Praca bez umowy w Holandii nie oznacza pracy bez praw. Nawet gdy nie podpisałeś żadnego dokumentu, a wynagrodzenie otrzymujesz w gotówce, prawo może uznać, że istnieje stosunek pracy ze wszystkimi jego skutkami: prawem do wynagrodzenia, ochroną przed zwolnieniem i wynagrodzeniem w czasie choroby. Ten artykuł wyjaśnia, jak wykazać zatrudnienie bez umowy, jakie ryzyka ponosisz i co zrobić, gdy pracodawca przestaje płacić.
Chodzi przede wszystkim o niewypłaconą pensję? Tutaj wyjaśniamy dowody zatrudnienia bez pisemnej umowy. Wyliczenie roszczenia, wezwanie do zapłaty i dalsze kroki znajdziesz w poradniku niewypłacone wynagrodzenie w Holandii.
Autor: mr. Onur Arslan, adwokat — prawo pracy (rejestr dziedzin prawa NOvA). Ostatnia aktualizacja: 30 września 2026 r. Stan prawny opisany w artykule: 30 września 2026 r.; przy sprawach indywidualnych sprawdź aktualne przepisy albo skontaktuj się z kancelarią.
Zobacz też w bazie wiedzy PrawoPracy.nl: praca bez umowy w Holandii.
W skrócie
- Umowa o pracę może powstać ustnie lub przez samo faktyczne wykonywanie pracy.
- Po trzech miesiącach regularnej pracy działa ustawowe domniemanie istnienia umowy o pracę (art. 7:610a BW), a gdy umowa o pracę trwa co najmniej trzy miesiące — także domniemanie wymiaru godzin (art. 7:610b BW).
- Brak pisemnej informacji o warunkach zatrudnienia (art. 7:655 BW) jest naruszeniem pracodawcy i w sporze może zostać oceniony na jego niekorzyść — nie odwraca jednak automatycznie ciężaru dowodu.
- Wypłata gotówką bez paska zwykle oznacza, że składki nie są odprowadzane — ale samo ubezpieczenie i prawo do emerytury branżowej wynikają z istnienia stosunku pracy, nie z tego, czy pracodawca zapłacił.
- Terminy: co do zasady dwa miesiące na zakwestionowanie zwolnienia (trzy miesiące przy odprawie transitievergoeding), pięć lat na roszczenie o wynagrodzenie.
- Brak papieru nie oznacza braku umowy — ale nie oznacza też, że wszystko jest legalne. Rozróżniamy trzy sytuacje: umowę ustną, brak pisemnej informacji od pracodawcy i niezgłoszone dochody.
Trzy różne sytuacje — nie myl ich
„Praca bez umowy” może oznaczać trzy zupełnie różne rzeczy, a każda ma inne skutki:
- Umowa ustna — uzgodniliście pracę i wynagrodzenie, ale nic nie podpisaliście. Umowa o pracę istnieje; problemem jest tylko dowód.
- Brak pisemnej informacji o warunkach zatrudnienia — pracodawca nie przekazał ci na piśmie ani elektronicznie danych, które musi przekazać na podstawie art. 7:655 BW. To naruszenie po jego stronie, które możesz wytknąć i którego możesz żądać.
- Niezgłoszone dochody (praca „na czarno”) — wynagrodzenie nie jest zgłaszane do urzędu skarbowego i ubezpieczeń. Tu ryzyko ponosi przede wszystkim pracodawca, ale nie tylko on.
Brak papieru nie oznacza automatycznie, że nie ma umowy o pracę. Nie oznacza też, że cała sytuacja jest zgodna z prawem. Poniżej omawiamy każdą z tych sytuacji osobno.
Pracujesz przez koordynatora lub agencję, ale nie wiesz, kto jest pracodawcą?
Zbierz ofertę pracy, nazwę firmy, od której dostajesz przelewy, dane z aplikacji, wiadomości o skierowaniu i adres zakładu. Zapytaj pisemnie, z jakim podmiotem zawarto zatrudnienie, jakie są warunki, który CAO obowiązuje i jak wygląda wypłata. Nie zakładaj, że osoba organizująca transport jest osobiście Twoim pracodawcą. Nie podpisuj też dokumentu z datą wsteczną, który nie odpowiada rzeczywistemu początkowi pracy.
Sprawdź, czy firma, która Cię udostępnia, jest w ogóle uprawniona do takiej działalności: już dziś musi być wpisana do rejestru handlowego (KvK) z działalnością udostępniania pracowników (art. 7a Waadi), a od 2027 r. będzie potrzebować zezwolenia na podstawie Wtta (publiczny rejestr od 1 lipca 2027 r.). Jak to sprawdzić, opisujemy w artykule o legalnej agencji pracy. Jeżeli agencja nie płaci, za wynagrodzenie co do zasady solidarnie odpowiada także zakład, dla którego wykonujesz pracę, chyba że wykaże, że nie można mu niczego zarzucić (art. 7:616a BW). Przy zaległościach skorzystaj z wezwania do zapłaty, a gdy agencja zbankrutowała, sprawdź co może przejąć UWV. Przy chorobie lub wypadku zobacz zasady chorobowe przy pracy przez agencję i odpowiedzialność za wypadek. Legalność pobytu i prawo do konkretnych świadczeń wymagają osobnego sprawdzenia.
Umowa o pracę może powstać bez dokumentu
Prawo holenderskie nie wymaga formy pisemnej dla umowy o pracę. Wystarczy, że wykonujesz pracę osobiście, otrzymujesz za nią wynagrodzenie i pozostajesz w stosunku podporządkowania wobec pracodawcy.
Umowa może więc powstać ustnie, a nawet przez samo faktyczne rozpoczęcie pracy. Brak dokumentu utrudnia dowodzenie, ale nie odbiera uprawnień.
Dodatkowo działa domniemanie prawne: jeśli przez trzy kolejne miesiące pracujesz za wynagrodzeniem co tydzień albo co najmniej dwadzieścia godzin miesięcznie, przyjmuje się, że pracujesz na podstawie umowy o pracę (art. 7:610a BW). Odrębne domniemanie dotyczy wymiaru godzin: gdy umowa o pracę trwa co najmniej trzy miesiące, przyjmuje się wymiar odpowiadający średniej z trzech poprzednich miesięcy (art. 7:610b BW). Pracodawca może wykazać, że jest inaczej. Szerzej opisujemy to w artykule o domniemaniu wymiaru czasu pracy.
Obowiązki pracodawcy mimo braku umowy: pisemna informacja (art. 7:655 BW)
Pracodawca ma obowiązek przekazać ci na piśmie lub elektronicznie informację o warunkach zatrudnienia (art. 7:655 BW). Najważniejsze dane — m.in. strony, miejsce pracy, stanowisko, datę rozpoczęcia, ewentualny termin końcowy, wynagrodzenie i godziny pracy — musi przekazać najpóźniej tydzień po rozpoczęciu pracy, a pozostałe (np. urlop, zasady wypowiedzenia, układ zbiorowy, emerytura) w ciągu miesiąca. Pracodawca, który tej informacji odmawia albo podaje w niej nieprawdę, odpowiada za wynikłą z tego szkodę (art. 7:655 ust. 4 BW). Poza tym musi wydawać pasek wynagrodzenia, odprowadzać podatek i składki, prowadzić ewidencję czasu pracy oraz stosować co najmniej ustawowe minimum wynagrodzenia.
Zaniechanie tych obowiązków jest naruszeniem po jego stronie, a nie twojej. Nie tracisz przez to praw. Brak dokumentacji w sporze może zostać oceniony na jego niekorzyść, ponieważ to on odpowiada za jej prowadzenie; nie jest to jednak sztywna reguła. Co do zasady to ty musisz wykazać swoje twierdzenia (art. 150 Rv), a sąd swobodnie ocenia wszystkie dowody, w tym twoje zapiski i brak ewidencji po stronie pracodawcy.
Jakie elementy powinna zawierać prawidłowa umowa, opisujemy w artykule o umowie o pracę w Holandii. Warto porównać to z tym, co faktycznie otrzymujesz.
Dwa domniemania, które działają na twoją korzyść
Ustawa zawiera dwa mechanizmy, które przerzucają ciężar dowodu na pracodawcę. To najmocniejsze narzędzia w takiej sprawie — pod warunkiem, że wykażesz fakty, od których zależą.
1. Domniemanie istnienia umowy o pracę (art. 7:610a BW). Kto przez trzy kolejne miesiące wykonuje dla kogoś pracę za wynagrodzeniem — co tydzień albo przez co najmniej dwadzieścia godzin miesięcznie — jest uznawany za wykonującego ją na podstawie umowy o pracę. Nie musisz więc udowadniać, że umowa istnieje: to pracodawca musi wykazać, że jej nie ma.
2. Domniemanie wymiaru godzin (art. 7:610b BW). Jeżeli umowa o pracę trwa co najmniej trzy miesiące, przyjmuje się, że umówiony wymiar pracy w danym miesiącu odpowiada średniej z trzech poprzednich miesięcy. Pomaga to w typowym sporze: pracowałeś regularnie po trzydzieści godzin, a nagle dostajesz dziesięć — i mimo to możesz żądać wynagrodzenia według dotychczasowej średniej.
Oba domniemania są wzruszalne: pracodawca może je obalić. Ale to on musi przedstawić dowody przeciwne. Ty musisz natomiast wykazać fakty, od których domniemanie zależy: okres, regularność albo liczbę godzin i wynagrodzenie.
Jak wygląda dobra ewidencja godzin
Twoje własne, prowadzone na bieżąco zapiski mają w sporze realną wagę — zwłaszcza gdy pracodawca żadnej ewidencji nie prowadzi, bo sąd może ten brak ocenić na jego niekorzyść. Poniżej przykład (hipotetyczny) prawidłowo prowadzonej ewidencji:
| Data | Od–do | Przerwa | Miejsce i kto wydawał polecenia | Zapłacono |
|---|---|---|---|---|
| 12.03 | 7:00–16:30 | 30 min | hala B, brygadzista Marek | nie |
| 13.03 | 7:00–15:00 | 30 min | hala B, brygadzista Marek | gotówka 90 euro |
Kolumna z osobą wydającą polecenia jest ważniejsza, niż się wydaje: to ona pokazuje podporządkowanie, czyli cechę odróżniającą umowę o pracę od samozatrudnienia. Zapiski wzmocnij trzema rzeczami: wpływami na konto albo zdjęciami kopert z datą, wiadomościami z grafikiem i danymi współpracowników, którzy mogą potwierdzić twoją obecność.
Jak udowodnić zatrudnienie
To najważniejsza część całej sprawy i zarazem ta, na którą masz największy wpływ. Liczyć się może każdy ślad wskazujący na regularną pracę. Wiadomości z grafikiem, zdjęcia z miejsca pracy z datą, zapisy wejść, identyfikator, odzież roboczą, listy obecności, wpłaty na konto, a nawet zeznania współpracowników.
Prowadź własną ewidencję: data, godzina rozpoczęcia i zakończenia, przerwy, miejsce i osoba wydająca polecenia. Notatki w telefonie mają wartość dowodową, jeśli są prowadzone systematycznie, a nie sporządzone po fakcie.
Pomocne bywają też dowody pośrednie: bilety na dojazd, wpisy w kalendarzu, wiadomości do rodziny o godzinach pracy. Sąd ocenia całość obrazu, a nie pojedynczy dokument.
Wynagrodzenie w gotówce
Tu zaczyna się trzecia sytuacja: niezgłoszone dochody. Wypłata gotówką nie jest sama w sobie zakazana, ale musi być zgłoszona i udokumentowana paskiem wynagrodzenia. Brak paska oznacza zwykle, że podatek i składki nie są odprowadzane.
Rozdziel trzy rzeczy, bo mylenie ich kosztuje pieniądze:
- Istnienie stosunku pracy. Powstaje przez faktyczne wykonywanie pracy. Brak umowy, paska i zgłoszenia niczego tu nie zmienia.
- Ubezpieczenie pracownicze. Obowiązek ubezpieczenia (ZW, WW, WIA) wynika z prawa, a nie ze zgłoszenia przez pracodawcę. Jeżeli wykażesz zatrudnienie, UWV może uwzględnić ten okres mimo braku wpisu w rejestrze; ciężar zaniedbania spoczywa na pracodawcy, łącznie z zaległymi składkami.
- Praktyka dowodowa. Problemem nie jest więc brak prawa, lecz brak wpisu: rejestr jest punktem wyjścia dla UWV, a bez dokumentów trzeba zatrudnienie udowodnić. To samo dotyczy emerytury branżowej — jeżeli twoja branża ma obowiązkowy fundusz, roszczenie wobec funduszu istnieje także wtedy, gdy pracodawca nie płacił, a fundusz może dochodzić zaległych składek od niego.
Dlatego nie zakładaj, że praca bez zgłoszenia „nie liczy się”. Liczy się, ale musisz ją wykazać — i im wcześniej zaczniesz zbierać dowody, tym prościej. Dochód nieudokumentowany utrudnia też wynajem mieszkania i uzyskanie kredytu.
Jeżeli mimo braku dokumentów potrafisz wykazać, że pracowałeś, możesz dochodzić wynagrodzenia według ustawowego minimum lub stawki z układu zbiorowego. Sposób sprawdzenia stawki opisujemy w artykule o minimalnym wynagrodzeniu w Holandii.
Niezgłoszone dochody: ryzyko po stronie pracownika
Praca bez umowy ma też drugą stronę i warto ją znać. Uczciwie trzeba powiedzieć, że praca bez zgłoszenia nie jest wolna od ryzyka dla ciebie. Niezgłoszony dochód może zostać uznany za uchylanie się od opodatkowania, a przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń grozi obowiązek zwrotu i kara.
Nie oznacza to jednak, że nie możesz dochodzić wynagrodzenia. Obowiązek zapłaty za wykonaną pracę co do zasady nie odpada dlatego, że zatrudnienie nie zostało zgłoszone; sam brak zgłoszenia nie jest dla pracodawcy argumentem, by nie płacić. Ocena zależy jednak od całej sytuacji, w tym od tego, co strony uzgodniły.
Przy planowaniu kroków warto jednak ocenić całość sytuacji, łącznie ze skutkami podatkowymi. Uporządkowanie sprawy bywa korzystniejsze niż pozostawienie jej bez rozwiązania, ponieważ zaległości rosną wraz z upływem czasu.
Zakwaterowanie i transport od pracodawcy
Przy zatrudnieniu bez zgłoszenia bywa, że dochodzi drugi element: mieszkanie i dojazdy zapewnia pracodawca, potrącając koszty z wypłaty. Z części wynagrodzenia odpowiadającej ustawowemu minimum pracodawca co do zasady nie może niczego potrącać ani potrącać z nią swoich należności (art. 13 ust. 1 WML — Wet minimumloon). Wyjątki są wąskie i wskazane w przepisach wykonawczych, m.in. koszty zakwaterowania i składka ubezpieczenia zdrowotnego — tylko w określonych granicach, na podstawie pisemnego pełnomocnictwa pracownika i przy spełnieniu dodatkowych warunków. Aktualne zasady publikuje Rijksoverheid.
Koszty szkoleń, które pracodawca musi zapewnić z mocy prawa lub układu zbiorowego, nie mogą obciążać pracownika (art. 7:611a BW). Potrącenia za transport, odzież roboczą czy narzędzia nie mogą obniżać ustawowego minimum; powyżej minimum zależą od umowy, układu zbiorowego i ograniczeń z art. 7:631–7:632 BW. Jeżeli potrącenia naruszają te zasady, możesz żądać zwrotu.
Zakończenie pracy nie kończy automatycznie prawa do mieszkania. Jeżeli płacisz za korzystanie z lokalu i masz go do wyłącznej dyspozycji, obowiązują zasady prawa najmu, łącznie z zakazem usunięcia bez wyroku sądu.
Choroba i wypadek
Jeżeli istnieje stosunek pracy, przysługuje wynagrodzenie w czasie choroby, także bez pisemnej umowy. Przy braku zgłoszenia do ubezpieczeń wypłata nie następuje automatycznie i zwykle wymaga wykazania zatrudnienia.
Przy wypadku przy pracy odpowiedzialność pracodawcy jest szeroka: odpowiada, chyba że wykaże, iż dopełnił obowiązków w zakresie bezpieczeństwa, albo że szkoda jest w znacznej mierze skutkiem umyślnego działania lub świadomej lekkomyślności pracownika (art. 7:658 ust. 2 BW). Zasada ta dotyczy także osób pracujących dla przedsiębiorcy bez umowy o pracę (art. 7:658 ust. 4 BW). Zasady opisujemy w artykule o wypadku w pracy.
Zgłoś zdarzenie natychmiast i na piśmie, choćby wiadomością tekstową, oraz zadbaj o dokumentację medyczną. Przy pracy bez umowy to często jedyny dowód na to, że w danym dniu w ogóle byłeś w miejscu pracy.
Zakończenie współpracy
Praca bez umowy nie oznacza, że pracodawca może zakończyć współpracę w dowolnym momencie. Skoro istnieje stosunek pracy (a bez dokumentu pracodawcy trudno wykazać, że uzgodniono umowę na czas określony), obowiązują zwykłe zasady zwolnienia: potrzebna jest zgoda pracownika, zezwolenie UWV albo orzeczenie sądu. Odesłanie do domu z dnia na dzień jest w praktyce zwolnieniem, które można zakwestionować.
Terminy są krótkie: większość wniosków związanych ze zwolnieniem trzeba złożyć do sądu w ciągu dwóch miesięcy od zakończenia umowy, a wniosek o odprawę (transitievergoeding) w ciągu trzech miesięcy (art. 7:686a ust. 4 BW). To terminy zawite — pismo do pracodawcy ich nie przerywa. Roszczenie o samo wynagrodzenie przedawnia się natomiast po pięciu latach od wymagalności (art. 3:308 BW).
Ogólny przegląd dróg zakończenia umowy znajdziesz w artykule o zwolnieniu z pracy w Holandii.
Praca bez umowy a status samozatrudnionego
Częstym wariantem jest praca „na fakturę” bez rzeczywistej samodzielności. Formalnie jesteś przedsiębiorcą, faktycznie pracujesz jak pracownik: w stałych godzinach, pod kierownictwem i narzędziami zleceniodawcy.
Taki układ może zostać przekwalifikowany, a wtedy przysługują ci wszystkie uprawnienia pracownicze. Kryteria oceny opisujemy w artykule o pozornym samozatrudnieniu.
Od 1 stycznia 2025 r. urząd skarbowy (Belastingdienst) ponownie egzekwuje te przepisy, co zwiększa presję na uporządkowanie takich konstrukcji. Dla pracownika może to być okazja do rozmowy o normalnej umowie.
Zgłoszenie do Inspekcji Pracy
Inspekcja kontroluje przestrzeganie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu, czasie pracy i bezpieczeństwie. Zgłoszenie może być anonimowe, ale anonimowość nie jest gwarantowana: przy małym zakładzie albo szczegółowym opisie sytuacji rozpoznanie bywa proste. Anonimowe zgłoszenie oznacza też, że nie dostaniesz informacji zwrotnej o swojej sprawie.
Rozdziel przy tym dwie rzeczy. Inspekcja działa w interesie publicznym: kontroluje zakład i może nałożyć karę. Twoje własne zaległe wynagrodzenie dochodzisz natomiast osobno, od pracodawcy, w razie potrzeby przed sądem (kantonrechter). Samo zgłoszenie do inspekcji nie prowadzi do wypłaty na twoje konto. Jak dochodzić zaległości, opisujemy w tekście o zaległym wynagrodzeniu.
Ochrona przed działaniami odwetowymi zależy od rodzaju zgłoszenia. Ustawa o ochronie sygnalistów (Wet bescherming klokkenluiders) chroni osobę zgłaszającą podejrzenie nieprawidłowości w interesie publicznym — np. naruszenia o charakterze strukturalnym lub poważnym — a nie automatycznie każdą indywidualną skargę na własne wynagrodzenie. Osobny zakaz działań odwetowych dotyczy dochodzenia prawa do pisemnej informacji o warunkach zatrudnienia (art. 7:655 ust. 11 BW). Zwolnienie przez pracodawcę co do zasady wymaga ważnej podstawy oraz zgody UWV lub sądu (wyjątkiem jest m.in. zwolnienie dyscyplinarne ze skutkiem natychmiastowym, które też wymaga pilnego powodu), a gdy następuje krótko po skardze, sąd może zbadać, czy to skarga nie była rzeczywistym powodem.
Jak uporządkować sytuację
Pracodawca nie płaci za wykonaną pracę? Po zebraniu dowodów zatrudnienia przejdź do poradnika jak dochodzić zaległego wynagrodzenia w Holandii. Znajdziesz tam listę dokumentów, wyliczenie, wzór pisma po niderlandzku oraz informacje o terminach i pilnym postępowaniu.
Porządkowanie sytuacji zacznij rzeczowo i na piśmie. Najpierw wyślij pisemną prośbę o informację o warunkach zatrudnienia i pasek wynagrodzenia. Sformułuj ją rzeczowo, bez zarzutów — reakcja pracodawcy może być różna, a pismo przede wszystkim daje ci dowód, że o te dokumenty wystąpiłeś.
Równolegle zbieraj dowody pracy, nawet jeśli nie planujesz sporu. Materiał zgromadzony na bieżąco jest wielokrotnie mocniejszy niż odtwarzany po miesiącach.
Jeżeli pracodawca odmawia, oceń, czy chcesz kontynuować współpracę na takich warunkach. Pamiętaj: prośba o umowę nie przerywa żadnego terminu. Bieg przedawnienia roszczenia o zaległe wynagrodzenie przerywa dopiero pisemne wezwanie do zapłaty (art. 3:317 BW), a terminów na zakwestionowanie zwolnienia pismo do pracodawcy w ogóle nie przerywa.
Wzór prośby o pisemne warunki zatrudnienia
„Szanowni Państwo, od dnia [data rozpoczęcia] pracuję dla Państwa jako [stanowisko] w [miejsce pracy], zwykle [liczba] godzin tygodniowo za stawkę [kwota] euro brutto za godzinę. Nie otrzymałem dotąd pisemnej informacji o warunkach zatrudnienia. Na podstawie art. 7:655 Burgerlijk Wetboek proszę o jej przekazanie, w tym o potwierdzenie stanowiska, stawki, wymiaru godzin, daty rozpoczęcia pracy i obowiązującego układu zbiorowego, a także o paski wynagrodzenia za okres od [data]. Proszę o odpowiedź w terminie 14 dni od otrzymania tego pisma. Z poważaniem, [imię i nazwisko].”
Wzór jest przykładowy — uzupełnij dane w nawiasach własnymi informacjami i wyślij go tak, żeby mieć dowód (e-mail, list polecony). Termin 14 dni to rozsądna propozycja, a nie termin ustawowy.
Gdy wynagrodzenie jest już zaległe
- Policz zaległość — godziny z twojej ewidencji razy uzgodniona stawka (co najmniej ustawowe minimum lub stawka z układu zbiorowego), plus dodatek urlopowy.
- Wyślij pisemne wezwanie do zapłaty z wyliczeniem i terminem zapłaty. Takie wezwanie przerywa bieg pięcioletniego przedawnienia (art. 3:308 i 3:317 BW).
- Ustawowe podwyższenie i odsetki — przy opóźnieniu w wypłacie, które obciąża pracodawcę, możesz żądać podwyższenia (wettelijke verhoging) do maksymalnie 50% zaległej kwoty; sąd może je obniżyć (art. 7:625 BW). Do tego dochodzą odsetki ustawowe.
- Sąd — sprawy z umowy o pracę rozpoznaje kantonrechter niezależnie od kwoty (art. 93 Rv); przed tym sądem nie musisz mieć adwokata.
Skutki dla świadczeń i przyszłości
Niezgłoszone zatrudnienie nie pojawia się w rejestrach, a UWV od nich zaczyna: prawo do zasiłku dla bezrobotnych zależy od liczby przepracowanych tygodni, a w systemie ich nie widać. Nie znaczy to, że przepadły — możesz je wykazać innymi dowodami i wnioskować o ich uwzględnienie, a decyzję odmowną zaskarżyć w terminie sześciu tygodni. Znaczy to jednak, że zaczynasz od udowadniania czegoś, co przy zgłoszonym zatrudnieniu byłoby oczywiste.
Podobnie wygląda emerytura: brak składek oznacza lukę w kapitale, której później nie da się łatwo uzupełnić. Przy dłuższych okresach różnica bywa znacząca.
Konsekwencje sięgają też codzienności: bez pasków wynagrodzenia i zaświadczenia o dochodzie trudno wynająć mieszkanie, uzyskać kredyt czy wykazać dochód przy wniosku o dodatki. To argument, który często przekonuje bardziej niż sama kwestia prawna.
Kiedy zgłoszenie zatrudnienia leży w interesie pracodawcy
Pracodawca, który nie zgłasza zatrudnienia, sam również ponosi ryzyko. Przy kontroli mogą mu grozić zaległe podatki i składki, kara administracyjna oraz obowiązek dopłaty wynagrodzenia do ustawowego minimum lub stawek z układu zbiorowego.
Dochodzi do tego odpowiedzialność za wypadek przy pracy: pracodawca odpowiada, chyba że wykaże, iż dopełnił obowiązków w zakresie bezpieczeństwa albo że szkoda jest w znacznej mierze skutkiem umyślnego działania lub świadomej lekkomyślności pracownika (art. 7:658 ust. 2 BW). Brak dokumentacji bezpieczeństwa utrudnia mu taki dowód.
Nie zakładaj jednak z góry, że tak będzie: reakcje bywają różne, także niechętne. Złóż prośbę na piśmie i rzeczowo — nie po to, żeby uniknąć konfliktu, lecz żebyś miał dowód, że o umowę wystąpiłeś. Możesz skorzystać ze wzoru prośby podanego wyżej, w sekcji o porządkowaniu sytuacji.
Przykład ilustracyjny (hipotetyczny)
Przykład jest hipotetyczny i nie opisuje konkretnej sprawy. Pracownik gastronomii pracuje pięć miesięcy bez umowy i otrzymuje wypłatę gotówką co tydzień. Po sporze z właścicielem słyszy, że ma nie przychodzić i że nic mu się nie należy, bo nigdy nie był zatrudniony.
Jego dowodami mogą być grafiki wysyłane w komunikatorze, zdjęcia z kuchni z datą, zeznania dwóch współpracowników i regularne wpłaty gotówkowe na konto. Na tej podstawie może powołać się na domniemanie istnienia umowy o pracę i wymiaru godzin, żądać zaległego wynagrodzenia i dodatku urlopowego oraz — w terminie dwóch miesięcy — zakwestionować zakończenie umowy. Wynik zależy od oceny dowodów przez sąd; liczy się przede wszystkim systematyczność zapisów, a nie ich forma.
Najczęstsze błędy
Pierwszy to czekanie. Im dłużej trwa praca bez umowy, tym trudniej odtworzyć godziny, a świadkowie zmieniają pracę i tracą kontakt ze sprawą.
Drugi to usuwanie korespondencji po konflikcie. Wiadomości z grafikami i poleceniami są zwykle najmocniejszym dowodem; zrób ich kopię, zanim stracisz dostęp do grupy lub konta służbowego.
Trzeci to przyjęcie części zaległej kwoty z jednoczesnym podpisaniem oświadczenia o braku dalszych roszczeń. Taki dokument zamyka drogę do reszty należności, także tej, o której jeszcze nie wiesz.
Czwarty to poleganie na ustnych zapewnieniach, że umowa zostanie przygotowana „w przyszłym tygodniu”. Poproś o potwierdzenie e-mailem; sama ta wiadomość bywa później dowodem istnienia zatrudnienia.
Gdzie sprawdzić przepisy
Informacje o obowiązkach pracodawcy, minimalnym wynagrodzeniu i warunkach zatrudnienia publikuje Rijksoverheid.
Najczęstsze pytania
Czy praca bez umowy jest legalna w Holandii?
Umowa o pracę nie wymaga formy pisemnej, więc sam jej brak nie jest nielegalny. Pracodawca musi jednak przekazać pisemną informację o warunkach zatrudnienia (art. 7:655 BW). Nielegalne jest natomiast niezgłoszenie zatrudnienia, nieodprowadzanie składek i niewydawanie pasków wynagrodzenia, co obciąża pracodawcę.
Jakie prawa mam pracując bez umowy?
Takie same jak przy umowie pisemnej: prawo do wynagrodzenia co najmniej na poziomie ustawowego minimum, do dodatku urlopowego, dni urlopu, wynagrodzenia w czasie choroby oraz ochrony przed zwolnieniem.
Jak udowodnić, że pracowałem bez umowy?
Zbierz wiadomości z grafikiem, zdjęcia z miejsca pracy z datą, listy obecności, identyfikator, wpłaty na konto i zeznania współpracowników. Systematyczna własna ewidencja godzin ma dużą wartość dowodową.
Czy mogę żądać wynagrodzenia za pracę na czarno?
Co do zasady tak. Obowiązek zapłaty za wykonaną pracę nie odpada dlatego, że zatrudnienie nie zostało zgłoszone, a sam nieformalny charakter współpracy nie zwalnia pracodawcy z zapłaty. Musisz jednak wykazać, że pracowałeś, ile i za jaką stawkę.
Co grozi pracownikowi za pracę bez zgłoszenia?
Niezgłoszony dochód może zostać uznany za uchylanie się od opodatkowania, a przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń grozi obowiązek zwrotu i kara. Nie wyłącza to jednak prawa do dochodzenia wynagrodzenia.
Pracuję przez pośrednika i nie wiem, kto jest moim pracodawcą. Co robić?
Zapytaj pisemnie, z jakim podmiotem zawarto zatrudnienie, i zachowaj przelewy, wiadomości oraz adres zakładu. Sprawdź wpis firmy w rejestrze handlowym (KvK). Gdy agencja nie płaci, wynagrodzenia możesz co do zasady żądać także od zakładu, w którym pracowałeś (art. 7:616a BW).
Powiązane artykuły
Podsumowanie
Praca bez umowy nie pozbawia cię praw: umowa o pracę może powstać ustnie lub przez faktyczne wykonywanie pracy, a po trzech miesiącach regularnej pracy działa domniemanie ustawowe (art. 7:610a BW). Brak papieru nie oznacza jednak, że wszystko jest legalne — niezgłoszone dochody niosą ryzyko także dla ciebie. Kluczem jest dokumentacja prowadzona na bieżąco. Pamiętaj o terminach: co do zasady dwa miesiące na zakwestionowanie zwolnienia i pięć lat na roszczenie o wynagrodzenie.
Pracujesz bez umowy albo pracodawca odmawia wypłaty? Skontaktuj się z nami, a ocenimy twoją sytuację i wskażemy, jak zabezpieczyć dowody.
Nie masz pewności, co dalej? Przejdź do strony sprawy pracownicze w Holandii i opisz swoją sytuację.
O autorze
Mr. Onur Arslan — adwokat w Rotterdamie, w zawodzie od 2009 roku, założyciel kancelarii Arslan Advocaten. W rejestrze dziedzin prawa Holenderskiej Izby Adwokackiej (NOvA) ma zarejestrowane prawo pracy oraz szkody osobowe; jest też ekspertem rejestru NIVRE (NIVRE-RE) w zakresie szkód osobowych. Odpowiada merytorycznie za treści z zakresu prawa pracy publikowane przez kancelarię i prowadzi sprawy o zwolnienia, porozumienia rozwiązujące, odprawy, zaległe wynagrodzenie i spory z pracodawcą — po polsku i niderlandzku.
Profil i rejestracje · Kontakt z kancelarią
