porozumienia rozwiązujące, odprawy, zaległe wynagrodzenie i spory z pracodawcą — po polsku i niderlandzku.
Profil i rejestracje · Kontakt z kancelarią
